जपान

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search
जपान
日本国
निप्पोन-कोकू
जपान
जपानचा ध्वज जपानचे चिन्ह
ध्वज चिन्ह
राष्ट्रगीत:

किमी गा यो (君が代?)
जपानचे स्थान
जपानचे जागतिक नकाशावरील स्थान
राजधानी
(व सर्वात मोठे शहर)
टोकियो
अधिकृत भाषा जपानी
सरकार वैधानिक राजतंत्र व सांसदीय लोकशाही
 - राष्ट्रप्रमुख सम्राट अकिहितो (राजा)
 - पंतप्रधान शिंझो अबे
महत्त्वपूर्ण घटना
 - स्वातंत्र्य दिवस फेब्रुवारी ११, इ.स.पू. ६६० 
 - प्रजासत्ताक दिन (वर्तमान राज्यघटना) मे ३, १९४७ 
क्षेत्रफळ
 - एकूण ३,७७,९४४ किमी (६२वा क्रमांक)
 - पाणी (%) ०.८
लोकसंख्या
 - २०११ १२,७९३,६०,०००[१] (१०वा क्रमांक)
 - घनता ३३७/किमी²
वार्षिक सकल उत्पन्न (पीपीपी)
 - एकूण ५.०६८ निखर्व[२] अमेरिकन डॉलर (३वा क्रमांक)
 - वार्षिक दरडोई उत्पन्न ३२,६०८ अमेरिकन डॉलर (२३वा क्रमांक)
मानवी विकास निर्देशांक  (२०१०) ०.८८४[३] (अति उच्च) (११वा)
राष्ट्रीय चलन जपानी येन (JPY)
आंतरराष्ट्रीय कालविभाग जपानी प्रमाणवेळ (JST) (यूटीसी+९)
आय.एस.ओ. ३१६६-१ JP
आंतरजाल प्रत्यय .jp
आंतरराष्ट्रीय दूरध्वनी क्रमांक ८१
राष्ट्र_नकाशा


जपान (En-us-Japan.ogg उच्चार )(जपानी- 日本) हा पूर्व आशियामधील एक द्वीप-देश आहे. जपानच्या पश्चिमेला जपानचा समुद्र, चीन, उत्तर कोरिया, दक्षिण कोरियारशिया, उत्तरेला ओखोत्स्कचा समुद्र व दक्षिणेला पूर्व चीन समुद्रतैवान आहेत. जपानी भाषेत "जपान" या नावासाठी वापरल्या जाणाऱ्या कांजीचा (日本) (कांजी = चिनी / जपानी भाषेचे वर्ण) अर्थ "सूर्य उगम" असा होतो. त्यामुळे आणि जपानच्या अतिपूर्वेकडील स्थानामुळे जपानला उगवत्या सूर्याचा देश असे संबोधण्यात येते.

जपान प्रशांत महासागरामधील एकूण ६,८५२ बेटांवर वसला असून होन्शू, क्युशू, शिकोकूहोक्कायडो ही येथील चार प्रमुख बेटे आहेत. सुमारे १२.८ कोटी लोकसंख्या असलेल्या जपानचा लोकसंख्येच्या बाबतीत जगात दहावा क्रमांक लागतो. टोकियो हे जपानमधील सर्वात मोठे शहर, राष्ट्रीय राजधानी व जगातील सर्वात मोठे महानगर आहे. प्राचीन इतिहास असलेला हा देश औद्योगिकदृष्ट्या प्रगत असून जपानची अर्थव्यवस्था जगात तिसऱ्या क्रमांकावर (अमेरिकेची संयुक्त संस्थानेचीनच्या खालोखाल) आहे. येथील राहणीमानाचा दर्जा उच्च असून एका अंदाजानुसार जपानमधील लोकांचे आयुष्यमान जगात सर्वाधिक आहे. वयाची शंभरी म्हणजेच १०० वर्ष पार केलेले लक्षावधी लोकं जपानमध्ये आहेत.

