डोंबिवली

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
  ? डोंबिवली
महाराष्ट्र • भारत
—  शहर  —
गुणक: 19°13′05″N 73°05′13″E / 19.218, 73.087
प्रमाणवेळ भाप्रवे (यूटीसी+५:३०)
अंतर
मुंबई पासून

• ५० km
जिल्हा ठाणे
लोकसंख्या १२,४६,३८१ (२०११)
संसदीय मतदारसंघ कल्याण
विधानसभा मतदारसंघ डोंबिवली
कोड
दूरध्वनी
आरटीओ कोड

• +०२५१
• एमएच ०५

गुणक: 19°13′05″N 73°05′13″E / 19.218, 73.087डोंबिवली हे महाराष्ट्राच्या ठाणे जिल्ह्यामधील एक मोठे शहर व कल्याण-डोंबिवली महानगरपालिका क्षेत्राचा प्रमुख भाग आहे. मुंबई महानगर क्षेत्रामधील प्रमुख केंद्र असलेल्या डोंबिवलीची लोकसंख्या २००१ च्या जनगणनेनुसार १२ लाख होती.

इतिहास[संपादन]

इ.स.१०७५ सालच्या राजा हरपाल देव याच्या शिलालेखात डोंबिवली चा उल्लेख आढळतो. हा शिलालेख तुर्भे बंदराजवळ माहुल या गावात आहे. त्यावरून असे वाटते की डोंबिवली इसवी सनाच्या तेराव्या शतकांपासून अस्तित्वात आहे. पोर्तुगीज जेंव्हा डोंबिवलीमध्ये आले तेंव्हा त्यांनी वेगवेगळ्या ठिकाणी आपले तळ उभारले होते. इ.स.१७३० मध्ये पेशवेकाळात डोंबिवलीचा उल्लेख आढळतो. १९ व्या शतकात डोंबिवलीतील शेतकरी भात पिकवीत आणि कल्याण ते मुंबई येथे त्याची विक्री करीत. डोंबिवली शहराला त्याचे नाव तेथील मूूळ निवासी "डोंब" लोकांपासून मिळाले आहे. १९८३ साली कल्याण-डोंबिवली महानगरपालिका स्थापन झाली. १९९५ साली लोकप्रतिनिधी(नगरसेवक) राजवट सुरू झाली. डोंबिवलीचे पहिले आमदार म्हणून भाजपचे श्री.रवींद्र चव्हाण यांची २००९ साली निवड झाली.

डोंबिवली शहर हे खालील चार गावांनी वेढलेले आहे.-

१. पश्चिम - चोळेगाव २. पूर्व - आयरे ३. दक्षिण - पाथर्ली ४, उत्तर - ठाकुर्ली

प्रशासन[संपादन]

१ ऑक्टोबर १९८३ साली डोंबिवली नगरपलिका आणि नजीकची कल्याण नगरपालिका मिळून कल्याण-डोंबिवली महानगरपालिका(क.डों.म.पा.) स्थापन करण्यात आली.

लोकजीवन आणि संस्कृती[संपादन]

डोंबिवली प्रामुख्याने मराठी भाषकांचे, मराठी संस्कृतीचे शहर मानले जाते. हिचा महाराष्ट्राची सांस्कृतिक उपराजधानी म्हणून गौरव होतो.पु.ल. देशपांडे एकदा म्हणाले होते की डोंबिवलीत अनेक "कार" आहेत. चित्रकार, संगीतकार, कलाकार, पत्रकार वगैरे....तर अनिल अवचट म्हणतात डोंबिवलीकर ही एक बेडरूम कम्युनिटी आहे. कामानिमित्त दिवसभर मुंबईत असतात आणि रात्री झोपायला फक्त घरी येतात.

नववर्ष स्वागत शोभा यात्रा[संपादन]

[१] डोंबिवलीत होणारा शोभायात्रा हा सांस्कृतिक सोहळा उल्लेखनीय आहे. या उत्सवाची सुरुवात १९९० मध्ये झाली. ही शोभायात्रा हिंदू नववर्षाच्या पहिल्या दिवशी म्हणजे गुडी पाडव्याला आयोजित केली जाते. ठाणे, पुणे, नाशिक या शहरांनीदेखील डोंबिवलीचे अनुकरण करुन शोभायात्रा आयोजित करणे सुरू केले आहे. डोंबिवलीत दिवाळी, गणेशोत्सव, दांडिया रास, नाताळ हे सण देखील उत्साहात साजरे केले जातात.

