सांगली

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
हा लेख सांगली शहराविषयी आहे. सांगली जिल्ह्याच्या माहितीसाठी येथे टिचकी द्या


  ?सांगली
महाराष्ट्र • भारत
—  नगर  —
WCE Sangli Shilp Chintamani.jpg
गुणक: 16°52′N 74°34′E / 16.86°N 74.56°E / 16.86; 74.56
प्रमाणवेळ भाप्रवे (यूटीसी+५:३०)
क्षेत्रफळ ११८.१८ चौ. किमी
जिल्हा सांगली जिल्हा
लोकसंख्या
घनता
५,०२,६९७ (२००८)
• ४,२५४/किमी
कोड
पिन कोड
दूरध्वनी
आरटीओ कोड

त्रुटि: "416 416" अयोग्य अंक आहे
• +०२३३
• MH-10
संकेतस्थळ: सांगली o संकेतस्थळ

गुणक: 16°52′N 74°34′E / 16.86°N 74.56°E / 16.86; 74.56 सांगली Sangli.ogg उच्चार हे शहर दक्षिण महाराष्ट्रात वसलेले आहे. सांगलीची इ.स.२००८ सालची लोकसंख्या५,०२,६९७ च्या आसपास आहे. हे शहर सांगली जिल्ह्याचे प्रशासकीय मुख्यालय आहे. ते कृष्णा नदीच्या काठावर वसलेले आहे.

मुख्य भाषा मराठी असून कन्नडसाचा:Fact, हिंदी आणि इंग्रजी भाषाही येथे बोलल्या जातात. आद्य मराठी नाटककार विष्णुदास भावे यांची ही जन्मभूमी आहे.सांगलीतील पटवर्धन संस्थानचे भव्य गणेश मंदिर सुप्रसिद्ध आहे.

सांगली शहर हे पहिलवानांसाठीही प्रसिद्ध आहे. हिंदकेसरी मारुती माने याच मातीतले.

सांगली येथील हळद बाजारपेठ ही अशियातील सर्वात मोठी हळदीची बाजारपेठ मानली जाते. सांगली जिल्हा द्राक्षांच्या उत्पादनासाठीही प्रसिद्ध आहे. नुकतेच पलूस येथे द्राक्षांवर प्रक्रिया करणारे वाईन पार्कही सुरू झाले आहे.

भडंग(एक प्रकारचे चुरमुरे) हा सांगलीकरांचा आवडता खाद्यपदार्थ आहे.

नाव[संपादन]

कृष्णेचा रमणीय काठ लाभलेल्या सांगली या गावात १) गांव भाग २) पेठ भाग ३) गवळी गल्ली ४) चांभार वाडा ५) वखार भाग ६) जांभवाडी सहा गल्ल्या किंवा भाग असल्याने याचे नाव सांगली पडले असे मानले जाते. या सहा गल्ल्या गावभागातील हरिदास गल्ली, वैद्य गल्ली, जोशी गल्ली, फडणीस गल्ली, खाडिलकर गल्ली अशा क्रमाने शहरच्या आराखड्यात दाखविण्यात आल्या आहेत. तसेच कन्नड भाषेतील पूर्वीच्या सांगलकी या नावाचे पुढे सांगली असे रूपांतर झाल्याचेही मानले जाते.

ह्या लेखातील / विभागातील सध्याचा मजकूर इतरभाषा ते मराठी मशिन ट्रांसलेशन वापरून, [[अनोळखी भाषा संकेत]] भाषेतून मराठी भाषेत अंशत: अनुवादित केला गेला आहे / अथवा तसा कयास आहे. (हि सूचना/टॅग लावताना, सहसा, सदर कयास संबंधीत मजकुरातील मराठी व्याकरणाच्या तफावतीवरून केले जातात). मशिन ट्रांसलेशनने मिळालेल्या अनुवादातील केवळ पूर्णतः व्यवस्थीत अनुवादीत वाक्ये तेवढीच घेण्याचा प्रयत्न केला आहे (करावा). आपल्याला आढळलेल्या त्रुटी येथे नोंदवाव्यात. लेखाच्या इतिहासातील फरक अभ्यासून भाषांतरास उपयोगी आणि अद्ययावत करण्यास मदत हवी आहे. (पहा: मशिन ट्रान्सलेशन/निती काय आहे?)
हे सुद्धा करा: विकिकरण,शुद्धलेखन सुधारणा, शब्द तपासःऑनलाईन शब्दकोश, अन्य सहाय्य: भाषांतर प्रकल्प.