जपान भौगोलिकदृष्ट्या ६,८५२ बेटांचा स्ट्रॅटोव्होल्कॅनिक द्वीपसमूह आहे. होन्शू, क्युशू, शिकोकूहोक्कायडो या चार मोठ्या द्वीपगटांनी जपानच्या जमीनी क्षेत्राचा ९७% भाग व्यापला आहे आणि त्यांना मुख्य बेट म्हणून ओळखले जाते. जपान देश ८ विभागांतील ४७ प्रांतांमधे विभागला आहे, ज्यात होक्कायडो सगळ्यात उत्तरेकडील, आणि ओकिनावा सगळ्यात दक्षिणेकडील प्रांत आहे. जपानच्या एकूण लोकसंख्येच्या ९८.५% लोक हे जपानचे मूळ निवासी आहेत. ९.१ दशलक्ष लोक टोकियोमध्ये राहतात.


Broom icon.svg
या लेखातील मजकूर मराठी विकिपीडियाच्या विश्वकोशीय लेखनशैलीस अनुसरून नाही.
कृपया लेख तपासून पुनर्लेखन करावे. हा साचा अशुद्धलेखन, अविश्वकोशीय मजकूर अथवा मजकुरात अविश्वकोशीय लेखनशैली आढळल्यास वापरला जातो. कृपया या संबंधीची चर्चा चर्चापानावर पहावी.



पुराणवस्तुसंशोधनाने असे सूचित केले की जपानची लोकभूमी पाषाण युगआच्या अखेरिस वसावली गेली. पहिल्या शतकातील जपानची लिखित माहिती चिनी इतिहासआच्या ग्रंथांमध्ये आहे. इतर क्षेत्रांमध्ये, मुख्यत्वे चीन, विशेषत: पश्चिम युरोपातील अलगावच्या कालावधीनंतर, जपानच्या इतिहासाचे वर्णन केले आहे.

12 व्या शतकापासून ते 1868 पर्यंत जपानवर साम्राज्याच्या नावावर राज्य शागन्सने केले. जपानने 17 व्या शतकाच्या सुरुवातीस एकेरीचा कालावधी ओलांडला जो 1853 मध्ये संपुष्टात आला होता जेव्हा युनायटेड स्टेट्स जपानला पश्चिमेत उघडण्यासाठी दबाव आणला. जवळपास दोन दशके अंतर्गत चळवळ आणि बंडखोरांचा सामना केल्यानंतर, इ.स. 1868 मध्ये आणि इ.स. 1968 मध्ये चोशु आणि सत्सुमा-आणि साम्राज्य साम्राज्याच्या स्थापनेमुळे इम्पीरियल कोर्टाने आपली राजकीय सत्ता पुन्हा मिळवली. 19व्या आणि 20 व्या शतकाच्या उत्तरार्धात, पहिले चीन-जपानच्या युद्धांत विजय, रशिया-जपानचे युद्ध यांनी जपानमध्ये वाढत्या युद्धनियमांच्या काळात आपले साम्राज्य विस्तारित करण्याची परवानगी दिली. 1937 चे दुसरे सिओ-जपानी युद्ध 1941 मध्ये दुसऱ्या महायुद्धाच्या भागामध्ये विस्तारले, ते 1945 मध्ये हिरोशिमानागासाकी आणि जपानी शरणागतीवरील आण्विक बम-विस्फोटानंतर समाप्त झाले. 3 मे 1947 रोजी सुधारित संविधानाने एससीएपीचा कब्जा घेत असतांना, जपानने सम्राट आणि राष्ट्रीय आहार नावाची निर्वाचित विधानमंडळ असलेल्या एका एकात्म संसदीय संवैधानिक राजेशाही कायम राखली आहे.

इतिहास[संपादन]

जपानला संन्यासी राष्ट्र असेही म्हणतात.


Broom icon.svg
या लेखातील मजकूर मराठी विकिपीडियाच्या विश्वकोशीय लेखनशैलीस अनुसरून नाही. आपण हा लेख तपासून याच्या पुनर्लेखनास मदत करू शकता.

नवीन सदस्यांना मार्गदर्शन
हा साचा अशुद्धलेखन, अविश्वकोशीय मजकूर अथवा मजकुरात अविश्वकोशीय लेखनशैली आढळल्यास वापरला जातो. कृपया या संबंधीची चर्चा चर्चापानावर पहावी.


