दत्तजयंती

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
(श्रीदत्त जयंती या पानावरून पुनर्निर्देशित)
Jump to navigation Jump to search

दत्तजयंती ही हिंदू पंचांगात असलेल्या मार्गशीर्ष पौर्णिमा या तिथीला साजरी केली जाते.[१][२]

अमळनेर येथील दत्त जयंती उत्सव

दत्त संंप्रदाय[संपादन]

दत्तात्रेयांनी दीनदलितांची सेवा करण्याचे व समाजातील दुःख व अज्ञान दूर करण्याचे कार्य चालू ठेवले. त्यांच्या पश्चात श्रीपाद श्रीवल्लभ, श्रीनृसिंह सरस्वतीवासुदेवानंद सरस्वती हे त्यांचे अवतार मानण्यात येतात. दत्ताची स्थाने प्रयाग येथे, आणि महाराष्ट्रात औदुंबर, गाणगापूर, माहूर, नृसिंहवाडी, कुरवपूर, आदी ठिकाणी आहेत. श्रीदत्तांच्या कार्यावर लिहिलेला गुरुचरित्र हा प्रसिद्ध ग्रंथ भक्तिभावाने वाचला जातो.

देवता स्वरूप[संपादन]

दत्तात्रेय किंवा दत्त हे अत्री ऋषी व माता अनसूया (अनुसया नव्हे!) यांचे पुत्र होत. तीन तोंडे, सहा हात, दोन पाय, चतुर्वेददर्शक चार श्वान व जवळ कामधेनू (गोमाता) असलेले श्रीदत्तगुरू हे ब्रह्मा, विष्णु, महेश यांचे एकस्वरूप आहे[३]. श्रीगुरुदेव दत्त हे हिंदू धर्मातील पहिले गुरू समजले जातात. हिंदू धर्माचा प्रसार करण्याच्या उद्देशाने दत्तात्रेयांनी भारतभम्रण केले. ठिकठिकाणी त्यांची स्थाने (गादी) निर्माण करून आपली परंपरा चालू ठेवली. महाभारताच्या अनुशासन पर्वात देखील दत्त जन्माचा उल्लेख सापडतो.[४]

गुरुचरित्र वाचन सप्ताह[संपादन]

भगवान दत्तात्रेय यांच्याशी संबंधित दत्त संप्रदायाचा महत्वाचा ग्रंथ म्हणजे श्री गुरुचरित्र हा होय. दत्त जयंतीपूर्वी सात दिवस दत्त भक्त पुरुष या गुरुचरित्र ग्रंथाचे काटेकोर नियम पाळून वाचन करतात.[५] दत्त जयंतीला या वाचनाचे पारणे करतात.[६]

उत्सवाचे स्वरूप[संपादन]

दत्त जयंतीच्या दिवशी, दत्ताच्या देवळात भजन, कीर्तन होते. संध्याकाळच्या वेळी दत्ताचा जन्म झाला असे मानतात, त्यामुळे त्या वेळी जन्माचे कीर्तन असते[७]. देवळावर रोषणाई केली जाते.[८] पालखीतून भगवान दत्तात्रेय यांची मिरवणूक निघते. भारताच्या विविध प्रांतात या उत्सवाचे आयोजन एक आठवडाही केले जाते.[९] या उत्सवात संगीत तथा नृत्य क्षेत्रातील विविध कलाकार येऊन आपली कला सादर करतात.[१०] अशा कार्यक्रमांचेही विशेष आयोजन केले जाते.[११] केवळ शहरातच नव्हे तर लहान लहान गावातही हा उत्सव उत्साहाने संपन्न केला जातो. आलेल्या भक्तांसाठी अन्नदान आणि प्रसादाची व्यवस्था केली जाते.

हे ही पहा[संपादन]

बाह्यदुवे[संपादन]

संदर्भ[संपादन]

  1. ^ Dube, Narasiṃha Prasāda (1996). Sakalamata sampradāya: siddhanta aura sāhitya (हिंदी मजकूर). Vikāsā Prakāśana. 
  2. ^ Pandey, Rajbali (1978). Hindū dharmakośa (हिंदी मजकूर). Uttara Pradeśa Hindī Saṃsthāna, Hindī Samiti Prabhāga. 
  3. ^ Kalelkar, Dattatraya Balakrishna (1972). Jivanta vratotsava (मराठी मजकूर). Rāshṭrīya Granthamālā. 
  4. ^ Bivalakara, Raghunātha Vāsudeva (1990). Mahārāshṭra ke pramukha sādhanā sampradāya (हिंदी मजकूर). Kaustubha Prakāśana. 
  5. ^ सय्यद, झियाउदीन (१६. १२. २०१५). "उपासना गुरुचरित्राची". 
  6. ^ दैनिक भास्कर (१९. १२. २०१८). "22 को मनाएंगे श्री दत्त जन्मोत्सव". 
  7. ^ Pāṭhaka, Yaśavanta (1980). Nacu kirtanace rangi : Marathi kirtanasastheca cikitsaka abhyasa (मराठी मजकूर). Kontinentala Prakasana. 
  8. ^ Dube, Narasiṃha Prasāda (1996). Sakalamata sampradāya: siddhanta aura sāhitya (हिंदी मजकूर). Vikāsā Prakāśana. 
  9. ^ दैनिक भास्कर (१५.१२. २०१८). "दत्त जयंती महोत्सव कल से". 
  10. ^ दैनिक भास्कर (१०. १२. २०१८). "स्वराभिषेक में आएंगे मशहूर कलाकार, होगा गायन-वादन". 
  11. ^ म. टा. प्रतिनिधी, पुणे (१८. १२. २०१८). "भक्तिगीतांची सुश्राव्य मैफल".