सांगली हे मुंबई पासून ३९० किमी व बंगलोरपासून ७०० किमी अंतरावरील एक प्रमुख शहर आहे.

कृष्णा नदीच्या काठावर वसलेले सांगली हळद व्यापार आणि साखर कारखाने यासाठी प्रसिद्ध आहे. सांगली एक प्रमुख शिक्षण आणि आरोग्य केंद्र देखील आहे. सांगली जवळ कृष्णा नदीच्या खोऱ्यात पर्यटन स्थळांची ठिकाणे आहेत.

प्राचीन काळामध्ये, सांगलीचा प्रदेश कुंडल म्हणून ओळखला जात होता. या भागावर राज्य करणाऱ्या चालुक्य घराण्याची राजधानी होती. स्वातंत्र्यपूर्व काळात, सांगली हे पटवर्धन राजघराण्यातील एक राज्य होते. १९४८मध्ये, सांगली भारताच्या प्रजासत्ताकामध्ये विलीन करण्यात आले. सांगली ही भारतात हळद व्यापार राजधानी आहे; येथे साखर उद्योग लॉबी आहे. सांगली शहरात वसंतदादा साखर कारखाना हा आशिया खंडातील सर्वात मोठा साखर कारखाना आहे. सांगली द्राक्षांसाठीदेखील प्रसिद्ध आहे.

सांगलीत अनेक औद्योगिक वसाहती आहेत. सांगली-मिरज एमआयडीसी औद्योगिक क्षेत्र ही सुनियोजित औद्योगिक वसाहत आहे . या औद्योगिक क्षेत्रात इलेक्ट्रॉनिक ग्रीन हाऊस, हेल्थ क्लब, जलतरण तलाव, सॉफ्टवेअर प्रशिक्षण केंद्र, इत्यादी सोयी आहेत.

येथे मराठी व इंग्रजी माध्यमाच्या शाळा आहेत . अभियांत्रिकी व व्यवस्थापन संस्था तसेच अनेक सॉफ्टवेअर प्रशिक्षण संस्था आहेत. अभियंते, दूरसंचार सॉफ्टवेअर व्यावसायिक, आधुनिक दूरसंचार व इंटरनेट सुविधा आणि मोबाइल सेवा भरपूर प्रमाणात असल्याने सांगली हे माहिती तंत्रज्ञान उद्योग असणारे एक आकर्षक स्थान आहे.

सांगलीमध्ये रुंद रस्ते, रेल्वे जंक्शन, सायबर कॅफे, मल्टि-खाद्यप्रकार, खूप चांगले शिक्षण, आरोग्य, दूरसंचार आणि मनोरंजन सुविधा, हॉटेल्स वगैरे असल्याने ते एक आधुनिक शहर बनले आहे. सांगली शहर माहिती तंत्रज्ञान उत्कर्षाला आले आले आहे. शहरात सॉफ्टवेअर टेक्नॉलॉजी पार्क एकाच संकुलात उभारले आहे. सांगलीत भारतीय आणि परदेशी माहिती तंत्रज्ञान कंपन्या आणखी एक सॉफ्टवेअर पार्क 'उभारण्याच्या प्रयत्नात आहे.

इतिहास[संपादन]

सांगली शहराचा इतिहास पटवर्धन या पेशव्यांच्या सरदार यांच्या मिरजेतील जहागिरी मध्ये झालेली वाटणी नंतर सुरु होतो असे मानले जाते परंतु त्यापूर्वीही सांगली या गावाचे अस्तित्व होते. तशा खुणा सांगलीतील गावभागात बघण्यास मिळतात.सांगली शहराचा व्यापारीदृष्ट्या विकास सन १९२९ साली आयर्विन पूलाच्या उभारणीनंतर सुरु झाला.

भूगोल =[संपादन]

कृष्णाकाठची अतिशय सुपीक अशी जमीन सांगलीला लाभलेली आहे. त्यामुळे येथे चवदार भाजीपाला पिकवला जातो. ऊस व द्राक्षे इथे पिकतात. ज्वारी व बाजरी इथे बहरतात.

पेठा[संपादन]

=== उपनगरे ===सांगली मिरज हे जुळे शहर म्हणुन ओळखले जाते. अमराई बाग( Garden ) फार सुंदर आहे. सध्या बापट मळा म्हणजेच महावीर उद्यान शहरवासीयांचे आवडते ठिकाण झाले आहे.