डोंबिवलीकर एक सांस्कृतिक परिवार[संपादन]

डोंबिवलीचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे वर्षभर सुरू असणारे विविध सांस्कृतिक कार्यक्रम. आमदार रवींद्र चव्हाण यांच्या पुढाकाराने डोंबिवलीत रोझ फेस्टिवल, बच्चे कंपनीकरिता किलबिल फेस्टिवल, आदर्श डोंबिवलीकर पुरस्कार संध्या असे अनेक उत्तमोत्तम कार्यक्रम चालू झाले.

अर्थव्यवस्था[संपादन]

डोंबिवलीच्या औद्योगिक भागात विविध कारखाने आहेत. यात तैलरंग, औद्योगिक आणि शेतीसाठी लागणारी रसायने यांचा समावेश होतो. या भागात जड धातूची सामग्री बनवणारे कारखाने देखील आहेत. काही प्रमुख औद्योगिक संस्था जसे घरडा केमिकल, विको लॅब, लॉईड स्टील, दीपक फर्टिलायझर यांचे उत्पादन कारखाने या ठिकाणी आहेत. डोंबिवली, दिवा-वसई रेल्वेमार्गावरील कोपर, ठाकुर्ली ही मध्य रेल्वेमधील एकूण तीन स्थानके डोंबिवली शहराच्या हद्दीत आहेत.

वाहतूक[संपादन]

डोंबिवली रेल्वे स्थानक हे मुंबई उपनगरी रेल्वेच्या मध्य मार्गावरील एक महत्त्वाचे स्थानक आहे. सकाळी आणि संध्याकाळी डोंबिवली स्थानकात भरपूर गर्दी असते. मध्य रेल्वेवरील सर्व जलद आणि धीम्या गतीच्या लोकल्स डोंबिवली स्थानकात थांबतात.

कल्याण-डोंबिवली महानगर परिवहनाची बस सुविधा डोंबिवलीमध्ये उपलब्ध आहे. डोंबिवली राज्य महामार्गाने पनवेल,बदलापूर आणि कल्याण या शहरांना जोडलेले आहे. एन.एम.एम.टी. (नवी मुंबई म्युनिसिपल ट्रान्सपोर्ट)ची डोंबिवली ते नवी मुंबई अशी बसची सुविधा आहे.

'एन.एम.एम.टी. डोंबिवली बस सेवा'
एन.एम.एम.टी. मार्ग क्रमांक. मार्ग
एन.एम.एम.टी. ४१ वाशी रेल्वे स्थानक ते डोंबिवली आणि परत
एन.एम.एम.टी. ४२ वाशी रेल्वे स्थानक ते डोंबिवली आणि परत
एन.एम.एम.टी. ४४ खारघर (वास्तु विहार) ते डोंबिवली आणि परत

शाळा आणि महाविद्यालये[संपादन]

शाळा

१.स.वा.जोशी विद्यालय

२.टिळकनगर विद्यालय

३.स्वामी विवेकानंद शाळा

४.मॉडेल इंग्लिश हायस्कूल

५.पाटकर विद्यालय

६.सिस्टर निवेदिता हायस्कूल

७.विद्यानिकेतन हायस्कूल

८.के.बी.वीरा स्कूल

९.ईरा ग्लोबल हायस्कूल

१०.डॉन बॉस्को स्कूल

११.ब्लॉसम सी.बी.एस.ई.स्कूल

१२.लोढा इंटरनॅशनल हायस्कूल

१३.गुरूकुल हायस्कूल

१४.जोंधळे विद्यालय

१५.महिला समिती विद्यालय

महाविद्यालये

१.पेंढारकर कॉलेज

२.प्रगती कॉलेज

३.स.वा.जोशी कनिष्ठ महाविद्यालय

४.टिळकनगर महाविद्यालय

५.मॉडेल कॉलेज

६.महिला महाविद्यालय

संदर्भ[संपादन]