लाल महाल

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून


लाल महाल हि वास्तू पुण्याच्या मध्यभागी अतिशय दिमाखाने उभी आहे. ती पुणे शहराच्या कसबा पेठ या परिसरात असून जवळच शनिवार वाडा आणि कसबा गणपतीचे मंदिर आहे. लाल महालच्या समोरच पुण्यातील अतिशय गजबजलेला असा शिवाजी रस्ता आणि लक्ष्मी रस्ता आहे.

लाल महालात शिवाजी महाराजांचे वास्तव्य बराच काळ होते. शिवरायांचे बालपण लाल महालातच गेले. याच लाल महालात शिवाजी महाराजांनी शाहिस्तेखानची बोटे कापली होती. त्या वेळेस शिवरायांच्या पराक्रमाला पाहून औरंगजेब हैराण झाला होता. त्यासाठी त्याने आपला मामा शास्ता खान याला शिवाजी महाराजांवर चालून जाण्यास सांगितले. " सिवाजी तो चुहा है, खाविंद मै ऐसे पकडके लाउंगा सिवाजी को..!" असे शास्ताखान औरंगजेबास म्हणाला होता. शास्ताखान दिल्लीवरून एक लाखाची फौज घेऊन महाराष्ट्रात येऊ लागला त्यावेळेस महाराज पन्हाळाच्या वेढ्यात अडकले होते. खान काही महिन्यातच पुण्यात येउन दाखल झाला आणि त्याने राहण्यासाठी ठिकाण निवडले ते पुण्यातील लालमहाल.. तो पर्यंत शिवाजी महाराज पन्हाळाच्या वेढ्यातून सुखरूप सुटून रायगडावर पोहचले आणि त्यांना बातमी कळाली कि शाहिस्तेखान पुण्यात उच्छाद मांडत आहे. दरम्यान शाहिस्तेखानाने पुण्यात सैराचार माजवण्यास सुरुवात केली होती. त्याने अनेक ठिकाणची गावे उध्वस्त करून प्रजेला हैराण केले होते. तीन वर्षे शाहिस्ते खान पुणे व आसपासच्या गावांना त्रास देऊन शिवाजी महाराजांना चीतावणी देत होता. त्याने ओळखले होते कि शिवाजीचे प्राण हे त्याच्या प्रजेत असून तो आपल्याला प्रजेला त्रास दिल्याशिवाय सापडायचा नाही. दरम्यान शिवरायानी शाहिस्तेखानास धडा शिकवण्यासाठी युद्धनीती आखली आणि अवघ्या निवडक ४०० विश्वासू मावळ्यांना घेऊन शिवाजीमहाराज लालमहालात अतिशय शिताफीने शिरले आणि शाहिस्तेखानची धांदल उडाली. या लढाईत शाहिस्तेखानची तीन बोटे तुटली. त्याचा मुलगा मरण पावला. त्याच्या बेगम मृत्युमुखी पडल्या आणि शाहिस्तेखानाला जबर हादरा बसला तो अवघ्या तीन दिवसात पुणे सोडून दिल्ली कडे रवाना झाला आणि अशा प्रकारे शिवाजी महाराजांनी पुणे व लालमहाल मुक्त केला. आज या घटनेला ३५० वर्षे होत आहेत. आणि इतिहासातील अतिशय दुर्मिळ असा हा पराक्रम शिवाजी महाराजांनी या लालमहालात केला याची साक्ष होऊन हि वास्तू अभिमानाने उभी आहे. या लढाईचे वर्णन जागतिक इतिहासात अग्रक्रमाने येते कारण एक लाख सैन्य असताना अवघ्या ४०० मावळ्यांना घेऊन विजय संपादन करणे हे अजून तरी कोणाला शक्य झालेले नाही. असा हा दैदिप्यमान इतिहास या लालमहालात घडला याचा प्रत्येक पुणेकर आणि महाराष्ट्रीयला अभिमान आहे.

पुण्यातील लाल महाल हे प्रत्येक शिवप्रेमीसाठी अत्यंत अभिमानाची वास्तू आहे. याच लाल महालातून एकेकाळी राजांच्या स्वराज्याचा कारभार चालत असे. या लाल महालातूनच शास्ताखानसारख्या नराधमास महाराजांनी हकलवून लावले. लाल महालाने स्वराज्याचे जे स्वप्न पहिले ते या मातीतील भूमिपुत्रांनी साकारून दाखवले. याच लाल महालाने शास्ता खानला त्याची बोटे सोडून जाण्यास भाग पडले ह्या प्रकाराने औरंगजेबासारख्या बादशहाची गाडी हादरली . लाल महाल ह्या ऎतिहासिक घटनेची साक्ष देत आज हि राजांच्या पराक्रमचे गोडवे गात आहे.


शाहिस्तेखान प्रकरण[संपादन]

मुख्य पान: शाहिस्तेखान

सध्याचा लाल महाल[संपादन]

सध्याची लाल महाल हि वास्तू पुणे महानगर पालिकेनी १९८८ साली उभारली. शिवकाळातील लाल महाल सध्या अस्तित्वात नाही. या वास्तूत महापालिकेने बाल शिवाजी, जिजाऊ यांचे सुंदर शिल्प उभारले आहे. दादोजी कोंडदेव यांचा पुतळा २०१० साली काढून टाकला. त्यासाठी संभाजी ब्रिगेड, भारत मुक्तीमोर्चा सारख्या अनेक संघटनानी त्यास पाठिंबा दिला तसेच पुण्याचे त्यावेळेचे महापौर मोहनसिंग राजपाल यांनी त्याचे नेतृत्व स्वीकारून सर्वार्थाने दाद दिली. इतिहास हा कागदोपत्री पुरावे यातून स्पष्ट होतो..!



Wiki letter w.svg
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.