चैत्र पौर्णिमा

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
(चैत्र पौर्णिमा (बौद्ध सण) या पानावरून पुनर्निर्देशित)
Jump to navigation Jump to search

चैत्र पौर्णिमा ही चैत्र महिन्याच्या शुद्ध पक्षातील पंधरावी तिथी आहे.


चैत्र पौर्णिमा साधारणपणे एप्रिल महिन्यात येते. हिंदूबौद्ध या दोन्ही धर्मात या पौर्णिमेचे वेगवेगळे नि विशेष महत्त्व आहे.

हिंदू धर्म[संपादन]

चैत्र माहिन्याच्या शुद्ध पक्षाच्या १५ व्या दिवसाला चैत्र पौर्णिमा म्हणतात. चैत्र पौर्णिमा उत्सव हिंदु पंचांगा प्रमाणे चैत्र महिन्यात साजरा केला जातो. मार्तंड भैरव अवतार दिन श्री शिलाई देवी चैत्र पौर्णिमा उत्सव, होम हवन व पालखी सोहळा असतो. हा हनुमानाचा जन्म दिन मानला जातो. (हनुमानाची जन्मतिथी आश्विन वद्य चतुर्दशी आहे, असे ही मानले जाते) या दिवशी हनुमानाच्या देवळात पहाटेपासूनच किर्तनाला प्रारंभ करतात. चैत्र पौर्णिमा अर्थात पुण्यश्लोक छत्रपती श्री शिवाजी महाराज यांची पुण्यतिथि ही असते. याच दिवशी सुजाताचे भगवान बुद्धास खिरदान केले होते.

बौद्ध धर्म[संपादन]

चैत्र पौर्णिमा साधारणतः एप्रिल महिन्यात येतो. सिंहली मान्यतेनूसार संबोधि प्राप्तीनंतर पाचव्या वर्षी भगवान बुद्धांच्या लंका (श्रीलंका) भेटीच्या स्मरणार्थ ही पौर्णिमा मोठ्या प्रमाणात साजरी केल्या जाते. सिंहली ग्रंथ दिपवंस , महावंसच्या मान्यतेनूसार तेथील परंपरा मानते की, बुद्ध श्रीलंकेला गेले होते मात्र याला कोणताही ऐतिहासिक आधार नाही. महोदर आणि चूलोदर या दोन नागवंशीय राजांचा रत्नजडीत सिंहासनावरून होऊ घातलेला वाद मिटविण्याच्या दृष्टीने ही भेट होती. या कलहातून निर्माण होणारे दू:ख, नूकसान , निवारण करावे म्हणुन केवळ करूणेपोटी तथागत बुद्ध ही भेट दिली अशी मान्यता आहे. रणमैदानाजवळच्या जागेत वास्तव्य करून तथागतांनी राजांना धम्मोपदेश दिला. यामुळे दोघांत समेट घडून आला. उपदेश श्रवण केल्यानंतर वादग्रस्त रत्नजडीत सिंहासन त्यांनी तथागत बुद्धांला दान केले.

कल्याणिचा नाग राजा मणिअख्खिका जो यूद्धात भाग घेण्यास आला होता. भगवंताजवळ आला आणि म्हणाला – भगवान आपण आपल्या अपार करूणेचा वर्षाव आम्हावर केलात. आपण जर येथे आला नसता तर आमची राखरांगोळी झाली असती. भगवंतानी अशीच करूणा माझ्यावर दाखवावी आणि माझ्या राज्याला भेट द्यावी. भगवान बुद्धांनी राजाचे निमंत्रण स्वीकारले. शांतता प्रस्थापित झाल्यानंतर भगवान बुद्ध जेतवनाराम येथे परतले.

भारतीय मान्यतेनूसार या पौर्णिमेच्या दिवशी सूजाताने बोधिसत्व सिद्धार्थ गौतमाला वडाच्या झाडाखाली खिर दान दिली होती.

हे ही पहा[संपादन]


Wiki letter w.svg
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.