चेन्नई

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Translation arrow-indic.svg
ह्या लेखाचा/विभागाचा इंग्रजी किंवा अमराठी भाषेतून मराठी भाषेत भाषांतर करावयाचे बाकी आहे. अनुवाद करण्यास आपलाही सहयोग हवा आहे. ऑनलाईन शब्दकोश आणि इतर सहाय्या करिता भाषांतर प्रकल्पास भेट द्या.



चेन्नई (जुने नाव मद्रास) हे दक्षिण भारतातील एक मोठे शहर व भारतातील एक महानगर आहे तसेच चेन्नई ही तमिळनाडू या राज्याची राजधानी देखिल आहे. चेन्नई बंगालच्या उपसागराच्या कोरोमंडल तटावर वसले आहे आणि दक्षिण भारतातील सर्वांत मोठे सांस्कृतिक, आर्थिक, शैक्षणिक, औद्योगिक आणि व्यापारी केंद्र आहे. लोकसंख्येच्या तुलनेने चेन्नई हे भारतातील सहाव्या क्रमांकाचे शहर आहे. चेन्नईचे क्षेत्रफळ सुमारे ४२६ वर्ग कि.मी आहे. १९९६ साली अधिकृतपणे या शहराचे मद्रास हे नाव बदलून चेन्नई असे करण्यात आले.

  ?चेन्नई / चेन्नई
तमिळनाडू • भारत
—  मेट्रो  —
गुणक: 13°05′N 80°16′E / 13.09, 80.27
प्रमाणवेळ भाप्रवे (यूटीसी+५:३०)
क्षेत्रफळ
मेट्रो
उंची
१८१.०६ चौ. किमी (६९.९१ चौ. मैल)[१]
• १,१८० km² (४५६ sq mi)
• ६ m (२० ft)
जिल्हा चेन्नई
कांचीपुरम
तिरुवल्‍लुवर
लोकसंख्या
घनता
मेट्रो
४,३४,००,००० (५ वा) (२००१)
• २४,४१८/km² (६३,२४२/sq mi)
• ७५,००,००० (४ था) (२००७)
महापौर एम. सुब्रह्मन्यम
आयुक्त राजेश लाखोनी
कोड
पिन कोड
दूरध्वनी
UN/LOCODE
आरटीओ कोड

• ६००
• +44
• INMAA
• TN-01, 02, 03, 04, 05, 06, 07, 09, 10
संकेतस्थळ: चेन्नई महानगरपालिका संकेतस्थळ
  1. चेन्नई महानगर विकास आराखडा (PDF) पान. १. भारत सरकार (२००६). १२ सप्टेंबर २००७ रोजी पाहिले.

गुणक: 13°05′N 80°16′E / 13.09, 80.27

नावाचा उगम[संपादन]

चेन्नईचे नाव चेन्नईपट्टिनमचे लघुरूप आहे. हे गाव सतराव्या शतकात ब्रिटिशांनी बांधलेल्या फोर्ट सेंट जॉर्जच्या आसपास वसले. [१] चेन्नईपट्टिनम नावाच्या व्युत्पत्तीबद्दल दोन आख्यायिका आहेत. एकानुसार श्रीकलाहस्तीच्या राजा चेन्नैअप्पा नायकरच्या नावावरुन गावास हे नाव दिले गेले. ब्रिटिशांनी हे गाव नायकरकडून १६३९मध्ये घेतले. चेन्नई नावाचा पहिला अधिकृत वापर ऑगस्ट १६३९मधील खरेदीखतामध्ये आढळतो. त्यात ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीच्या फ्रांसिस डेच्या नावाचा उल्लेख आहे.[२] दुसऱ्या आख्यायिकेनुसार येथील चेन्न केशव पेरुमल देउळाचे नाव गावाला दिले गेले.[३]

चेन्नईचे जुने नाव "मद्रास" हे सेंट जॉर्ज किल्ल्याच्या उत्तरेला असणाऱ्या "मद्रासपट्टिनम" या गावाच्या नावावरून आले आहे. "मद्रासपट्टिनम" या नावाच्या उगमाविषयी तज्ञांमध्ये फारसे एकमत नाही. काहींच्या मते १६व्या शतकात येथे आलेल्या पोर्तुगिजांनी शहराला "Madre de Deus" हे नाव दिले असावे. [४] इतरांच्या मते शहराचे नाव एके काळी प्रतिष्ठित असणाऱ्या पोर्तुगिज वंशाच्या "Madeiros" कुटुंबाच्या (नंतरच्या काळात वापरली जाणारी इतर नावे "Madera" किंवा "Madra") नावावरून आले असावे. या कुटुंबाने १५७५ मध्ये चेन्नईमधील सॅन्थोम या भागात Madre de Deus हे चर्च बांधुन घेतले होते. "मद्रासपट्टिनम" हे नाव युरोपियन प्रभावामुळे आलेले आहे की अगोदरच वापरात होते हे निश्चितपणे सांगता येत नाही.

ब्रिटिशांनी ज्यावेळी हा प्रदेश ताब्यात घेतला त्यानंतर काही काळाने "मद्रासपट्टिनम" आणि "चेन्नापट्टिनम" यांचा विलय केला गेला. ब्रिटिशांनी या शहराला एकत्रितपणे "मद्रासपट्टिनम" म्हणायला सुरूवात केली. राज्य सरकारने १९९६ मधे अधिकृतपणे शहराला "चेन्नई" असे नाव दिले. [५][६]

इतिहास[संपादन]

चेन्नैचा इतिहास

ऐतिहासिक लोकसंख्या
वर्ष लोक. ±%
इ.स. १८७१ ३,६७,५५२
इ.स. १८८१ ४,०५,८४८ +१०%
इ.स. १८९१ ४,५२,५१८ +११%
इ.स. १९०१ ५,०९,३४६ +१२%
इ.स. १९११ ५,१८,६६० +१%
इ.स. १९२१ ५,२६,००० +१%
इ.स. १९३१ ६,४५,००० +२२%
इ.स. १९४१ ७,७६,००० +२०%
इ.स. १९५१ १४,१६,०५६ +८२%
इ.स. १९६१ १७,२९,१४१ +२२%
इ.स. १९७१ २४,२०,००० +४०%
इ.स. १९८१ ३२,६६,०३४ +३५%
इ.स. १९९१ ३८,४१,३९८ +१७%
इ.स. २००१ ४२,१६,२६८ +९%
The city of Madras in 1909

इतिहासामध्ये पहिल्या शतकापासुन चेन्नईच्या आसपासचा परिसर प्रशासकीय, लष्करी आणि आर्थिकदृष्ट्या महत्वाचा ठरलेला आहे.[७] अनेक दक्षिण भारतीय सत्तांनी, विशेषतः पल्लव, चेर, चोळ, पांड्य आणि विजयनगर या सत्तांनी चेन्नईवर राज्य केले आहे.[७] आता चेन्नईचा एक भाग असणारे मयलापुर शहर हे पल्लव साम्राज्यातील एक महत्त्वाचे बंदर होते. इ.स. १५२२ मधे पोर्तुगिज येथे आले आणि त्यांनी "साओ टोम" (São Tomé) या नावाचे बंदर तयार केले. हे नाव ख्रिश्चन धर्मगुरू थॉमस अपॉस्टल याच्या नावावरून देण्यात आले [८] ज्याने इ.स. ५२ ते इ.स. ७० च्या दरम्यान धर्मोपदेशन केल्याचे मानले जाते. इ.स. १६१२ मध्ये डच लोकांनी शहराच्या उत्तरेला आपले बस्तान बसवले.

ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीचा फ्रान्सिस डे याने २२ ऑगस्ट १६३९ रोजी कोरोमंडळ किनाऱ्याची छोटिशी जमीन विकत घेतली. त्या वेळी या प्रांतावर वेकंटपती (वंदावासीचा नायक) यांचे राज्य होते.[७] त्याने व्यापारासाठी ब्रिटिशांना कारखाना आणि वखार बांधण्याची परवानगी दिली. एका वर्षानंतर ब्रिटिशांनी सेंट जॉर्ज किल्ला बांधला. हा किल्ला पुढील काळात वसाहतींच्या शहराचा केंद्रबिंदु झाला. या किल्ल्यामध्ये आता तमिळनाडू विधानसभेचे कामकाज चालते.[७]

१७४६ मधे फ्रेंचांनी मॉरिशसचा गव्हर्नर जनरल ल बौरडोनैस याच्या नेतृत्वाखाली सेंट जॉर्ज किल्ला आणि मद्रास जिंकुन घेतले. या गव्हर्नरने त्यावेळी मद्रास आणि आजुबाजुच्या गावांची लुट केली.[८] इ.स. १७४९ मध्ये ब्रिटिशांनी चेन्नईचा Aix-la-Chapelle च्या तहानुसार पुन्हा ताबा मिळवला आणि शहराच्या किल्ल्याची भिंत बांधली जेणेकरून फ्रेंच आणि हैदर अली यांसारख्या हल्लेकरांपासून शहराचे संरक्षण करता येईल. १८वे शतक संपेपर्यंत ब्रिटिशांनी तमिळनाडूच्या आसपासचा बहुतेक सर्व प्रदेश आणि आत्ताचे आंध्रप्रदेश आणि कर्नाटक हे प्रदेश काबिज केले होते आणि मद्रासची राजगादी प्रस्थापित करून चेन्नईला तिची राजधानी बनवले.[९] ब्रिटिश अंमलाखाली चेन्नई एक महत्वाचे शहर आणि सामुद्रिक तळ म्हणून विकसित झाले.

Victoria Public Hall, an example of a colonial building in Chennai

एकोणिसाव्या शतकाच्या शेवटी भारतात रेल्वेसेवा सुरू झाली. यानंतर दळणवळण आणि व्यापारास प्रोत्साहन देण्यासाठी भरभराटीस येत असणारे चेन्नई शहर मुंबई आणि कलकत्ता अशा भारतातील इतर महत्वाच्या शहरांना जोडण्यात आले.

जर्मन क्रुझर्सनी २२ सप्टेंबर १९१४ मध्ये चेन्नईच्या तेलआगारावर बॉम्बहल्ला केला. मद्रास हे पहील्या महायुद्धामध्ये बॉम्बवर्षाव झालेले एकमेव भारतीय शहर आहे. .[१०]

भारत १९४७ साली स्वतंत्र झाल्यानंतर चेन्नई शहर मद्रास राज्याची (१९६९ मधे ज्याचे नामकरण तमिळनाडू असे करण्यात आले) राजधानी झाली. इ.स.१९६५ सालच्या, हिंदी भाषेला राष्ट्रभाषा म्हणून घोषित करण्याच्या निर्णयाच्या विरोधात झालेल्या हिंसक दंगलींनी चेन्नई आणि तमिळनाडू राज्याच्या राजकारणात मोठे बदल घडवून आणले.[११]

इ.स. २००४ मध्ये हिंदी महासागरात निर्माण झालेल्या सुनामीने चेन्नईच्या किनाऱ्याला धडक दिली. यामध्ये अनेकांचा मृत्यू झाला आणि चेन्नईची किनारपट्टी यामध्ये कायमस्वरूपी बदलली. [१२]

भौगोलीय आणि वातावरणीय[संपादन]

मरीना चौपाटी, जगातील सर्वांत लांब चौपाटींपैकी एक

भूगोल[संपादन]

चेन्नैचा भूगोल

Chennai is on a flat coastal plain, as shown on this Landsat 7 map.

Chennai is on the southeast coast of India in the northeast of Tamil Nadu on a flat coastal plain known as the Eastern Coastal Plains. Its average elevation is around ६.७ मीटर (२२ फूट),[१३] and its highest point is ६० मी (२०० फूट).[१४] The Marina Beach runs for 12 km along the shoreline of the city. Two rivers meander through Chennai, the Cooum River (or Koovam) through the centre and the Adyar River to the south. A third river, the Kortalaiyar, flows through the northern fringes of the city before draining into the sea at Ennore. Adyar and Cooum rivers are heavily polluted with effluents and waste from domestic and commercial sources. The state government periodically removes silt and pollution from the Adyar, which is much less polluted than the Cooum. A protected estuary on the Adyar forms a natural habitat for several species of birds and animals.[१५][१६] The Buckingham Canal, ४ किमी (२.५ मैल) inland, runs parallel to the coast, linking the two rivers. The Otteri Nullah, an east-west stream, runs through north Chennai and meets the Buckingham Canal at Basin Bridge. Several lakes of varying size are located on the western fringes of the city. Red Hills, Sholavaram and Chembarambakkam Lake supply Chennai with potable water. Groundwater sources are becoming brackish.[१७]

Chennai's soil is mostly clay, shale and sandstone.[१८] Sandy areas are found along the river banks and coasts, such as Thiruvanmiyur, Adyar, Kottivakkam, Santhome, George Town, Tondiarpet and the rest of coastal Chennai. Here rainwater runoff percolates quickly through the soil. Clay underlies most of the city including T. Nagar, West Mambalam, Anna Nagar, Villivakkam, Perambur and Virugambakkam. Areas of hard rock include Guindy, Perungudi,Velachery, Adambakkam and a part of Saidapet.[१९]

Marina Beach, a famous Chennai landmark

चेन्नईचे चार मोठे भाग आहेत : उत्तर, मध्य, दक्षिण आणि पश्चिम. उत्तर चेन्नई मुख्यत: औद्योगिक भाग आहे. मध्य चेन्नई हा चेन्नईचा मुख्य व्यवसायिक भाग असून महत्वाचा असणारा पॅरि कॉर्नर येथे वसला आहे. पुर्वी प्रामुख्याने निवासी भाग असणारे दक्षिण चेन्नई आणि पश्चिम चेन्नई आता वेगाने व्यावसायिक बनत आहेत. या भागांमधे आता अनेक आर्थिक आणि माहिती-तंत्रज्ञानाच्या व्यवसायिकांनी आपले बस्तान बसवले आहे. अनेक दिशांनी चेन्नई वेगाने वाढते आहे. [२०] चेन्नई शहराच्या सीमाभागातच "गुंडी राष्ट्रिय उद्यान" वसले आहे. सीमाभागातच राष्ट्रिय उद्यान असणारे चेन्नई हे जगातील मोजक्या शहरांपैकी एक शहर आहे. [२१]

हवामान[संपादन]

चेन्नई शहर औष्णिक विषुववृत्तावर असून येथील हवामान विषुववृत्तीय हवामान आहे. समुद्रकिनाऱ्यावर असल्यामुळे चेन्नईतील तापमानात मोठे फरक होत नाहीत. जवळजवळ संपूर्ण वर्ष येथील हवा उष्ण आणि दमट असते. पैकी मे-जूनमध्ये येथे कडक उन्हाळा पडतो. या कालखंडास येथे अग्नि नक्षत्रम किंवा कतिरी वेय्यिल म्हणतात,[२२] with maximum temperatures around ३८–४२ °से (१००–१०८ °फॅ). The coolest part of the year is January, with minimum temperatures around १८–२० °से (६४–६८ °फॅ). The lowest temperature recorded is १५.८ °से (६०.४ °फॅ) and highest ४५ °से (११३ °फॅ).[२३][२४] येथील वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान १,३०० मिमी असून त्यातील बव्हंश पाउस ऑक्टोबर ते डिसेंबरच्या मध्ये पडतो. याशिवाय बंगालच्या उपसागरातील चक्रीवादळांमुळे अनेकदा येथे मोठी पर्जन्यवृष्टी होते. आत्तापर्यंतचे सर्वाधिक पर्जन्यमान २००५ साली २,५७० मिमी इकते झाले होते[२५] चेन्नईमध्ये एप्रिल-ऑक्टोबर दरम्यान आग्नेयेतून तर इतर वेळी वायव्येकडून वारे वाहतात.[२६]

