नांदेड

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
हा लेख नांदेड शहराविषयी आहे. नांदेड जिल्ह्याच्या माहितीसाठी येथे टिचकी द्या


  ?नांदेड
महाराष्ट्र • भारत
गुणक: 19°05′N 77°16′E / 19.09, 77.27
प्रमाणवेळ भाप्रवे (यूटीसी+५:३०)
क्षेत्रफळ १०,३३२ चौ. किमी (३,९८९ चौ. मैल)
जिल्हा नांदेड
लोकसंख्या
घनता
२८,६८,१५८ (२००१)
• /km² (/sq mi)
महापौर शैलजा स्वामी
कोड
पिन कोड
दूरध्वनी
आरटीओ कोड


• +०२४६२
• MH२६

गुणक: 19°05′N 77°16′E / 19.09, 77.27

नांदेड शहर हे महाराष्ट्र राज्याच्या मराठवाडा विभागात असलेले आणि नांदेड जिल्ह्याचे प्रशासकीय मुख्यालय आहे. या शहराला ऐतिहासिक आणि धार्मिक वारसा लाभलेला आहे. नांदेड हे नाव श्रीशंकराच्या नंदी या वाहनाच्या नावावरून आले असल्याचे सांगण्यात येते. नांदेडात शीखांचे शेवटचे गुरू गोबिंद सिंग यांचा गुरुद्वारा आहे. नांदेड हे संतकवी विष्णुपंत, रघुनाथ पंडित आणि वामन पंडित यांचे जन्मस्थान आहे. नांदेड जिल्ह्याला संस्कृत कवींचे शहर असेही म्हणतात. हे शहर 'गोदावरी नदीच्या' काठी वसलेले आहे.

भौगोलिक स्थान[संपादन]

महाराष्ट्राच्या आग्नेय सीमेवर, आंध्र प्रदेशच्या वायव्य सीमेजवळ आणि कर्नाटकच्या उत्तरेस नांदेड जिल्हा येतो. लातूर, परभणी, बीड, हिंगोलीयवतमाळ हे महाराष्ट्रातील जिल्हे, निजामाबाद हा आंध्र प्रदेशातील आणि बिदर हा कर्नाटकातील जिल्हा नांदेडला जोडून आहेत.

वाहतूक व्यवस्था[संपादन]

हुजूर साहेब नांदेड रेल्वे स्थानक हे भारतीय रेल्वेच्या दक्षिण मध्य रेल्वे विभागात आहे आणि दिल्ली,मुंबई, पुणे, हैदराबाद, औरंगाबाद, बंगळूर, बनारस, अलाहाबाद, विशाखापट्टणम, श्री गंगानगर, ओरिसा, हावडा, तिरुपती, कोल्हापूर, पटना, नागपूर येथून नांदेडसाठी थेट रेल्वेसेवा आहे. शीख भाविकांसाठी नांदेड ते अमृतसर अशी गाडी चालविण्यात येते. महाराष्ट्रातील सर्व जिल्ह्याच्या ठिकाणांपासून नांदेडसाठी महाराष्ट्र राज्य परिवहन मंडळाची थेट बससेवा उपलब्ध आहे. नांदेड हवाई मार्गाने दिल्ली, मुंबई, नागपूर्, औरंगाबाद आणि त्रीवेन्दृम व या शहरांशी जोडले गेले आहे. खाजगी विमान कंपन्यांपैकी गो एअर, स्पाईस जेट आणि किंगफिशर एअरलाइन्स या कंपन्यांच्या विमानांनी नांदेडला जाता येते.

स्थानिक लोक सायकल रिक्षा, शेअर रिक्षा उपयोग करतात. महाराष्ट्रात सगळ्यात जास्त रिक्षा नांदेड मध्ये आहेत.

संस्कृती[संपादन]

भाषा[संपादन]

नांदेड जिल्ह्याची प्रमुख भाषा मराठी भाषा आहे. आदिवासी क्षेत्रात बोलीभाषा वापरली जाते. तेलुगूचादखनी उर्दूचा उपयोगही केला जातो.

