अरुणा ढेरे

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search
डॉ. अरुणा ढेरे
जन्म २ फेब्रुवारी १९५७
पुणे, महाराष्ट्र, भारत
राष्ट्रीयत्व भारत भारतीय
कार्यक्षेत्र साहित्य
भाषा मराठी
साहित्य प्रकार कथा, कादंबरी, ललित लेख, संशोधनपर लेख, आस्वादक समीक्षा
वडील डॉ. रामचंद्र चिंतामण ढेरे
पुरस्कार 'अनंत लाभसेटवार' पुरस्कार

डॉ. अरुणा ढेरे (जन्म - इ. स. १९५७) या मराठी भाषेतील लेखिका, कवयित्री आहेत.[१]

बालपण

अरुणा ढेरे यांचा जन्म २ फेब्रुवारी १९५७ साली पुणे येथे झाला. तेथेच त्यांचे एम.ए.तसेच पीएच.डी. पर्यंतचे सर्व शिक्षण झाले. साहित्य अकादमी पारितोषिक विजेते, भारतीय संस्कृती, प्राचीन साहित्य इत्यादींचे व्यासंग असलेले ज्येष्ठ साहित्यिक डॉ. रा.चिं. ढेरे यांच्या अरुणा ढेरे ह्या कन्या होत.[२] बालपणापासून साहित्याचे आणि समीक्षेची वैचारिक पार्श्वभूमी त्यांना लाभली आहे.[३][४]

शैक्षणिक अर्हता

डॉ. अरुणा ढेरे या पुणे विद्यापीठाच्या मराठी साहित्यातील विद्यावाचस्पती म्हणजेच डॉक्टरेट आहेत.पुणे विद्यापीठात त्यांनी प्राध्यापिका म्हणून इ.स.१९८३ ते ८८ या काळात काम केलेले आहे.

कारकीर्द

कवयित्री [५]असलेल्या अरुणा ढेरे यांनी कथा, कादंबरी, ललित लेख, संशोधनपर लेख, आस्वादक समीक्षा इत्यादी विविध विषयांवर विपुल लेखन केले आहे. सुनीता देशपांडे यांच्या निकटच्या सहवासातून अरुणा ढेरे यांची वैचारिक आणि साहित्यिक बैठक अधिक समृद्ध झाली आहे असे म्हणता येऊ शकेल. सहा कवितासंग्रह, तीन कादंबरिका, सहा कथासंग्रह, अकरा ललित लेखसंग्रह आणि समीक्षात्मक पुस्तक अशी त्यांची साहित्यसंपदा आहे. या शिवाय स्फुट लेखसंग्रह, कादंबरी, समीक्षात्मक लेख यांतून त्यांच्या बहुप्रसवा प्रतिभेची ओळख पटते. त्यांचा विस्मृतिचित्रे हा ग्रंथ अतिशय गाजला.स्वातंत्र्यपूर्व काळातील विशेष कारकीर्द घडविलेल्या महिलांवर त्यांनी विशेष लेखन केलेले आहे.मराठी साप्ताहिके,मासिके,वृत्तपत्रे यांचे त्यानी संपादन केलेले आहे.

अन्य

महाराष्ट्र राज्याच्या संस्कृती आणि साहित्यविषयक समित्यांमध्ये ढेरे यांनी सदस्या म्हणून सहभाग नोंदविलेला आहे. लोकसाहित्य समिती,साहित्य संस्कृती मंडळ, राज्य मराठी विकास संस्था अशा ठिकाणी समिती सदस्यत्वाचे म्हणून त्यांनी काम केलेले आहे. मराठी भाषा आणि या भाषेतील उत्तम साहित्य समाजापुढे येण्यासाठी ढेरे या कार्यरत असतात.[६]

प्रकाशित साहित्य

वैचारिक पुस्तके-

  1. अंधारातील दिवे
  2. उंच वाढलेल्या गवताखाली
  3. उमदा लेखक -उमदा माणूस[७]
  4. उर्वशी
  5. कवितेच्या वाटेवर
  6. काळोख आणि पाणी
  7. कवितेच्या वाटेवर
  8. जाणिवा जाग्या होताना
  9. जावे जन्माकडे
  10. त्यांची झेप त्यांचे अवकाश[८]
  11. पावसानंतरचं ऊन
  12. प्रकाशाचे गाणे
  13. प्रतिष्ठेचा प्रश्न
  14. प्रेमातून प्रेमाकडे
  15. महाद्वार
  16. लोक आणि अभिजात
  17. लोकसंस्कृतीची रंगरूपे
  18. विवेक आणि विद्रोह
  19. डॉ. विश्राम रामजी घोले आणि त्यांचा परिवार’[९]
  20. विस्मृतिचित्रे
  21. शाश्वताची शिदोरी
  22. शोध मराठीपणाचा' (सुभाष केळकर यांच्याबरोबर सहलेखन-मुख्य लेखक - दिनकर गांगल)
  23. स्त्री आणि संस्कृती
  • कविता संग्रह [१०]
  1. निरंजन
  2. प्रारंभ
  3. मंत्राक्षर
  4. यक्षरात्र
  5. बंद अधरो से (हिंदी)[११]
  • कथासंग्रह-
  1. अज्ञात झर्‍यावर
  2. काळोख आणि पाणी
  3. कृष्णकिनारा[१२]
  4. नागमंडल
  5. प्रेमातून प्रेमाकडे
  6. मन केले ग्वाही
  7. मनातलं आभाळ
  8. मैत्रेय
  9. रूपोत्सव
  10. लावण्ययात्रा
  11. वेगळी माती
  12. वेगळा वास

संपादन

  • स्त्री-लिखित मराठी कविता
  • स्त्री-लिखित मराठी कादंबरी (१९५० ते २०१०) (११ लेखिकांच्या कादंबर्‍यांचा परामर्श) (पद्मगंधा प्रकाशन)
  • इंदिरा (इंदिरा संतांच्या कवितांचा संग्रह), (प्रकाशन दिनांक २७-४-२०१४) या पुस्तकाला डॉ. अरुणा ढेरे यांची प्रस्तावना लाभली आहे.

पुरस्कार सन्मान आणि पदे

  • नागपूरच्या डॉ. अनंत व लता लाभसेटवार न्यासाच्या वतीने अमेरिकेतल्या डॉ. लाभसेटवार प्रतिष्ठानतर्फे दिला जाणारा डॉ. लाभसेटवार साहित्य सन्मान
  • सोलापूरचा डॉ. निर्मलकुमार फडकुले स्मृती पुरस्कार
  • लोकशाहीर विठ्ठल उमप पुरस्कार[३]
  • पुण्याच्या साहित्यदीप प्रतिष्ठानचा साहित्यदीप पुरस्कार (६ मे २०१६)
  • मसाप चा २०१७ सालचा ग्रंथ पुरस्कार - ‘स्त्री-लिखित मराठी कविता’ या पुस्तकाला
  • मृत्युंजयकार शिवाजी सावंत यांच्या स्मृतिदिनानिमित्त मृत्युंजय प्रतिष्ठानतर्फे शिवाजी सावंत साहित्य पुरस्कार (१८-९-२०१७)[१३]
  • महाराष्ट्र राज्यात प्रकाशित होणार्‍या मराठी विषयावरील उपयुक्त ग्रंथांची निवड करणार्‍या ग्रंथ निवड समितीचे अध्यक्षपद (इ.स.२०१७पासून)

संदर्भ

  1. Datta, Amaresh (1988). Encyclopaedia of Indian Literature: Devraj to Jyoti (en मजकूर). Sahitya Akademi. आय.एस.बी.एन. 9788126011940. 
  2. "Chronicler of religious tradition, R.C. Dhere, passes away Shoumojit Banerjee (२. ७. २०१६)". 
  3. ३.० ३.१ "अरुणा ढेरे (१८. ११. २०१७)". 
  4. "नामवंतांचे बुकशेल्फ : पुस्तकांच्या भिंतींचे घर आमुचे..! (२४. २. २०१७ )". 
  5. मिश्रा गरिमा. [htt ps://indianexpress.com/article/cities/pune/city-poetess-lone-participant-from-pune-at-poets-translating-poets-festival-3050249/ "City poetess lone participant from Pune at Poets Translating Poets festival (२६. ९. २०१६) इंग्रजी मजकूर"]. 
  6. "http://www.lokmat.com/pune/selected-akshardhan-meet-readers-quickly/ ( २८. ५. २०१८ )". 
  7. Vārshikī (hi मजकूर). Kendrīya Hindī Nideśālaya, Śikshā tathā Saṃskr̥ti Mantrālaya, Bhārata Sarakāra. 2002. 
  8. ढेरे, अरुणा (2011). त्याञ्ची झेप त्याञ्चे अवकाश (mr मजकूर). Padmagandhā Prakāśana. आय.एस.बी.एन. 9788186177655. 
  9. Ḍhere, Aruṇā (2002). Sārvajanika satyadharmāce upāsaka Ḍô. Viśrāma Rāmajī Ghole āṇi tyāñcā parivāra (mr मजकूर). Rājahãsa Prakāśana. 
  10. "‘क’तून उलगडला अरुणा ढेरे यांचा काव्यप्रवास (२६. ६. २०१८)". 
  11. Dhere, Dr Aruna (2010-09). Band Adhron Se (hi मजकूर). Vani Prakashan. आय.एस.बी.एन. 9789350002216. 
  12. Dhere, Aruna (2000). Krishna-kinara (hi मजकूर). Bhavna. आय.एस.बी.एन. 9788176670333. 
  13. "महाभारत ही अक्षय कथा (२०. ९. २०१७)".