जैन धर्म

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
(जैन या पानावरून पुनर्निर्देशित)
Jump to navigation Jump to search

जैन धर्म हा जगातील एक प्रमुख धर्म आहे. हा प्राचीन भारतीय धर्म असून त्याचे पुनरुज्जीवन या युगात प्रथम तीर्थंकर श्री रिषभदेवांनी केले. लोकसंख्येच्या दृष्टीने हा भारतातील सहाव्या क्रमांकाचा धर्म आहे. हा धर्म वैदिक परंपरेतून निराळा व वैदीक परंपरेपेक्षा प्राचीन आहे, हे पुराव्याने सिद्ध झाले आहे जैन धर्म वैदिक परंपरेतून उदयाला आलेला नसून तो एक स्वतंत्र धर्म आहे. [ संदर्भ हवा ]

जैन धर्म
JainismSymbol.PNG
This article is part of a series on जैन धर्म
प्रार्थना आणि प्रतिज्ञा
नवकार मंत्र · अहिंसा ·
ब्रम्हचर्य · सत्य · निर्वाण ·
अस्तेय · अपरिग्रह · अनेकान्तवाद
कळीच्या संकल्पना
केवलज्ञान · त्रैलोक्यविज्ञान · संसार ·
कर्म · धर्म · [[मोक्ष|]] ·
गुणस्थान · नवतत्व
प्रमुख व्यक्ती
२४ तिर्थंकर · रिषभ ·
महावीर · आचार्य  · गंगाधर ·
सिद्धसेन दिवाकर · हरीभद्र
क्षेत्रानुसार जैन धर्म
भारत · पाश्चिमात्य
पंथ
श्वेतांबर · दिगांबर · तेरापंथी ·
Early Jainist schools · स्थानकवास ·
बिसापंथ · डेरावासी
मजकूर
कल्पसूत्र · Agama ·
Tattvartha Sutra · सन्मती प्रकरण
इतर
Timeline · विषयांची यादी
ब्रीदवाक्य
Parasparopagraho Jīvānām[मराठी शब्द सुचवा]
या साचाचे संपादन
(संपादन · बदल)

जैन धर्म दालन
 v • d • e 

जैन धर्माचे तत्त्वज्ञान[संपादन]

  • जीव -जैन धर्मानुसार जीव हा चैतन्यमय आहे. जीव अविनाशी आहे. जीव हा देव, मनुष्य, पक्षी, पशू इ. विविध रूपात जन्म घेतो.
  • अजीव - अजीवाचे धर्म, अधर्म, आकाश, पुदगल, काल, हे पाच प्रकार आहेत. अजीव हे चैतन्यविरहित आहेत. जीव व पाच प्रकारचे अजीव मिळून सहा द्रव्ये तयार होतात. जैनांच्या मते कोणत्याही द्रव्याची तीन अंगे असतात. जैन दर्शनांव्यतिरिक्त इतर कोणत्याही दर्शनात धर्म व अधर्म हे अजीव पदार्थ मानलेले नाहीत.
  • पाप, पुण्य- पुण्य म्हणजे,जीवाशी संबंध असलेला व जीवाला स्वर्ग, ऐश्वर्य, इ.चांगले फळ मिळवून देणारा कर्म-समुदाय. पाप म्हणजे पुण्याच्या विपरीत असा कर्मसमुदाय. त्याची ८२ कारणे आहेत. त्यांनाच 'आश्रव' असे नाव आहे.
  • ज्ञान-जैन तत्त्वानुसार ज्ञान दोन प्रकारचे असते. परोक्ष व अपरोक्ष. अपरोक्ष ज्ञान आत्मा कर्मबंधनातून मुक्त झाल्यावर प्राप्त होते. परोक्ष ज्ञान म्हणजे मन किंवा इंद्रियाद्वारा वस्तूंचे प्राप्त होणारे ज्ञान.
  • 'अहिंसा परमो धर्मः' हा मुख्य नियम या धर्मात मानला जातो.
  • स्यादवाद - एखाद्या वस्तूसंबंधी किंवा विषयासंबंधी विचार करतांना ७ वेगवेगळ्या प्रकारे तो विचार मांडता येतो. हा सिद्धान्त सप्तभंगी सिद्धान्त म्हणून ओळखला जातो.
  1. स्यादस्ति - शक्य आहे, की ते आहे,
  2. स्यान्नास्ति - शक्य आहे, की ते नाही,
  3. स्यादस्ति च नास्ति च - शक्य आहे, की ते आहे, आणि ते नाही,
  4. स्यादव्यक्तव्यम् - शक्य आहे, की ते अवक्तव्य आहे,
  5. स्यादस्ति च अव्यक्तव्यं च - शक्य आहे, की ते आहे, आणि अवक्तव्य आहे,
  6. स्यान्नास्ति च अव्यक्तव्यं च - शक्य आहे, की ते नाही, आणि अवक्तव्य आहे,
  7. स्यादस्ति च नास्ति चाव्यक्तं च - शक्य आहे, की ते आहे, नाही, आणि अवक्तव्य आहे.[ संदर्भ हवा ]

पंचमहाव्रते[संपादन]

  • सत्यं - सत्य म्हणजे नेहमी खरे बोलावे.
  • अहिंसा - अहिंसा म्हणजे कोणत्याही जीवाची मन, वचन अथवा कायेद्वारे हत्या करू नये.
  • अस्तेयं - अस्तेय म्हणजे चोरी करू नये.
  • अपरिग्रह - अपरिग्रह म्हणजे द्रव्यसंग्रह करू नये, स्वार्थी वृत्तीचा त्याग करावा.
  • ब्रह्मचर्य - मनामध्ये कामवासना बाळगू नये.

तीन गुणव्रते[संपादन]

  • दिग्व्रत -
  • कालाव्रत -
  • अनर्थदंडव्रत

चार शिक्षाव्रते[संपादन]

  • सामायिक
  • प्रोषधोपवास
  • भोगोपभोग परिणाम
  • अतिथी संविभाग

जैन धर्मातील पंथ[संपादन]

  • दिगंबर पंथ -
  • श्वेतांबर पंथ -
    • स्थानकवासी (उपपंथ)

तीर्थंकर[संपादन]

जैन धर्मामध्ये एकूण २४ तीर्थंकर होऊन गेले त्यांची नावे -

  • श्री वृषभनाथ भगवान
  • श्री अजितनाथ भगवान
  • श्री संभवनाथ भगवान
  • श्री अभिनंद भगवान
  • श्री सुमतिनाथ भगवान
  • श्री पद्मप्रभ भगवान
  • श्री सुपार्श्वनाथ भगवान
  • श्री चंद्रप्रभ भगवान
  • श्री पुष्पदंत भगवान
  • श्री शीतलनाथ भगवान
  • श्री श्रेयांसनाथ भगवान
  • श्री वासुपूज्य भगवान
  • श्री विमलनाथ भगवान
  • श्री अनंतनाथ भगवान
  • श्री धर्मनाथ भगवान
  • श्री शांतिनाथ भगवान
  • श्री कुन्थुनाथ भगवान
  • श्री अरहनाथ भगवान
  • श्री मल्लीनाथ भगवान
  • श्री मुनिसुव्रतनाथ भगवान
  • श्री नमीनाथ भगवान
  • श्री नेमीनाथ भगवान
  • श्री पार्श्वनाथ भगवान
  • श्री वर्धमान महावीर भगवान

ते शुध्दा पहा[संपादन]

संदर्भ आणि नोंदी[संपादन]