संस्कृती

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून


Wiki letter w.svg
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.


प्रस्तावना[संपादन]

संस्कृती या शब्दामध्ये सम् + कृ असे दोन संस्कृत धातू आहेत.याचा अर्थ 'चांगले करणे' असा होतो.धर्मासह समग्र अंतर्बाह्य जीवनाच्या उन्नत अवस्थेसाठी संस्कृती हा शब्द वापरला जातो.प्रकृती म्हणजे निसर्ग,विकृती म्हणजे निसर्गात होणारा विकार आणि संस्कृती म्हणजे प्रकृतीत विकार होऊ नये म्हणून त्यावर करायचा संस्कार.[१]

गोबुस्तान, अझरबैजान येथील इ.स.पू. १०,००० सनाच्या काळातील, तत्कालीन संस्कृतीच्या खुणा सांगणारी पाषाणांवरील चित्रे

संस्कृती ही विविध अर्थच्छटा असणारी संकल्पना आहे. "संस्कृती" हा शब्द सहसा खालीलपैकी एखादा अर्थ ध्वनित करण्यासाठी योजला जातो :

  • कलाशास्त्रे यांतील उच्च अभिरुची - अर्थात 'अभिजात संस्कृती'
  • एखाद्या संस्थेच्या / संघटनेच्या किंवा एखाद्या समूहाच्या प्रवृत्ती, मूल्ये, ध्येये, प्रथा-प्रघात इत्यादी सामायिक बाबी
  • मानवी ज्ञान, समजुती, वर्तणुकी इत्यादींचा एकत्रित परिपाक
    • भारतीय संस्कृती कोश खंड नववा