जपानला २,००० हून जास्त वर्षांचा लिखित इतिहास आहे.सुमारे इ.स.पू. ३०,००० च्या पॅलियोलिथिक काळात जपानच्या द्वीपसमूहांमध्ये वस्ती असलेले आढळलेआहे. यानंतर मेसोलिथिकने (सुमारे इ.स.पू. १४,०००) (जोमोन काळाची सुरूवात) नोलिथिक्समिया-सेसेन्ट्री शिकारी-गेएथेरर संस्कृतीच्या गटात राहणारी आणि प्राथमिक कृषी म्हणून ओळखली जाते, ज्यामध्ये समकालीन एनु लोक आणि यमाटो लोकांचे पूर्वज होते. या काळातील सजावटीतील मातीच्या भांड्यांना जगातील बर्याच वृद्ध मूर्तींची उदाहरणे आहेत. इ.स.पू. ३०० च्या सुमारास, यायोक लोक जम्मोनसोबत एकत्र येवून जपानी बेटांमध्ये प्रवेश करण्यास सुरुवात केली. इ.स.पू. ५०० च्या सुमारास सुरू होणारा य्योय काळ, ओलसर भातशेतीसारख्या पद्धतींचा परिचय, मातीची एक नवीन शैली आणि चीन आणि कोरियाकडून सुरू होणारी धातूची ओळख.

जपान प्रथम लिखित इतिहासात चीनी भाषेतील हनमध्ये प्रतीत होते. थ्री राज्यांचे रकमेनुसार, तिसरी शतकादरम्यान द्वीपसमूहवरील सर्वात शक्तिशाली साम्राज्याला यमॅटिकोकू असे म्हटले जाते. बाईकजे, कोरियापासून जपानमध्ये बौद्ध धर्म परिचय व प्रिन्स शोतोको यांनी पदोन्नती दिली होती परंतु त्यानंतरच्या जपानच्या बौद्ध धर्माचा विकास मुख्यत्वे चीनने प्रभावित केला. [लवकर प्रतिकार असूनही, बौद्ध धर्म शासक वर्गाद्वारे प्रोत्साहित करण्यात आला आणि असुका काळात (५९२-७१०) सुरू होणारे व्यापक स्वीकृती प्राप्त झाली.

नारा काळ (७१०-७८४) हेजोजी-क्यो (आधुनिक नारा) मधील शाही न्यायालयावरील केंद्रस्थानी असलेल्या जपानी राज्यातील एक उदय झाला. नाराचा काळ एखाद्या नवप्रसिद्धतेच्या तसेच बौद्ध-प्रेरित आर्ट व आर्किटेक्चरच्या विकासामुळे दर्शविला जातो. ७३५ -७३७ च्या थॅस्मॉल्पॉक्स रोगराईने जपानची एक तृतीयांश लोकसंख्या म्हणून मृत्युमुखी पडले असे मानले जाते. ७८४ मध्ये, सम्राट कानमूने राजधानी नारापासून नागाका-क्योपर्यंत, त्यानंतर ७९४ मध्ये हायियायन-क्यो (आधुनिक क्योटो) येथे हलवला.

हेनियन काळात सुरूवात झाली, ज्या दरम्यान एक विशिष्ट देशी जपानी संस्कृती उदयास आली, त्याच्या कला, कविता आणि गद्य साठी प्रसिद्ध. मुरासाकी शिकिबुच्या द गाव ऑफ जेनजी आणि जपानच्या राष्ट्रीय गीता "किमिगायओ" या गीतांचे या वेळी लिहिले होते.

बौद्धधर्मीय हेनयान काळात मुख्यत्वे दोन प्रमुख पंथांद्वारे पसरले होते, कोंकाई यांनी सैदा आणि सििगोन यांनी. ११ व्या शतकाच्या उत्तरार्धात शुद्ध जमीन बौद्धधर्म (जोदो-शू, जोडो शिन्शु) खूप लोकप्रिय ठरली.