हवामान[संपादन]

माहिती हवामान तक्ता - सांगली
जा फे मा मे जु जु नो डी
 
 
3.8
 
31
12
 
 
0.5
 
33
15
 
 
5.3
 
36
18
 
 
22.1
 
38
21
 
 
48.3
 
37
22
 
 
71.1
 
31
22
 
 
108.7
 
28
21
 
 
79.8
 
28
21
 
 
99.6
 
30
20
 
 
88.9
 
32
19
 
 
33.5
 
30
16
 
 
6.9
 
30
13
तापमान °C मध्येपाउस मात्रा mm मध्ये
दुवा: Government of Maharashtra

जैवविविधता[संपादन]

सांगली परिसर वेगवेगळ्या वनस्पती व प्राण्यांनी समृद्ध आहे.कृष्णा नदी आणि लहानमोठ्या तलावांमुळे परिसर समृध्द आहे.

अर्थकारण[संपादन]

सांगलीचे अर्थकारण मुळ व्यापार आहे. सबंध जिल्ह्यातून तसेच शेजारील जिल्ह्यातील व कर्नाटकातील काही भागाचा दैनंदिन व्यवहार सांगलीतूनच चालतो. येथील अर्थकारण व राजकारण यांचा मिलाप येथे दिसून येतो. येथील ऊस , द्राक्ष तसेच दूध याभोवती समाजकारण व त्याभोवती राजकारण फिरते. 

बाजारपेठ[संपादन]

सांगलीची हळदीची बाजारपेठ प्रसिद्ध आहे. तसेच द्राक्ष उत्पादनातही सांगली आघाडीवर आहे. साखरेसाठी ही सांगली प्रसिद्ध आहे सांगलीत गणपती पेठ, कापड पेठ, सराफ कट्टा, मार्केट यार्ड, मारुती रोड, हरभट रोड, माधवनगर या व्यापारी पेठा आहेतच पण सांगलीमध्ये `सांगली लोंखड मार्केट नावाचे एक प्रसिद्ध मार्केट आहे, सलीमभाई नदाफ हे त्याचे त्याचे संस्थापक-अध्यक्ष आहेत. ही १७० दुकाने एकत्र असलेली अधयावत बाजारपेठ सांगलीत कोल्हापूर रोडवर टी.व्ही. केंद्राजवळ आहे. येथे सर्व प्रकारचे लोंखडी पत्रे. पाईप, अँगल.प्लेट्स असे नवे जुने साहित्य, सर्व प्रकारचे कार/ट्रक/.मोटारसायकलचे नवे व जुने स्पेअर पार्ट‌्स मिळतात.तसेच येथे सर्व प्रकारच्या स्क्रॅपची खरेदी विक्री केली जाते. त्यामुळे येथे संपूर्ण देशभरातून मालाची आवक जावक होते. सांगलीमध्ये १०० फुटी रोडवर शामराव नगरच्या काॅर्नरवर महाराष्ट्र एकता चौकात जुने व नवे सर्व प्रकारचे कारचे स्पेअर पार्ट‌्स एकदम वाजवी व सवलतीच्या दरात मिळतात येथे कार स्ल्रॅपची २५ दुकाने आहेत. या ठिकाणी मारुती कारपासून होंडा सिटी-BMW पर्यंत सर्व प्रकारचे पार्ट‌्स उपलब्ध आहेत. संपूर्ण भारतात येथूनदेखील मालाची आवक जावक होते. अधिक माहिती www.caroldpart.com अथवा www.autorelife.com येथे मिळते.

प्रशासन[संपादन]

नागरी प्रशासन[संपादन]

जिल्हा प्रशासन[संपादन]

अधिक माहितीसाठी पहा - http://sangli.nic.in/

वाहतूक व्यवस्था[संपादन]

सांगली रेल्वे स्थानक पुणे-मिरज रेल्वेमार्गावर असून येथे अनेक महालक्ष्मी एक्सप्रेस, गोवा एक्सप्रेस, महाराष्ट्र एक्सप्रेस इत्यादी अनेक लांब पल्ल्याच्या जलद गाड्या थांबतात. रत्नागिरी-नागपूर राज्य महामार्ग सांगलीमधूनच जातो. पुणे-बंगळूर महामार्गावरून पेठ ह्या गावापासून सांगली ४५ किमी अंतरावर आहे. महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळाच्या अनेक हिरकणी व निमआराम बसेस सांगलीला महाराष्ट्राच्या बहुतेक सर्व प्रमुख शहरांसोबत जोडतात. शहरांतर्गत वाहतूकीसाठी शहरी परिवहन बसेस तसेच रिक्शा उपलब्ध आहेत.