परंपरा[संपादन]

माळेगावची जत्रा, हिंदूशीख समुदायाचा दसरा हे वार्षिक सोहळे अत्यंत छान असतात. रावण दहन, दीपावली, संदल, रमजान ईद, बकरी ईद, ईद ए मिलाद , डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर जंयती , शिवाजी जंयती, अण्णा भाऊ साठे जयंती, बुद्ध पौर्णिमा, गणेश उत्सव हे दिवसही उत्साहाने साजरे होतात.

वृत्तपत्रे[संपादन]

नांदेड येथून प्रसिद्ध होणारी वृत्तपत्रे -

  • दैनिक गोदातीर समाचार
  • दैनिक प्रजावाणी
  • दैनिक भूमिपुत्र
  • दैनिक लोकपत्र

प्रसारमाध्यमे[संपादन]

उद्याचा मराठवाडा, गोदातीर समाचार, प्रजावाणी, लोकमत, लोकसत्ता, सकाळ ही मराठी वृत्तपत्रे आणि इंडियन एक्सप्रेसटाइम्स ऑफ इंडिया या इंग्रजी वृत्तपत्रांचा नांदेडमध्ये अधिक खप आहे.[ संदर्भ हवा ]. साप्ताहिक मराठी स्वरlज्य हे मराठी साप्ताहिक वृत्तपत्रही लोकप्रिय आहे. नांदेडमध्ये आकाशवाणी, रेडियो सिटी ही रेडियोकेंद्रे ऐकता येतात. झी मराठी, ई-टीव्ही मराठी, आय्‌बीएन लोकमत, मी मराठी, साम मराठी आणि दूरदर्शनची सह्यादी या मराठी दूरचित्रवाहिन्या विशेष लोकप्रिय आहेत[ संदर्भ हवा ]. अनेक हिंदी व इंग्रजी वाहिन्या देखील दूरचित्रवाणीवर दिसतात. अनेक संस्था आंतरजाल (इंटरनेट) सेवा पुरवतात; परंतु त्यांतल्या त्यांत बीएस्‌एन्‌एल, टाटा व रिलायन्स या प्रमुख कंपन्या आहेत[ संदर्भ हवा ].

शिक्षण[संपादन]

नांदेड हे शैक्षणिकदृष्ट्या महत्त्वाचे शहर आहे. केवळ मराठवाडा, महाराष्ट्र नव्हे तर पूर्ण भारतातून येथे शिक्षण घेण्यासाठी विद्यार्थी येत असतात.

विद्यापीठ[संपादन]

इ.स. १९९५ साली नांदेड विद्यापीठाची (स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठाची) स्थापना झाली. सुमारे १७२ महाविद्यालये या विद्यापीठाशी संलग्न आहेत.

उच्च माध्यमिक परीक्षा विभाग[संपादन]

शैक्षणिक संस्था[संपादन]

उच्च शिक्षण संस्था आणि महाविद्यालये[संपादन]

अभियांत्रिकी महाविद्यालये[संपादन]
वैद्यकीय महाविद्यालये[संपादन]
  • शासकीय वैद्यकीय महाविद्यालय
  • शासकीय आयुर्वेद महाविद्यालय
कला, विज्ञान आणि वाणिज्य शाखा महाविद्यालये[संपादन]

सैनिकी शाळा =[संपादन]

महाराष्ट्रात खूप नावाजलेली राजर्षी श्री छत्रपती शाहू सैनिकी विद्यालय सगरोळी येथे आहे. प्राचार्य अरविंद देशमुख यांनी या सैनिकी शाळेसाठी आयुष्य वेचले. या शाळेसाठी बाबासाहेब देशमुख यांचे मार्गदर्शन होते.

राजकारण[संपादन]

नांदेड जिल्ह्यावर प्रामुख्याने काँग्रेस पक्षाचे वर्चस्व आहे. कै. शंकरराव चव्हाण हे नांदेडचे राज्य व राष्ट्रीय राजकीय स्तरावर माहीत असलेले महत्त्वपूर्ण व्यक्ती होते. शंकरराव चव्हाण यांनी महाराष्ट्र राज्याचे मुख्यमंत्रीपद दोनदा सांभाळले. राष्ट्रीय स्तरावर त्यांनी भारत देशाचे गृहमंत्री, अर्थमंत्री इत्यादी पदे भूषविली.

हेसुद्धा पहा[संपादन]


बाह्य दुवे[संपादन]