नावाची व्युत्पत्ती[संपादन]

जपानी भाषेत जपानला "निहोन" किंवा "निप्पोन" असं म्हणतात. "उगवत्या सूर्याचा देश" असा अर्थ या संबोधनातून व्यक्त होतो.

प्रागैतिहासिक कालखंड[संपादन]

भूगोल[संपादन]

जपान देश पूर्णपणे बेटांवर वसला असून त्याची कोणत्याही इतर देशासोबत जमिनीवरील सीमा नाही. पूर्व आशियाच्या पॅसिफिक किनारपट्टीवर जपानकडे एकूण 6,852 बेटे आहेत. देश, ज्या सर्व बेटांना ते नियंत्रित करते, यामध्ये अक्षांश 24° आणि 46°N आणि लांबी 122° आणि 146°E च्या दरम्यान राहते. मुख्य बेटे, उत्तर ते दक्षिणेस, होक्काइदो, होन्शु, शिकोकू आणि क्युशू आहेत. रायुकू द्वीपसमूह, ज्यात ओकिनावाचा समावेश आहे, ते क्युशूच्या दक्षिणेला एक शृंखलेत आहेत. एकत्रितपणे ते बर्याचदा जपानी द्वीपसमूह म्हणून ओळखले जातात.

सुमारे 73 टक्के जपान शेती, औद्योगिक किंवा निवासी वापरासाठी, अयोग्य आहे. परिणामी, किनारपट्टीच्या भागात प्रामुख्याने राहण्यायोग्य क्षेत्रे, अत्यंत उच्च लोकसंख्या घनता आहे. जपान जगातील सर्वात घनता असलेल्या देशांपैकी एक आहे.

जपान बेटे प्रशांत महासागरतील रिंग ऑफ फायरवरील ज्वालामुखीच्या झोनमध्ये स्थित आहेत. जपान मूलतः युरियन खंडाच्या पूर्व किनारपट्टीशी संलग्न होता सुमारे 15 दशलक्ष वर्षांपूर्वी उपनगमन करणाऱ्या पट्ट्या जपानच्या पूर्वेकडे नेली.

जपानमध्ये 108 सक्रिय ज्वालामुखी आहेत. विसाव्या शतकाच्या सुरुवातीला अनेक नवीन ज्वालामुखी उदयास आले, ज्यामध्ये होक्काइदोवर शोवा-शिनझन आणि पॅसिफिकमधील बायोनीज रॉक्स ऑफ मायोजिअन-शो प्रमुख आहेत. विनाशकारी भूकंपामुळे अनेकदा त्सुनामीची परिस्तिथी निर्माण होते. 1923 मधील टोकियो भूकंपात 140,000 पेक्षा जास्त लोक मारले गेले. 1995 मधील ग्रेट हन्शिन भूकंप आणि 2011 टोहोकू भूकंप हा 9.1 तीव्रतेचा भूकंप 11 मार्च 2011 रोजी जपानवर झाला. पॅसिफिक रिंग ऑफ फायरच्या स्थानामुळे जपानवर भूकंपाचे, त्सुनामी आणि ज्वालामुखीमुळे प्रादुर्भाव झालेला आहे. 2013 च्या जागतिक जोखमी निर्देशांकात हा 15 वा सर्वोच्च नैसर्गिक आपदाचा धोका आहे.


चतु:सीमा[संपादन]

पॅसिफिक महासागरातील द्वीपसमूह असलेला जपान आशियाच्या पूर्व भागात आहे. जपानच्या पश्चिमेस ओखोत्स्कचा समुद्रपूर्व चीन समुद्र आहेत. त्यांपलीकडे चीन, दक्षिण कोरियारशिया हे देश आहेत.

राजकीय विभाग[संपादन]

मुख्य लेख: जपानचे प्रभाग

जपान देश एकूण ८ भौगोलिक प्रदेशांमध्ये व ४७ प्रभागांमध्ये (प्रिफॅक्चर) विभागला गेला आहे.