लोकजीवन[संपादन]

सांगली हे जिल्ह्याचे ठिकाण असल्याने येथे सर्व वर्गातील लोक अगदी गुण्या-गोविंदाने राहतात. सर्व धर्माचे लोक आपली संस्कुती जतन करतात.

संस्कृती[संपादन]

मराठी रंगभूमीचा जन्म सांगली शहरात झाला. विष्णुदास भावे हे पहिले नाटककार येथे होऊन गेले. त्यांनी मराठी नाटक आणि रंगभूमीला अधुनिक चेहरा दिला. त्यांची अनेक नाटके आजवर गाजली असून सांगलीत त्यांच्या नावाचे प्रशस्त असे नाट्यगृह उभारण्यात आले आहे. सांगली शहराची नाट्यपंढरी अशीही ओळख आहे. सांगली जशी नाट्यपंढरी आहे तसेच सांगलीची ओळख बुद्धिबळाचे माहेरघर म्हणून देखील प्रसिद्ध आहे.

खवय्येगिरी[संपादन]

सांगलीकरांचा व सांगलीचा सर्वात चटकदार खाद्य पदार्थ म्हणजे भडंग व भेळ. सांगलीतील कपाले व भोरे भडंगाला खूप मागणी आहे.

प्रसारमाध्यमे[संपादन]

सांगलीची प्रसिद्ध अशी केबल आहे एस एम एस - सांगली मिडिया सर्विसेस. तसेच सांगलीत ९०.४ ग्रीन एफ एम, ९१.१ रेडीओ सिटी आणि ९१.९ आपल एफ एम ही रेडिओ चैनल अग्रभागी आहेत या सांगली शहरातुन बरेचसे वृत्तपत्रे प्रसीदध होतात जसे पूढारी, लोकमत, सकाळ, पुण्यनगरी, जनप्रवास, ललकार, तिसराडोळा, ईंडियान्युज, अशी मराठी वृत्तपत्रे प्रसीदध होत असतांत ही वृत्तपत्रे आॅनलाइन वाचू शकता जसे INDIA NEWS वाचण्या साठी www.indianewsepaper.com वर ही पाहू शकता.

शिक्षण[संपादन]

प्राथमिक व विशेष शिक्षण[संपादन]

सांगली शहरात अनेक नावाजलेल्य प्राथमिक शिक्षण संस्था आहेत

  • सांगली शिक्षण संस्था

सिटी हायस्कूल, हि. हा. रा. चिं. पटवर्धन हायस्कुल, रामदयाल मालु हायस्कुल, कन्यापुरोहित प्रशाला, म के आठवले विनय मंदिर, बापटबाल शिक्षण मंदिर

  • डेक्कन एजुकेशन सोसाइटी

सांगली हायस्कूल, आरवाडे हायस्कूल

महत्त्वाची महाविद्यालये[संपादन]

  • वालचंद अभियांत्रिकी महाविद्यालय (विश्रामबाग).
  • विलिंग्डन महाविद्यालय
  • लठ्ठे ऐज्यूकेशन सोसायटी
  • आप्पासाहेब बिरनराळे कॉलेज ऑफ आर्किटेक्चर
  • शांतिनिकेतन महाविद्यालय
  • भारती विद्यापीठ
  • आप्पासाहेब बिरनाळे कॉलेज ऑफ फार्मसी
  • आण्णासाहेब डांगे कॉलेज ऑफ इंजिनियरींग
  • पद्मभूषण वसंतदादा पाटील इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलजी
  • चिंतामणराव कॉलेज ऑफ कोम्मर्स
  • के डब्लू सी
  • जी.ए. कॉलेज ऑफ कॉमर्स
  • राजारामबापू इंस्टीट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी
  • पद्मभूषण वसंतदादा पाटील दंत महाविद्यालय
  • मिरज मेडिकल कॉलेज
  • मथु बाई गरवारे महाविद्यालय
  • पतंगराव क़दम महाविद्यालय

पर्यटन स्थळे[संपादन]

बागेतील गणपती,हरिपूर

  • सांगली शहराचे महाराष्ट्रातील महत्त्वाच्या शहरांपासूनचे अंदाजे अंतर पुढीलप्रमाणे आहे.
क्र ...पासून अंतर(कि.मी.)
औरंगाबाद ४५७
नागपूर ७६३
पुणे २३१
मुंबई ३९१
रत्नागिरी १७९

संदर्भ[संपादन]

बाहेरील दुवे[संपादन]