स्कंध

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search
विविध भाषेत नाव
खन्ध (khandha)
इंग्रजी aggregate, mass, heap
पाली खन्ध (khandha)
संस्कृत स्कन्ध (skandha)
बंगाली স্কন্ধ (skandha)
बर्मी साचा:My
(साचा:IPA-my)
चीनी (T) / (S)
(pinyinyùn)
जपानी 五蘊
(rōmaji: go'un)
ख्मेर បញ្ចក្ខន្ធ
कोरियन
(RR: on)
शान साचा:My
([khan2 thaa2])
तिबेटी ཕུང་པོ་ལྔ་
(phung po lnga)
थाई ขันธ์
व्हियेतनामी Ngũ uẩn

बौद्ध धर्म

DharmaWheelGIF.gif

स्कंध (संस्कृत) किंवा खंध (पाली) म्हणजे "ढीग, एकत्रिकरण, संकलन, गट" होय.[१]

व्युत्पत्ती आणि अर्थ[संपादन]

स्कंध हा एक संस्कृत शब्द आहे. त्याचा अर्थ "लोक, संख्या, एकंदर" असा होतो, सामान्यतः शरीराच्या संदर्भात, धड, कणा, प्रायोगिकरीत्या दर्शविलेले सकल शरीर किंवा मोठ्या प्रमाणातील संवेदना.[१] बौद्ध धर्मात, स्कंध हा पाच समूहाच्या संकल्पना आसल्याचे सांगतो व एक संवेदनशील आणि मानसिक व शारीरिक अस्तित्व समजावून सांगतो..[२][३][४] पाच समुच्चय किंवा ढीग : स्वरूप (पदार्थ किंवा शरीराचे) (रूपा), संवेदना (किंवा भावना, स्वरूपात प्राप्त होतात) (वेदना), धारणा (वेदना), मानसिक क्रिया किंवा संरचना (सजीवता), आणि चेतना (विजयन).[५][६][७] स्कंद 'व्यक्ती किंवा व्यक्तीच्या' विचारांचे खंडन करते आणि बौद्ध धर्माच्या अतः किंवा अत शिक्षणाचा समावेश करते. या सर्व गोष्टी आणि प्राण स्वत: नसल्याचा दावा करतात.[३][८][९] बौद्ध धर्मातील निष्ठावान ज्ञानाचा एक भाग म्हणजे "अत". "पाच समुच्चय" सिद्धान्त म्हणजे "जीव" हा केवळ पाच तात्पुरत्या गोष्टींच्या समूहापासून बनलेला आहे, त्यातील प्रत्येक गोष्ट "मी नाही" आणि "नाही स्वतः" . प्रत्येक "स्कंद" पदार्था नसल्याने रिक्त असतो.[१०][११]

संदर्भ आणि नोंदी[संपादन]

  1. a b Monier, Monier (1872). A Sanskrit-English Dictionary. Oxford University Press. pp. ११४१. 
  2. ^ Robert E. Buswell Jr.; Donald S. Lopez Jr. (2013). The Princeton Dictionary of Buddhism. Princeton University Press. pp. 708, 721–723, 827–828. आय.एस.बी.एन. 978-1-4008-4805-8. 
  3. a b Peter Harvey (2013). An Introduction to Buddhism: Teachings, History and Practices, 2nd Edition. Cambridge University Press. pp. 55–59. आय.एस.बी.एन. 978-0-521-85942-4. 
  4. ^ Steven M. Emmanuel (2015). A Companion to Buddhist Philosophy. John Wiley & Sons. pp. 193, 232–233, 421–425. आय.एस.बी.एन. 978-1-119-14466-3. 
  5. ^ Steven M. Emmanuel (2015). A Companion to Buddhist Philosophy. John Wiley & Sons. pp. 587–588. आय.एस.बी.एन. 978-1-119-14466-3. 
  6. ^ Skandha Encyclopædia Britannica (2013)
  7. ^ Karunamuni ND (May 2015). "The Five-Aggregate Model of the Mind". SAGE Open 5 (2). 
  8. ^ Charles S. Prebish (2010). Buddhism: A Modern Perspective. Penn State Press. pp. 32–33. आय.एस.बी.एन. 0-271-03803-9. 
  9. ^ Bina Gupta (2012). An Introduction to Indian Philosophy: Perspectives on Reality, Knowledge, and Freedom. Routledge. pp. 90–91. आय.एस.बी.एन. 978-1-136-65310-0. 
  10. ^ Johannes Bronkhorst (2009). Buddhist Teaching in India. Wisdom Publications. pp. 30–31. आय.एस.बी.एन. 978-0-86171-811-5. 
  11. ^ Ven. Analayo, 2006, Satipatthana: The direct path to realization, Chapter 10, Dhammas: The Aggregates, Cambridge, UK: Windhorse.