पर्जन्यमान[संपादन]

Historically, Chennai has relied on annual monsoon rains to replenish water reservoirs, as no major rivers flow through the area. With a steadily increasing population, the city has faced water supply shortages, and its ground water levels have been depleted. An earlier Veeranam Lake project failed to solve the city's water problems, but the New Veeranam project, which became operational in September 2004, has greatly reduced dependency on distant sources.[२८] In recent years, heavy and consistent monsoon rains and rainwater harvesting (RWH) by Chennai Metrowater at its Anna Nagar Rain Centre have significantly reduced water shortages.[२९] Moreover, newer projects like the Telugu Ganga project that bring water from water-surplus rivers like the Krishna River in Andhra Pradesh have eased water shortages. The city is constructing sea water desalination plants to further increase the water supply.[३०][३१]

प्रशासकीय आणि सार्वजनिक सेवासुविधा[संपादन]

City officials, as of September 2007[३२][३३]
महापौर
म. सुब्रमणियन
उपमहापौर
आर. सत्य बामा
महापालिका आयुक्त
राजेश लाखोनी
पोलिस आयुक्त
टी. राजेन्द्रन
पोस्टमास्टर जनरल
एम.एस. रामानुजन

चेन्नईची प्रशासनव्यसस्था चेन्नई महानगरपालिका चालवते. चेन्नई नगरपालिकेची स्थापना इ.स. १६८८ मध्ये झाली. केवळ भारतातीलच नव्हे तर "युनायटेड किंग्डम"च्या बाहेरील कोणत्याही कॉमनवेल्थ देशातील ही सर्वांत जुनी नगरपालिका आहे. या महानगरपालिकेत चेन्नईच्या १५५ प्रभागांचे प्रतिनिधित्व करणारे १५५ नगरसेवक आहेत. नगरसेवकांची निवड चेन्नईचे नागरिक थेट निवडणुकीच्या द्वारे करतात. नगरसेवक आपल्यामधून शहराचा महापौर आणि उपमहापौर यांची निवड करतात. महापौर आणि उपमहापौर जवळपास सहा स्थायी समित्यांच्या अध्यक्षपदी असतात.[३४]

चेन्नई महानगरपालिकचे प्रशासकीय क्षेत्रफळ सध्याच्या १७६ चौ.कि.मी. वरून ८०० चौ.कि.मी. पर्यंत वाढवण्याचा प्रस्ताव तमिळनाडू सरकारकडे आहे. असे झाले तर चेन्नईची लोकसंख्या देखिल सध्याच्या ४५ लाखांवरून साधारणत: ८० लाखांवर जाईल.

Chennai, the capital of the state of Tamil Nadu, houses the state executive and legislative headquarters primarily in the Secretariat Buildings on the Fort St George campus but also in many other buildings scattered around the city. The Madras High Court, whose jurisdiction extends across Tamil Nadu and Puducherry, is the highest judicial authority in the state and is also in the city. Chennai has three parliamentary constituencies — Chennai North, Chennai Central and Chennai South — and elects 14 Members of the Legislative Assembly (MLAs) to the state legislature.[३५]

चेन्नै महानगर पोलीसगाडी (स्थानिकभाषेत=पोलीस->कावल)

चेन्नई महानगर कांचिपुरम आणि थिरुवल्लुर जिल्हयांचेदेखिल काही भाग अंतर्भुत करते. महानगरातील मोठ्या विभागांचे कामकाज स्वतंत्र नगरपालिका बघतात तर छोट्या विभागांचे कामकाज "पंचायत" बघतात. चेन्नई शहराचे क्षेत्रफळ १७४ चौ. किमी (६७ चौ. मैल)[३६] असले तरी महानगराचे एकूण क्षेत्रफळ जवळपास १,१८९ चौ. किमी (४५९ चौ. मैल) आहे.[३७] The Chennai Metropolitan Development Authority (CMDA) has drafted a Second Master Plan that aims to develop satellite townships around the city. Contiguous satellite towns include Mahabalipuram to the south, Chengalpattu and Maraimalai Nagar to the southwest, and Kanchipuram town, Sriperumpudur, Tiruvallur and Arakkonam to the west.

The Greater Chennai Police department, a division of the Tamil Nadu Police, is the law enforcement agency in the city. The city police force is headed by a commissioner of police, and administrative control rests with the Tamil Nadu Home Ministry. The department consists of 36 subdivisions with a total of 121 police stations. The city's traffic is managed by the Chennai City Traffic Police (CCTP). The Metropolitan suburbs are policed by the Chennai Metropolitan Police, and outer district areas are policed by the Kanchipuram and Thiruvallur police departments.

सेवा-सुविधा[संपादन]

The Corporation of Chennai and municipalities of the suburbs provide civic services. Garbage in most zones is handled by Neel Metal Fanalica Environment Management, a private company, and by the Chennai Corporation in the other zones. Water supply and sewage treatment are handled by the Chennai Metropolitan Water Supply and Sewage Board, popularly referred to as CMWSSB. Electricity is distributed by the Tamil Nadu Electricity Board.[३८] The city does not have a piped gas network and gas is supplied in cylinders by both state owned and private petroleum companies.

Telephone services in the city are provided by nine mobile phone service companies that include nine GSM networks and two CDMA networks along with four land line companies.[३९][४०] Commercial and domestic broadband Internet services are provided by all the four land line service providers and a majority of the mobile network service providers. Some areas of the city are also covered by a paid Wifi Internet service.

अर्थव्यवस्था[संपादन]

मुख्य पान: Economy of Chennai
चित्र:DSC00390.JPG
पॅरीज कॉर्नर, चेन्नैतील एक जुने प्रमुख व्यापारी केंद्र
टायडल पार्क चेन्नैतील एक प्रमुख सॉफ्टवेर पार्क.

Chennai has a diversified economic base anchored by the automobile, software services, hardware manufacturing, healthcare and financial services industries.[४१] As of 2000, the city's total personal income was Rs. 12,488.83 crores, making up 10.9% of the total income of Tamil Nadu.[४२] In 2001, the total workforce in Chennai was about 1.5 million, which was 31.79% of its population. According to the 1991 census, most of the city's workforce was involved in trade (25.65%), manufacturing (23.52%), transportation (10.72%), construction (6.3%) and other services (31.8%). Chennai metropolitan area accounts for over 75% of the sales tax revenue in the state.[४३] According to the CII, Chennai's is estimated to grow to a $100-billion economy, 2.5 times its present size, by the year 2025.[४४]

The city is base to around 30% of India's automobile industry[४५] and 35% of its auto components industry.[४६] A large number of automotive companies including Hyundai, Ford, BMW, Mitsubishi, Komatsu, The TVS Group (TVS), Ashok Leyland, Nissan-Renault, Daimler Trucks, TI Cycles of India, TAFE Tractors, Royal Enfield, Caterpillar Inc., Caparo, Madras Rubber Factory (MRF) and Apollo Tyres have or are in the process of setting up manufacturing plants in and around Chennai. The Heavy Vehicles Factory at Avadi produces military vehicles, including India's main battle tank: Arjun MBT. The Integral Coach Factory manufactures railway coaches and other rolling stock for Indian Railways. This very industrial expanse has given the name to Chennai as being the "Detroit of Southern Asia".[४७] The Ambattur-Padi industrial zone houses many textile manufacturers, and an SEZ for apparel and footwear manufacture has been set up in the southern suburbs of the city.[४८] Chennai contributes more than 50% of India's leather exports.[४९]

Many software and software services companies have development centres in Chennai, which contributed 14% of India's total software exports of Rs.144,214 crores during 2006–07, making it the second-largest exporter of software in the country, behind बंगळुरू.[५०] Major software companies like TCS, Infosys, Wipro, Hewlett Packard, HCL, आय.बी.एम., Satyam, CTS, MphasiS, Polaris Software Lab, Capgemini and Accenture have their offices set up here, with some of them making Chennai their largest base. Prominent financial institutions, including the World Bank, Standard Chartered Bank and Citibank have back office operations in the city.[५१] Chennai is home to three large national level commercial banks[५२][५३][५४] and many state level co-operative banks, finance and insurance companies. Telecom giants Ericsson and Alcatel-Lucent, pharmaceuticals giant Pfizer and chemicals giant Dow Chemicals have research and development facilities in Chennai. TICEL bio-tech park[५५] and Golden Jubilee bio-tech park[५६] at Siruseri house biotechnology companies and laboratories. Chennai has a fully computerised stock exchange called the Madras Stock Exchange.

लोकसंख्याशास्त्र[संपादन]

रंगनाथन रस्ता in T. Nagar usually throngs with shoppers

चेन्नई मधील एखाद्या नागरिकाला चेन्नईकर म्हणतात. इ.स. २००१ मध्ये चेन्नईची लोकसंख्या ४३४ लाख होती, तर महानगरीय लोकसंख्या ७०४ लाख होती.[५७] The estimated metropolitan population in 2006 is 4.5 million.[५८] In 2001, the population density in the city was 24,682 per km2 (63,926 per mi²), while the population density of the metropolitan area was 5,922 per km2 (15,337 per mi²), making it one of the most densely populated cities in the world.[५७][५९] The sex ratio is 951 females for every 1,000 males,[६०] slightly higher than the national average of 944.[६१] The average literacy rate is 80.14%,[६२] much higher than the national average of 64.5%. The city has the fourth highest population of slum dwellers among major cities in India, with about 820,000 people (18.6% of its population) living in slum conditions.[६३] This number represents about 5% of the total slum population of India. In 2005, the crime rate in the city was 313.3 per 100,000 people, accounting for 6.2% of all crimes reported in major cities in India.[६४] The number of crimes in the city showed a significant increase of 61.8% from 2004.[६५]

चेन्नई मधील सर्वाधिक लोक तमिळ आहेत. तमिळ ही चेन्नई मधील प्रमुख भाषा आहे. भारतीय इंग्रजी ही चेन्नई मधील व्यापार, शैक्षणिक आणि पांढर पेशी जनतेमध्ये प्रचलित असल्याचे दिसून येते. पुष्कळ संख्येने तेलगू and मल्यालम समाज चेन्नईत राहतो.[६६] Chennai also has a large migrant population, who come from other parts of Tamil Nadu and the rest of the country. As of 2001, out of the 937,000 migrants (21.57% of its population) in the city, 74.5% were from other parts of the state, 23.8% were from rest of India and 1.7% were from outside the country.[६७]

चेन्नई मधील धर्म
धर्म टक्केवारी
हिंदू
  
90.3%
मुस्लिम
  
3.1%
ख्रिस्ती
  
6.6%
तमिळ जैन
  
1%

संस्कृती[संपादन]

चेन्नई हे संगीत, कला आणि संस्कृती यांचे एक प्रमुख केंद्र मानले जाते.[६८] चेन्नई शहर हे त्याच्या शास्त्रीय नृत्य आणि हिंदू मंदिरांसाठी प्रसिद्ध आहे. प्रत्येक डिसेंबरमध्ये चेन्नईमध्ये पाच आठवड्यांच्या संगीत हंगामाचे आयोजन केले जाते. हे आयोजन १९२७ साली सुरू झालेल्या "मद्रास संगीत प्रबोधनी" ची स्थापना साजरा करण्यासाठी केले जाते.[६९] यामध्ये शहरातील आणि आजुबाजूचे शेकडो कलाकार पारंपारिक कर्नाटिक संगीताचे कलाविष्कार (कुचेरी) सादर करतात. "चेन्नई संगमम्" या नावाने ओळखला जाणारा कलामहोत्सव प्रत्येक जानेवारीमध्ये चेन्नईमध्ये आयोजित होतो. यामध्ये तमिळनाडू राज्याच्या विविध कलाप्रकारांचे सादरिकरण केले जाते. चेन्नई तमिळनाडू राज्यात उगम पावलेल्या "भरतनाट्यम" शास्त्रिय नृत्यासाठी प्रसिद्ध आहे. शहराच्या दक्षिण समुद्रकिनाऱ्यावर वसलेले "कलाक्षेत्र" हे चेन्नईमधील भरतनाट्यमचे एक प्रमुख सांस्कृतिक केंद्र आहे.[७०] चेन्नई शहर हे भारतातील काही उत्कृष्ठ चर्चगायकांच्या समूहांसाठीदेखिल प्रसिद्ध आहे. हे कलाकार नाताळ सणाच्या दरम्यान शहराच्या विविध भागांमध्ये तमिळ आणि इंग्रजीमध्ये आपली कला सादर करतात.[७१][७२]

चेन्नई हे "कॉलीवूड्" या नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या मोठ्या तमिळ चित्रपट सृष्टीचा तळ आहे.[७३] कॉलीवूडमध्ये प्रत्येक वर्षी साधारणपणे १५० पेक्षा जास्त चित्रपटांची निर्मिती होते.[७४] या चित्रपटांच्या गीतांचा चेन्नईच्या संगीतावर मोठा प्रभाव आहे. भारतीय चित्रपट सृष्टीतील ईलैयाराजा, के. बालाचंदर, शिवाजी गणेशन, एम. जी. रामचंद्रन, रजनीकांत, कमल हसन, मणी रत्नम आणि एस. शंकर अशा मोठ्या कलाकारांनी त्यांच्या कारकीर्दीची सुरूवात चेन्नईमधून केली. ए. आर. रेहमान यांनी २००९ साली "स्लमडॉग मिलिअनेर" या चित्रपटासाठी २ ऑस्कर आणि २ ग्रॅमी पारितोषिके जिंकून चेन्नईच्या नावाला जागतिक नावलौकिक मिळवून दिला. [७५] चेन्नईमधील चित्रपटगृहांमध्ये अनेक तमिळ कलाकृती दाखवल्या जातात. राजकीय उपहास, वात्रट विनोद, इतिहास, पौराणिक कथा इत्यादी शैलींची नाटके इथे लोकप्रिय आहेत.[७६][७७][७८] याबरोबरच इंग्रजी नाटके देखिल शहरात सादर होतात.

चेन्नईमध्ये साजऱ्या होणाऱ्या सणांमध्ये जानेवारीच्या पाच दिवस साजरा होणारा "पोंगल" हा सण सर्वांत महत्वाचा मानला जातो. दिवाळी, ईद-उल-फित्र आणि नाताळयांसारखे जवळपास सर्व प्रमुख धार्मिक सण चेन्नईमध्ये साजरे केले जातात. चेन्नईच्या पारंपारिक खाद्यप्रकारांमध्ये शाकाहारी आणि मांसाहारी गोष्टींचा समावेश होतो. शहरातील अनेक उपहारगृहांमध्ये साधे जेवण मिळते. या जेवणात तांदळापासून बनलेल्या पोंगल्, डोसा, ईडली आणि वडई अशा पदार्थांचा समावेश असतो. या पदार्थांबरोबर "फिल्टर कॉफी" देण्याचीही पद्धत आहे.

वाहतूक[संपादन]

चेन्नईमधील IT महामार्ग.

Chennai serves as a major gateway to southern India and the Chennai International Airport, comprising the Anna international terminal and the Kamaraj domestic terminal, is the third busiest airport in India.[७९][८०] The city is connected to major hubs across Asia, Europe, and North America through more than 30 national and international carriers. The airport is the second busiest cargo terminus in the country. The existing airport is undergoing further modernisation and expansion, and a new greenfield airport is to be constructed at an estimated cost of Rs 2,000 crore in Sriperumbudur.[८१]

The city is served by two major ports, Chennai Port, one of the largest artificial ports, and Ennore Port. The Chennai port is the largest in Bay of Bengal and India's second busiest container hub, handling automobiles, motorcycles and general industrial cargo. The Ennore Port handles cargo such as coal, ore and other bulk and rock mineral products.[८२] A smaller harbour at Royapuram is used by fishing boats and trawlers.फ्

चेन्नैतील उपनगरीय रेल्वेसेवा (मासट्रांझीट)

Chennai is well connected to other parts of India by road and rail. Four major national highways link Chennai to बंगळुरू, Kolkata, Tiruchirapalli (Trichy) and Tirupati and onwards to the rest of the national highway system. Numerous state highways link the city to Puducherry (Pondicherry) and other towns and cities in Tamil Nadu and neighbouring states.[८३] The Chennai Mofussil Bus Terminus (CMBT), the terminus for all intercity buses from Chennai, is the largest bus station in Asia.[८४] Seven government-owned transport corporations operate inter-city and inter-state bus services. Many private inter-city and inter-state bus companies also operate services to and from Chennai.

Chennai is the headquarters of the Southern Railway. The city has two main railway terminals. Chennai Central station, the city's largest, provides access to other major cities as well as many other smaller towns across India.[८५] Chennai Egmore is a terminus for trains to destinations primarily within Tamil Nadu; it also handles a few inter-state trains.[८६]

Buses, trains, and auto rickshaws are the most common form of public transport within the city.

रॉयापेठ घड्याळस्तंभाजवळून जाणारी एक एमटीसीची बसगाडी

The Chennai suburban railway network, one of the oldest in the country, consists of four broad gauge sectors terminating at two locations in the city, namely Chennai Central and Chennai Beach. Regular services are offered in the following sectors from these termini: Chennai Central/Chennai Beach - Arakkonam - Tiruttani, Chennai Central/Chennai BeachGummidipoondi - Sullurpeta and Chennai BeachTambaram - Chengalpattu - Tirumalpur(Kanchipuram). The fourth sector is an elevated Mass Rapid Transit System (MRTS) which links Chennai Beach to Velachery and is interlinked with the remaining rail network. Construction is underway for an underground and elevated Chennai Metro rail.[८७]

The Metropolitan Transport Corporation (MTC) runs an extensive city bus system consisting of 3257 buses on 622 routes, and moves an estimated 4.35 million passengers each day.[८८]

Vans, popularly known as Maxi Cabs and 'share' auto rickshaws ply many routes in the city and provide an alternative to buses. Metered call taxis, tourist taxis and auto rickshaws are also available on hire. Chennai's transportation infrastructure provides coverage and connectivity, but growing use has caused traffic congestion and pollution. The government has tried to address these problems by constructing grade separators and flyovers at major intersections, starting with the Gemini flyover, built in 1973 over the most important arterial road, Anna Salai to the recently completed Kathipara Flyover.[८९][९०]

प्रसारमाध्यमं आणि मनोरंजन[संपादन]

मुख्य पान: Media in Chennai

Newspaper publishing started in Chennai with the launch of a weekly, The Madras Courier, in 1785.[९१] It was followed by the weeklies The Madras Gazzette and The Government Gazzette in 1795. The Spectator, founded in 1836, was the first English newspaper in Chennai to be owned by an Indian and became the city's first daily newspaper in 1853.[९२] The first Tamil newspaper, Swadesamitran, was launched in 1899.[९१]

The major English dailies published in Chennai are The Hindu, The New Indian Express, The Deccan Chronicle and The Times of India recently joined the list. The evening dailies are, The Trinity Mirror and The News Today. As of 2004, The Hindu was the city's most read English newspaper, with a daily circulation of 267,349.[९३] The major business dailies published from the city are The Economic Times, The Hindu Business Line, Business Standard, Mint and The Financial Express. The major Tamil dailies include the Dina Thanthi, Dinakaran, Dina Mani, Dina Malar, Tamil Murasu, Makkal Kural and Malai Malar and major Telugu dailies include Eenandu, Vaartha, Andhra Jyothi and Sakshi.[९४] The one and only Hindi Newspaper published from Chennai is the Rajasthan Patrika. Neighbourhood newspapers such as The Annanagar Times and The Adyar Times cater to particular localities. Magazines published from Chennai include Ananda Vikatan, Kumudam, Kalki, Kungumam, "Thuglak", Frontline and Sportstar.

Doordarshan runs two terrestrial television channels and two satellite television channels from its Chennai centre, which was set up in 1974. Private Tamil satellite television networks like Sun TV, Raj TV, Zee Tamil, Star Vijay, Jaya TV, Makkal TV, Vasanth TV and Kalaignar TV broadcast out of Chennai. The Sun Network one of India's largest broadcasting companies is based in the city. While SCV and Hathway are the major cable TV service providers, Direct-to-home (DTH) is available via DD Direct Plus, Dish TV, Tata Sky, Sun direct DTH, Reliance Big TV and Digital TV(Airtel-Bharti)[९५][९६] Chennai is the first city in India to have implemented the Conditional Access System for cable television.[९७] Radio broadcasting started from the radio station at the Rippon Buildings complex, founded in 1930 and was then shifted to All India Radio in 1938.[९१] The city has 4 AM and 14 FM radio stations, operated by Anna University, All India Radio and private broadcasters.[९८]

शिक्षण आणि आरोग्य[संपादन]

Anna University's Guindy campus

चेन्नईमधील शाळा सार्वजनिक (सरकारद्वारा चालविलेल्या) आणि खाजगी अशा दोन्ही प्रकारच्या आहेत. खाजगी शाळांतील काहींना सरकारकडून आर्थिक मदत मिळते.[९९] The medium of education is either English or Tamil, with the former being the majority. Most schools are affiliated with the Tamil Nadu State Board, the Matriculation Board or the Central Board of Secondary Education (CBSE).[१००] A few schools are affiliated with the Indian Certificate of Secondary Education (ICSE) board, there are even schools which cater National Institute of Open Schooling (NIOS) board, Anglo-Indian board or the Montessori system. Schooling begins at the age of three with two years of kindergarten followed by ten years of primary and secondary education. Students then need to complete two years of higher secondary education in either science or commerce before being eligible for college education in a general or professional field of study.[१०१][१०२] There are 1,389 schools in the city, out of which 731 are primary, 232 are secondary and 426 are higher secondary schools.[१०३]

The Indian Institute of Technology Madras (IIT Madras) and College of Engineering, Guindy, founded in 1794, are the premier centres for engineering education in the city. Most colleges that offer engineering programs are affiliated to Anna University. Madras Medical College (MMC), Stanley Medical College (SMC), Kilpauk Medical College and Sri Ramachandra Medical College and Research Institute (SRMC) are the notable medical colleges in Chennai.

The Government General Hospital

Colleges for science, arts and commerce degrees are typically affiliated with the चेन्नई विद्यापीठ, which has three campuses in the city; some colleges such as Ramakrishna Mission Vivekananda College, Madras Christian College, Loyola College and The New College are autonomous. Research institutions like the Central Leather Research Institute (CLRI), the Central Electronics Engineering Research Institute (CEERI) and the Institute for Financial Management and Research (IFMR) are in the city. The Connemara Public Library is one of four National Depository Centres in India that receive a copy of all newspapers and books published in India.[१०४] It has been declared a UNESCO information centre.[१०५]

There are 15 Government hospitals and a large number of private hospitals which provide medical and health care. The Government General hospital, popularly referred to as "G.H.", is the biggest government run hospital in the city. There are many large private hospitals, among which many are multi-speciality hospitals. Some of India's well-known healthcare institutions such as Apollo Hospitals (the largest private healthcare provider in Asia),[१०६] Sankara Nethralaya and Sri Ramachandra Medical Centre are based in the city, making it one of the preferred destinations for medical tourists from across the globe.[१०७]

क्रिडा[संपादन]

An IPL match in progress at M.A. Chidambaram Cricket स्टेडियम

क्रिकेट हा चेन्नईमधील सर्वांत लोकप्रिय खेळ आहे.[१०८] चेपौकमध्ये असणारे एम. ए. चिदंबरम मैदान हे देशातील सर्वांत जुन्या क्रिकेट मैदानांपैकी एक आहे.[१०९] आय. आय. टी. मद्रासच्या क्षेत्रामध्ये असणारे चेम्पास्ट क्रिकेट मैदान हे आणखी एक महत्वाचे मैदान आहे. या ठिकाणी बऱेचसे प्रथम श्रेणी सामने खेळावले जातात. श्रीनिवासराघवन वेंकटराघवन आणि के. श्रीकांथ हे मोठे क्रिकेटपट्टू मुळचे चेन्नईचे आहेत. [११०][१११] बॉब सिम्पसन आणि डेनिस लिली यांच्यासारखे प्रशिक्षक असणारी वेगवान गोलंदाजांसाठीची प्रबोधनी, "MRF पेस फाऊंडेशन" ही चेन्नईमध्ये आहे.[११२][११३] चेन्नई हे "चेन्नई सुपर किंग्ज" या "इंडियन प्रिमियर लीग"च्या क्रिकेट संघाचे शहर आहे. त्याचप्रमाणे, "इंडियन क्रिकेट लीग"च्या "चेन्नई सुपरस्टार्स" या संघाचेदेखिल चेन्नई हे शहर आहे.[११४][११५]

चेन्नई विरन्स हा प्रिमिअर हॉकी लिगचा संघ चेन्नईचे प्रतिनिधित्व करतो. या संघातर्फे मेयर राधाकृष्णन मैदानावर हॉकी सामन्यांच्या "आशिया कप" आणि "पुरुष चॅम्पियन्स ट्रॉफी" अशा अनेक मालिका आयोजित केल्या गेल्या आहेत. [११६][११७]

ATP Chennai Open

चेन्नईमध्ये लिएंडर पेस, विजय अमृतराज, रमेश कृष्णन आणि महेश भूपती असे प्रसिद्ध टेनिस खेळाडू तयार झाले आहेत [११८][११९][१२०] आणि "असोसिएशन ऑफ टेनिस प्रोफेशनल्स (ATP)"च्या "चेन्नई ओपन" या स्पर्धेचे आयोजन १९९७ सालापासून चेन्नईमध्ये केले जाते.[१२१] ATP ची मान्यता असणारी ही देशातील एकमेव स्पर्धा आहे.

फूटबॉल आणि इतर मैदानी खेळांचे आयोजन जवाहरलाल नेहरू स्टेडियममध्ये केले जाते. या स्टेडियममध्येच व्हॉलिबॉल, बास्केटबॉल आणि टेबल टेनिस या खेळांसाठी उत्तम सुविधा तयार करण्यात आल्या आहेत. जलक्रिडेसाठी "वेलाचेरी अक्व्येटिक कॉम्प्लेक्स" तयार करण्यात आले आहे. चेन्नईमध्ये १९९५ सालच्या "दक्षिण आशियायी खेळांचे"आयोजन करण्यात आले होते.[१२२]

भारतीय स्वातंत्र्यानंतर काही काळातच प्रथम चेन्नईमध्ये सुरू झालेल्या मोटारसायकलींच्या शर्यतींचा आणि चेन्नईचा अतिशय जवळचा संबंध आहे. या शर्यतींचे आयोजन ईरुनगत्तुकोत्ताई मध्ये असणाऱ्या ट्रॅकवर केले जाते.[१२३] गुइंडी रेस कोर्सवर घोड्यांच्या शर्यती आयोजीत केल्या जातात तर मद्रास बोट क्लबमध्ये नौकांच्या शर्यती आयोजित केल्या जातात. शहरात "कॉस्मोपोलिटन क्लब" आणि "जिमखाना क्लब" अशी दोन १८-छिद्री गोल्फची मैदाने आहेत. ही दोन्ही मैदाने एकोणिसाव्या शतकाच्या शेवटी तयार केली गेली. बुद्धिबळातील माजी विश्वविजेता विश्वनाथन आनंद याचे बालपण चेन्नईमध्ये व्यतित झाले.[१२४][१२५][१२६]

चेन्नईच्या इतर प्रसिद्ध खेळाडूंमध्ये टेबल टेनिस खेळाडू शरथ कमल[१२७] आणि दोन वेळचा कॅरम विश्वविजेता मारिया इरुदयाम यांचा समावेश होतो.[१२८] चेन्नई शहराला "चेन्नई चित्ताज" नावाची "रग्बी संघटना" आहे.[१२९]

हेसुद्धा पाहा[संपादन]

जुळी शहरे[संपादन]

खालील शहरे चेन्नईला आपले जुळे शहर मानतात.[१३०][१३१]

देश शहर राज्य/प्रांत पासून
अमेरिका अमेरिका चित्र:Sanantonioseal.jpeg सान अँटोनियो Flag of Texas.svg टेक्सास २००७
जर्मनी जर्मनी Wappen Frankfurt am Main.svg फ्रांकफुर्ट Flag of Hesse.svg हेसेन २००५
इजिप्त इजिप्त Coat of arms of Egypt.svg कैरो Flag of Egypt.svg कैरो प्रांत २०००
अमेरिका अमेरिका US DenverCOseal COA.svg डेन्व्हर Flag of Colorado.svg कॉलोराडो १९८४
रशिया रशिया Coat of Arms of Volgograd.png व्होल्गोग्राड Flag of Volgograd Oblast.svg व्होल्गोग्राड ओब्लास्त १९६६

संदर्भ[संपादन]

  1. वॅग्रेट, पॉल (१९७७). इंडिया, नेपाल, नेगेल्स एनसायक्लेपीडिया-गाइड. जिनिव्हा: नेगेल पब्लिशर्स, पृ. ५५६. आय.एस.बी.एन. 9782826300236. ओ.सी.एल.सी. 4202160. 
  2. डिस्ट्रिक्ट प्रोफाइल - चेन्नई. Chennai.tn.nic.in. २००९-०९०७ रोजी पाहिले.
  3. द हिंदू: फेस बिहाइंड द नेम. हिंदूऑननेट.कॉम (२००२-०२-२८). २००९-०९ृ०७ रोजी पाहिले.
  4. Young World: And the city grew. The Hindu (2007-08-31). 2009-09-07 रोजी पाहिले.
  5. "Walkout in State Assembly", The Hindu. 
  6. Tharoor, Sashi. "In India's name game, cities are the big losers", International Herald Tribune. 
  7. ७.० ७.१ ७.२ ७.३ History. District Profile. Government of India. 2007-08-29 रोजी पाहिले.
  8. ८.० ८.१ Chennai History. Corporation of Chennai. 2007-09-03 रोजी पाहिले.
  9. "Madras, India (Capital)[मृत दुवा]". Encyclopædia Britannica (Eleventh edition आवृत्ती.). 1911. 2007-09-04 रोजी पाहिले. 
  10. Playne, Somerset; J.W. Bond, Arnold Wright (1914). Southern India: Its History, People, Commerce and Industrial resources. Foreign and Colonial Compiling and Publishing Company, London, पृ. 51–52. आय.एस.बी.एन. 8120613449. 
  11. Guha, Ramachandra. "Hindi against India", The Hindu. 
  12. Altaff, K; J. Sugumaran, Maryland S. Naveed (10 July 2005). "Impact of tsunami on meiofauna of Marina beach, Chennai, India [मृत दुवा]" (PDF). Current Science 89 (1). Retrieved on 2007-09-04. 
  13. Geographical and physical features. District Profile. Govt of India. 2007-10-04 रोजी पाहिले.
  14. Pulikesi, M; P. Baskaralingam, D. Elango, V.N. Rayudu, V. Ramamurthi, S. Sivanesan (August 25, 2006). "Air quality monitoring in Chennai, India, in the summer of 2005". Journal of Hazardous Materials 136 (3): 589–596. दुवा:10.1016/j.jhazmat.2005.12.039. PMID 16442714. Retrieved on 2007-10-04. “Chennai is fairly low-lying, its highest point being only ३०० मीटर (९८० फूट) above sea level is a rugged barren hill opposite to the Airport called Pallavapuram Hill.” 
  15. Baskaran, Theodore S. "Death of an Estuary", The Hindu. 
  16. Doraisamy, Vani. "A breather for the Adyar estuary", The Hindu. 
  17. Lakshmi, K. "It's no cola, it's the water supplied in Korattur", The Hindu. 
  18. Practices and Practitioners. Technology. Centre for Science and Environment. 2007-09-12 रोजी पाहिले.
  19. "A ready reckoner on rainwater harvesting", The New Indian Express. 
  20. Structure of Chennai (PDF). Second Master Plan - II II–9, II–10, II–11, II–15. Chennai Metropolitan Development Authority. 2007-10-09 रोजी पाहिले.
  21. Guindy National Park. Govt. of Tamil Nadu. 2007-10-10 रोजी पाहिले.
  22. Ramakrishnan, T. "Hot spell may continue for some more weeks in the State", The Hindu. 
  23. Climate of India. National Environment Agency – Singapore. 27 February 2010 रोजी पाहिले.
  24. "Highest temperature", The Hindu. 
  25. रामक्रिश्नन, टी. "Entering 2006, city's reservoirs filled to the brim", The Hindu. 
  26. NASA climate data visualized
  27. Climatological Information for Chennai. Indian Meteorological Department. 2009-01-25 रोजी पाहिले.
  28. Management of water supply during acute water scarcity in 2003 & 2004. Operations and maintenance. Chennai Metropolitan Water Supply and Sewage Board. 2007-03-16 रोजी पाहिले.
  29. Lakshmi, K. "Bangalore team visits RWH structures in city", The Hindu. 
  30. "IVRCL to set up desalination plant near Chennai", The Hindu. 
  31. Radhakrishnan, R.K.. "Preliminary work on desalination plant to be completed by December-end", The Hindu. 
  32. [१]
  33. टेलिफोन डिरेक्टरी - कमिशनर ऑफ पोलिस. Tn.gov.in (२००९-०१-२१). २००९-०३०-०३ रोजी पाहिले.
  34. Executive Chart. About COC. Corporation of Chennai. 2007-09-04 रोजी पाहिले.
  35. List of TN Assembly constituencies
  36. General statistics. Corporation of Chennai. 2005-08-04 रोजी पाहिले.
  37. Chennai Metropolitan Area - Profile. Chennai Metropolitan Development Authority. 2007-09-15 रोजी पाहिले.
  38. Emergency and Utility Services Contact Details at Chennai. Govt. of Tamil Nadu. 2007-09-07 रोजी पाहिले.
  39. साचा:Cite press release, Annexure I lists these six entities as the licensed cellular operators for the Chennai circle. The CDMA Development Group's official website lists Tata Teleservices and Reliance Communications as the only operators to have deployed CDMA on cellular systems in India. CDMA Worldwide: Deployment search - Asia-Pacific. CDMA Development Group. 2007-10-04 रोजी पाहिले.
  40. Narayanan, R.Y.. "Touchtel arrives in Coimbatore", The Hindu. 
  41. O'Connor, Ashling. "Hotspot for international manufacturers", The Times. 
  42. Economy (PDF). Second Master Plan - II III–8. Chennai Metropolitan Development Authority. 2007-10-05 रोजी पाहिले.
  43. Economy (PDF). Second Master Plan - II III–14, III-19, III-20. Chennai Metropolitan Development Authority. 2007-10-05 रोजी पाहिले.
  44. Seminar to focus on Chennai's growth potential. The Hindu Business Line (2008-08-21). 2009-03-03 रोजी पाहिले.
  45. Sivalingam, T; Bhaskaran, E (2004). "IT applications in Automotive Industry". GCMM 2004 first international conference on manufacturing and management. Retrieved on 2007-09-03. 
  46. Automotive Components. Department of Scientific and Industrial Research, Govt. of India. 2007-09-03 रोजी पाहिले.
  47. Profile. Integral Coach Factory. 2005-11-19 रोजी पाहिले.
  48. Ravi Kumar, N. "Mahindra City, a world of its own", The Hindu. 
  49. Development Plan for Chennai Metropolitan Area (PDF) 13. Govt. of India. विदागार मूळ, 2008-02-26. 2007-10-06 रोजी पाहिले.
  50. Jairam Ramesh. IT in India: Big successes, large gaps to be filled. Online Edition of The Business Standard, dated 2007-09-30. 2007-10-04 रोजी पाहिले.
  51. "BPOs: Chennai most preferred", Sify.com. 
  52. Indian Bank Head Office. Indian Bank. 2007-10-08 रोजी पाहिले.
  53. Muthiah, S. "The bank in a 'palace' grounds", The Hindu. 
  54. Branch Network. Bharat Overseas Bank Bank. 2007-10-08 रोजी पाहिले.
  55. List of clients. TICEL Bio Park. 2007-10-05 रोजी पाहिले.
  56. Existing units. Golden Jubilee Biotech Park for Women Society. विदागार मूळ, 2006-12-06. 2007-10-05 रोजी पाहिले.
  57. ५७.० ५७.१ Demography (PDF). Second Master Plan - II I–5, I-10. Chennai Metropolitan Development Authority. 2007-10-06 रोजी पाहिले. The population density for Chennai city and the metropolitan area have been calculated using the population figures and the total area of the respective regions, mentioned in the Second Master Plan. The conversion rate of १-मैल (२ किमी) = 1.609 km. has been used to compute the density per sq. mile.
  58. Srivasthan, A. "New land use proposals mooted in draft Master Plan", The Hindu. 
  59. Urban Areas by Population Density (PDF). World Urban Areas (World Agglomerations) 77. Demographia (2007). 2007-10-09 रोजी पाहिले. In terms of population density, Chennai was ranked 51st among all urban agglomerations in the world with over 500,000 people.
  60. Census 2001 Data. Census of India. Government of Tamil Nadu. 2007-10-05 रोजी पाहिले.
  61. India. CIA World Factbook. 2005-08-04 रोजी पाहिले.
  62. Districts performance on Literacy Rate in Tamil Nadu for the year 2001. Department of school education. 2005-08-04 रोजी पाहिले.
  63. Slum Population – Census 2001 (PDF). The Government of India. विदागार मूळ, 2007-06-21. 2007-03-08 रोजी पाहिले.
  64. Incidence & Rate Of Total Cognizable Crimes (IPC) In States, UTs & Cities During 2005 (PDF). Govt. of India. 2007-09-19 रोजी पाहिले.
  65. Crimes in Mega Cities (PDF). Crime In India – 2005. Govt. of India. 2007-09-19 रोजी पाहिले.
  66. Chennai Culture. chennai-online.in. 2007-10-08 रोजी पाहिले.
  67. Demography (PDF). Second Master Plan - II I–11. Chennai Metropolitan Development Authority. 2007-10-06 रोजी पाहिले.
  68. Chennai. The Hindu. 2009-10-15 रोजी पाहिले.
  69. "Music musings", The Hindu. 
  70. GR. "Yearning for Chennai ambience", The Hindu. 
  71. "Chennai as a home for Music – IV", Chennai Online. 
  72. "There's a song in the air...", NXg. 
  73. Ellens, Dan; Lakshmi Srinivas (2006). A Time for India. Vantage Press Inc., New York, पृ. 150. आय.एस.बी.एन. 0533150922. 
  74. Ganti, Tejaswini (2004). Bollywood: A Guidebook To Popular Hindi Cinema. Routledge, London, पृ. 3. आय.एस.बी.एन. 0415288541. 
  75. "India Celebrates 'Slumdog Millionaire's' Oscar Sweep[मृत दुवा]", VOA News. 
  76. Ramesh, V. "The Sultan of sarcasm", The Hindu. 
  77. Ashok Kumar, S.R.. "Actor R.S. Manohar dead", The Hindu. 
  78. Kumar, Ranee. "Laughter, the best medicine", The Hindu. 
  79. Traffic statistics - Passengers (Intl+Domestic), Annexure IIIC (PDF). Airports Authority of India. 2007-09-13 रोजी पाहिले.
  80. Traffic statistics - Aircraft movements (Intl+Domestic), Annexure IIC (PDF). Airports Authority of India. 2007-09-13 रोजी पाहिले.
  81. "New greenfield airport to be set up near Chennai", The Hindu. 
  82. "Gateway to India for Singapore firms", Business Times. 
  83. GIS database for Chennai city roads and strategies for improvement. Geospace Work Portal. 2005-08-04 रोजी पाहिले.
  84. Dorairaj, S. "Koyambedu bus terminus gets ISO certification", The Hindu. 
  85. Sub-urban Train timings. Indian Railways. 2007-10-06 रोजी पाहिले.
  86. "35 trains to run at higher speed", The Hindu. 
  87. Chennai metro work begins. The Hindu (April 18, 2008). 2009-07-17 रोजी पाहिले.
  88. The Growth. Metropolitan Transport Corporation (Chennai) Ltd (August 18, 2009). 2009-08-18 रोजी पाहिले.
  89. Land Use and Planning Strategy (PDF). Draft Master Plan – II for Chennai Metropolitan Area 60. Chennai Metropolitan Development Authority. 2007-09-16 रोजी पाहिले.
  90. Srivathsan, A. "Bridge across time Skyline", The Hindu. 
  91. ९१.० ९१.१ ९१.२ Historical Events at a Glance. District Profile. Govt. of Tamil Nadu. 2007-10-04 रोजी पाहिले.
  92. Muthiah, S. "A landmark's last vestiges vanish", The Hindu. 
  93. Shankaran, Sanjiv. "How Deccan Chronicle stormed Chennai", Rediff.com. 
  94. Publication Place Wise-Registration. Registrar of Newspapers for India. 2007-10-09 रोजी पाहिले. If one types in Chennai in the input box and submits, the list is displayed.
  95. "Dish TV launches 'One Alliance' bouquet", The Hindu. 
  96. "DTH companies come up with offers for World Cup", The Hindu. 
  97. "Conditional Access System in South Delhi from December 15", The Hindu. 
  98. (2006) World Radio TV Handbook 2007: The Directory of International Broadcasting. WRTH Publications Ltd., पृ. 237–242. आय.एस.बी.एन. 0823059979. 
  99. District-wise number of schools according to area, type and management (PDF). Reports 1–25. Govt. of Tamil Nadu. 2007-09-13 रोजी पाहिले.
  100. Ramachandran, K. and Srinivasan, Meera. "Balancing uniformity and diversity", The Hindu. 
  101. Educational Structure. Govt. of Tamil Nadu. 2007-09-13 रोजी पाहिले.
  102. Educational System in Tamil Nadu. Govt. of Tamil Nadu. 2007-09-13 रोजी पाहिले.
  103. No. of Schools in the Town: Chennai. Govt. of Tamil Nadu. 2007-09-13 रोजी पाहिले.
  104. The Delivery of Books' and Newspapers' (Public Libraries) Act, 1954. Govt. of India. 2007-09-13 रोजी पाहिले.
  105. Highlights. Connemara Public Library. 2007-09-13 रोजी पाहिले.
  106. Medical Tourism. Apollo Hospitals. 2007-09-12 रोजी पाहिले.
  107. Indian State: Tamil Nadu. Govt of India. 2007-09-12 रोजी पाहिले.
  108. About Chennai. Tamil Nadu Physical Education and Sports University. 2007-10-04 रोजी पाहिले.
  109. Sriram, Natarajan. MA Chidambaram स्टेडियम. Cricinfo. 2007-09-13 रोजी पाहिले.
  110. Ramchand, Partab. Srinivas Venkataraghavan. Cricinfo. 2007-10-15 रोजी पाहिले.
  111. Ramchand, Partab. Kris Srikkanth. Cricinfo. 2007-10-15 रोजी पाहिले.
  112. "Howard visits MRF Pace Foundation", The Hindu. 
  113. "Pathan owes his success to MRF Pace Foundation", Indo-Asian News Service, Yahoo! News. विदागार मूळ 2007-03-11 रोजी. 
  114. Lokapally, Vijay. "Chennai Superstars tame Lions to triumph", The Hindu. 
  115. Chennai Superstars crowned ICL 20:20 Champions. Indian Cricket League. 2009-03-02 रोजी पाहिले.
  116. "India retains Asia Cup hockey title", The Hindu. 
  117. "Radhakrishnan स्टेडियम to have new turf", The Hindu. 
  118. Basu, Arundhati. "Off-court ace", The Telegraph. 
  119. Srinivasan, Kamesh. "For Paes and Bhupathi, glory days began in Chennai", The Hindu. 
  120. Keerthivasan, K. "A trip down memory lane", The Hindu. 
  121. About the venue. International Management Group. 2007-09-13 रोजी पाहिले.
  122. Thyagarajan, S. "On the road to restoration", The Hindu. 
  123. "Chennai on right track", The Indian Express. 
  124. Brijnath, Rohit. "India's most consistent champion", The Hindu. 
  125. Fide. "FIDE Top 100 Players October 2007", Fide. 
  126. Official site of the 2007 World Chess Championship. "Viswanathan Anand the new World Champion 2007". 
  127. Srinivasan, Meera. "Four Chennai teachers have a reason to rejoice", The Hindu. 
  128. Indian Teams in International Competitions. Govt. of India. 2007-10-11 रोजी पाहिले.
  129. "Chennai Cheetahs lifts title", The Hindu. 
  130. Overview of Chennai, India: Denver Sister Cities International. Denversistercities.org. 2009-03-03 रोजी पाहिले.
  131. International / India & World: Riding into a steppe sunset en route to Mumbai. The Hindu (2006-11-26). 2009-03-03 रोजी पाहिले.

साचा:चेन्नई