प्रदेश प्रभाग
होकायडो होकायडो
तोहोकू अकिता · इवाते · ओमोरी · फुकुशिमा · मियागी · यामागाता
कांतो इबाराकी · गुन्मा · कनागावा · चिबा · तोक्यो · तोचिगी · सैतामा
चुबू इशिकावा · ऐची · गिफू · तोयामा · नागानो · निगाता · फुकुई · यामानाशी · शिझुओका
कन्साई ओसाका · क्योतो · नारा · मिई · वाकायामा · शिगा · ह्योगो
चुगोकू ओकायामा · तोतोरी · यामागुची · शिमाने · हिरोशिमा
शिकोकू एहिमे · कागावा · कोची · तोकुशिमा
क्युशू क्युशू बेट: ओइता · कागोशिमा · कुमामोतो · नागासाकी · फुकुओका · मियाझाकी · सागा
रायुकू द्वीपसमूह: ओकिनावा

मोठी शहरे[संपादन]

शहर प्रांत वस्ती[४]
1 टोकियो टोकियो ८५,३५,७९२
2 योकोहामा कनागावा ३६,०२,७५८
3 ओसाका ओसाका २६,३५,४२०
4 नागोया ऐची २२,२३,१४८
5 सप्पोरो होकायडो १८,८८,९५३
6 कोबे ह्योगो १५,२८,६८७
7 क्योतो क्योतो १४,७२,५११
8 फुकुओका फुकुओका १४,१४,४१७
9 कावासाकी कनागावा १३,४२,२६२
10 सैतामा सैतामा ११,८२,७४४

समाजव्यवस्था[संपादन]

वस्तीविभागणी[संपादन]

धर्म[संपादन]

मुख्य लेख: जपान मधील धर्म

बौद्ध धर्म हा जपानमध्ये मुख्य धर्म आहे. बौद्ध धर्माचाच शिंतो नावाचा जपानी पंथ येथे अधिक प्रमाणात आहे. जपानच्या लोकसंख्येत ९६% जपानी हे बौद्ध धर्मीय आहेत. जपानमध्ये ख्रिश्चनमुस्लिम धर्मीयही अल्प आहेत. प्रत्येक धर्माची प्रार्थनास्थळे आहेत. काही तरुण जपानी लोक निधर्मी आहेत तसेच प्रत्येकाला स्वत:च्या आवडीचा धर्म स्वीकारण्याची मुभा आहे. त्यामुळे एकाच कुटुंबाचे सदस्य असूनही धर्म वेगवेगळा असण्याची उदाहरणे दिसून येतात.

शिक्षण[संपादन]

जपान मध्ये मेइजि काळाची पुनःस्थापन करताना (१८७२) मध्ये प्राथमिक,माध्यमिक आणि महाविद्यलयांची स्थापना करण्यात आली.१९४७ च्या नंतर जपान मध्ये प्राथमिक आणि माध्यमिक शिक्षण (नऊ वर्षांसाठी म्हणजे वयवर्षे ६ पासुन१५पर्यन्त) अनिवार्य करण्यात आले.

संस्कृती[संपादन]

राजकारण[संपादन]

डिसेंबर २०१२ मधील सार्वत्रिक निवडणुकीत लिबरल डेमोक्रॅटिक पार्टीने (एलडीपी) २९४ जागा जिंकून बहुमत मिळविले; तर सत्ताधारी डेमोक्रॅटिक पार्टी ऑफ जपानला (डीपीजे) ५७ जागांवर समाधान मानावे लागले. यामध्ये जपानच्या पंतप्रधानपदी शिंझो अबे यांची दुसऱ्यांदा निवड झाली.

अर्थतंत्र[संपादन]

हेसुद्धा पहा[संपादन]

जपानी लोक

संदर्भ व नोंदी[संपादन]

  1. "Official Japan Statistics Bureau estimate". Statistics Bureau. 25 August 2010 रोजी पाहिले. 
  2. "Japan". International Monetary Fund. 30 April 2011 रोजी पाहिले. 
  3. "Human Development Report 2010". UN. 2010. 5 November 2010 रोजी पाहिले. 
  4. "Japan—City Population". citypopulation.de. 2007-02-01 रोजी पाहिले. 

बाह्य दुवे[संपादन]

Commons-logo.svg
विकिमीडिया कॉमन्सवर खालील विषयाशी संबंधित संचिका आहेत: