बौद्ध धर्म

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून

बौद्ध धर्म (बुद्ध धम्म) हा भारताच्या श्रमण परंपरेतून निर्माण झालेला धर्म आणि दर्शन (तत्त्वज्ञान) आहे. इसवी सन पूर्व सहाव्या शतकात बौद्ध धर्माची स्थापना झालेली आहे. भगवान बुद्ध (इ.स.पू. ५६३ – इ.स.पू. ४८३) हे बौद्ध धर्माचे संस्थापक आहेत. तथागत बुद्धाच्या महापरिनिर्वाणानंतर पुढील पाच शतकात बौद्ध धर्माचा भारतभर प्रसार झाला आणि त्यापुढील दोन हजार वर्षांमध्ये हा धर्म मध्य, पूर्व आणि आग्नेय जम्बुमहाद्वीपामध्ये (ईस्ट ईंडीज) व जगात पसरला.

आज बौद्ध धर्म हा जगातील प्रमुख धर्म आहे तसेच तो जगातला पहिला विश्वधर्म आहे. आज जगात बौद्ध धर्माचे १८० कोटींहून अधिक अनुयायी आहेत. लोकसंख्येच्या दृष्टीने हा जगातील द्वितीय क्रमांकाचा धर्म आहे. जगातील लोकसंख्येच्या तुलनेत २५% लोकसंख्या ही बौद्ध धर्मीय आहे. एका सर्वेक्षणानूसार चीन देशाची ९१% लोकसंख्या (१२२ कोटी) बौद्ध धर्मीय आहे आणि ही बौद्धांची संख्या भारत देशाच्या एकूण लोकसंख्येपेक्षाही अधिक आहे किंवा जगभरातील हिंदू लोकसंख्येपेक्षा खूप जास्त आहे. चीनजपानव्हिएतनाम, थायलंड, म्यानमारतैवान, द. कोरीया, श्रीलंका, कंबोडियालाओसमंगोलियाभूतान, हाँग काँग, मकाओतिबेट व सिंगापूर हे सर्व १६ देश "बौद्ध देश" आहेत. तर ऑस्ट्रेलियानेपाळमलेशियाब्रुनेई इ. देशांत बौद्ध धर्म हा 'द्वितीय धर्म आहे. रशियाच्या अनेक भागांत बौद्ध धर्म प्रमुख धर्म आहे तसेच अमेरीका, कॅनडा, यूरोप खंडातही बौद्ध धर्माचे लाखों अनुयायी आहेत. भारतात 'अधिकृत' बौद्धांची संख्या १ कोटी असली तरी प्रत्यक्षात भारतातील बौद्धांची संख्या ही ६ कोटींहून (५%) अधिक आहे. भारतामध्ये सर्वाधिक बौद्ध धर्मीय महाराष्ट्र राज्यात आहेत व त्यांची लोकसंख्या १.४ कोटींच्या आसपास आहे.

त्रिपिटक हा बौद्ध धर्मीयांचा प्रमुख धर्मग्रंथ आहे. त्रिपटकाची तीन पिटके आहेत. [अ]विनयपिटिक [आ] सुत्तपिटक [इ]अभिधम्मपिटक. बुद्धचरित्र ,मिलिंदपन्हा , धम्मपद, भ. बुद्ध आणि त्यांचा धम्म , पवंस व महावंस , थेरगाथा , दान पेतवत्थु विमानवत्थु हे बौद्धधर्मातील इतर ग्रंथ आहेत.

मराठी पुस्तके[संपादन]

इंग्रजी पुस्तके[संपादन]

  • Gautama the Buddha : his Life and His Teaching (Vipashyana Research Institute)

बौद्ध धर्माची तत्वे[संपादन]

प्रज्ञा शिल करूणा

चित्रदालन[संपादन]