रथसप्तमी

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search
सूर्यदेव

रथसप्तमी हा दिवस माघ शुद्ध सप्तमी या दिवशी साजरा केला जातो.[१][२] या सप्तमीला अचला सप्तमी असेही म्हटले जाते.[३]

सूर्य मंदिर कोणार्क

स्वरूप[संपादन]

हिंदू धर्मीयांच्या मते रथसप्तमी हा सूर्याच्या उपासनेचा दिवस आहे.[४]भविष्य पुराणात असा उल्लेख सापडतो[५] अदिती आणि कश्यप यांचा पुत्र सूर्य याचा हा जन्मदिवस आहे असे मानले जाते.[३] या दिवशीच्या पूजेत भक्ताने सकाळी सूर्योदयापूर्वी स्नान करावे. लाल फुले, चंदन, कापूर अर्पण करून छोट्या कलशातून सूर्याला अर्घ्य दिले जाते. अशा पूजनाने समृद्धी प्राप्त होते असा संकेत रूढ आहे.[३] सात घोडे आणि सारथी अरुण यांसह सूर्याचे पूजन करताना सूर्याची सोन्याची प्रतिमा रथात ठेवतात.[६]तुळशी वृंदावनाच्या समोर रथ आणि सूर्य यांची रांगोळी काढतात. या दिवशी अंगणात मातीच्या एका छोट्या बोळक्यात दूध ठेवून ते उकळवून आटवतात व सूर्याला खिरीचा नैवेद्य दाखविला जातो.[७]या दिवसाचे व्रत म्हणून महत्त्व असल्याने या दिवशी उपवासही केला जातो.[८] [९] महाराष्ट्रात मकरसंक्रातीला सुरू झालेले स्त्रियांचे तिळगुळाचे व हळदीकुंकू समारंभ रथसप्तमीच्या दिवशी संपतात.

भारताच्या विविध प्रांतांत[संपादन]

  • दक्षिण भारत- वसंत ऋतूच्या आगमनाचा हा सण दक्षिण भारतातही उत्साहाने साजरा केला जातो. संस्कृतीच्या दृष्टीनेही या दिवसाचे विशेष महत्त्व आहे.[१०] या दिवशी सूर्यपूजन केले जाते.[११][१२]

तिरुपती येथील बालाजी मंदिरात हा दिवस विशेष उत्साहाने साजरा केला जातो.[१३] बिहार, झारखंड, ओरिसा अशा भारतातील विविध प्रांतांत हा दिवस उत्साहाने साजरा केला जातो.[१४]

अन्य महत्त्व[संपादन]

याच दिवशी नर्मदा जयंती असते. यानिमित्ताने अमरकंटक येथे मोठी यात्रा भरते.[१५]

हे ही पहा[संपादन]

मकरसंक्रांत

सूर्य

संदर्भ[संपादन]

  1. ^ CHARRAN, SWAMI RAM. SURYA NARAYAN PUJA HANDBOOK (en मजकूर). Lulu.com. आय.एस.बी.एन. 9781257834938. 
  2. ^ Upādhyāya, Kāśīnātha (1968). Dharmasindhuḥ (hi मजकूर). Caukhambā Saṃskṛta Series Office. 
  3. a b c "Significance and story of Rathasaptami". 24.1. 2018. १७. १०. २०१९ रोजी पाहिले. 
  4. ^ Marāṭhī viśvakośa (mr मजकूर). Mahārāshṭra Rājya Sāhitya Sāskr̥ti Maṇḍaḷa. 1973. 
  5. ^ Dubhashi, Vamana Mangesa (1979). Aryancya sananca pracina va arvacina itihasa (mr मजकूर). Prajnapathasalamandala. 
  6. ^ Harshananda (Swami.) (2000). Facets of Hinduism (en मजकूर). Ramakrishna Math. 
  7. ^ Bhāratīya sãskrṭikośa: Sampādaka Mahādevaśāstrī Jośī. Sahasampādaka Padmajā Hodạ̄rakara,[Prathamāvrṭti] (mr मजकूर). Bhāratīya S̃āskr̥tikośa Maṇḍaḷa. 1962. 
  8. ^ Śarmā, Hanūmāna (1969). Vrata-paricaya (hi मजकूर). Gitapresa. 
  9. ^ Pāṇḍeya, Lālatā Prasāda (1971). Sun-Worship in Ancient India (en मजकूर). Motilal Banarasidass. 
  10. ^ Journal of Indian History (en मजकूर). University of Kerala. 1962. 
  11. ^ Guides, Rough (2017-10-05). The Rough Guide to South India and Kerala (en मजकूर). Rough Guides UK. आय.एस.बी.एन. 9780241332894. 
  12. ^ Circle, Archaeological Survey of India Eastern (1904). Annual Report (en मजकूर). 
  13. ^ Ph.D, Lavanya Vemsani (2016-06-13). Krishna in History, Thought, and Culture: An Encyclopedia of the Hindu Lord of Many Names: An Encyclopedia of the Hindu Lord of Many Names (en मजकूर). ABC-CLIO. आय.एस.बी.एन. 9781610692113. 
  14. ^ "ratha saptami in india - Google Search". www.google.co.in. 2019-01-19 रोजी पाहिले. 
  15. ^ Gajrani, S. (2004). History, Religion and Culture of India (en मजकूर). Gyan Publishing House. आय.एस.बी.एन. 9788182050648. 


बाह्यदुवे[संपादन]

रथसप्तमी


Wiki letter w.svg
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.