डोंबिवली

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
  ? डोंबिवली
महाराष्ट्र • भारत
—  शहर  —
गुणक: 19°13′05″N 73°05′13″E / 19.218, 73.087
प्रमाणवेळ भाप्रवे (यूटीसी+५:३०)
अंतर
मुंबई पासून

• ५० km
जिल्हा ठाणे
लोकसंख्या १२,४६,३८१ (२०११)
संसदीय मतदारसंघ कल्याण
विधानसभा मतदारसंघ डोंबिवली
कोड
दूरध्वनी
आरटीओ कोड

• +०२५१
• एम.एच.०५

गुणक: 19°13′05″N 73°05′13″E / 19.218, 73.087डोंबिवली हे महाराष्ट्राच्या ठाणे जिल्ह्यामधील एक मोठे शहर व कल्याण-डोंबिवली महानगरपालिका क्षेत्राचा प्रमुख भाग आहे. मुंबई महानगर क्षेत्रामधील प्रमुख केंद्र असलेल्या डोंबिवलीची लोकसंख्या २०११ च्या जनगणनेनुसार १२,४६,३८१ इतकी आहे. डोंबिवली हे स्मार्ट सिटीच्या दुस-या टप्प्यात निवडले गेले आहे.

डोंबिवली शहर हे खालील चार गावांनी वेढलेले आहे.-

१. पश्चिम - चोळेगांव २. पूर्व - आयरेगांव ३. दक्षिण - पाथर्ली ४, उत्तर - ठाकुर्ली

इतिहास[संपादन]

इ.स.१०७५ सालच्या राजा हरपाल देव याच्या शिलालेखात डोंबिवलीचा उल्लेख आढळतो. हा शिलालेख तुर्भे बंदराजवळ माहूल या गावात आहे. त्यावरून असे वाटते की, डोंबिवली हे इ. स.१३ व्या शतकापासून अस्तित्वात आहे. डोंबिवली शहराला ६०० वर्षाचा इतिहास आहे. जेव्हा पोर्तुगीज डोंबिवलीमध्ये आले, तेव्हा त्यांनी वेगवेगळ्या ठिकाणी आपले तळ उभारले होते. इ.स.१७३० मध्ये पेशवेकाळात डोंबिवलीचा उल्लेख आढळतो. १९ व्या शतकात डोंबिवलीतील शेतकरी भात पिकवत असत आणि कल्याण ते मुंबई येथे त्याची विक्री करत असत. डोंबिवली शहराला त्याचे नाव तेथील मूळ निवासी 'डोंब' लोकांपासून मिळाले आहे.

प्रशासन[संपादन]

१ ऑक्टोबर १९८३ साली डोंबिवली नगरपलिका आणि कल्याण नगरपालिका मिळून कल्याण-डोंबिवली महानगरपालिका (क.डों.म.पा.) स्थापन करण्यात आली. १९९५ साली लोकप्रतिनिधी (नगरसेवक) राजवट सुरू झाली. डोंबिवलीचे पहिले आमदार म्हणून भाजपचे श्री. रवींद्र चव्हाण यांची २००९ साली आणि राज्यमंत्री म्हणून २०१६ साली निवड झाली.

लोकजीवन आणि संस्कृती[संपादन]

डोंबिवलीला प्रामुख्याने मराठी भाषिकांचे, मराठी संस्कृतीचे शहर मानले जाते. हिचा महाराष्ट्राची सांस्कृतिक उपराजधानी म्हणून गौरव होतो. पु.ल. देशपांडे एकदा म्हणाले होते की, डोंबिवलीत अनेक 'कार' आहेत. चित्रकार, संगीतकार, कलाकार, पत्रकार ,वगैरे,तर अनिल अवचट म्हणतात डोंबिवली ही एक बेडरूम कम्युनिटी आहे.कारण लोक कामानिमित्त दिवसभर मुंबईत असतात आणि रात्री फक्त झोपायला घरी येतात.

नववर्ष स्वागत शोभायात्रा[संपादन]

[१] डोंबिवलीमध्ये गुढीपाडव्याला होणारा शोभायात्रा हा सांस्कृतिक सोहळा उल्लेखनीय आहे. या उत्सवाची सुरुवात १९९९ मध्ये झाली. ही शोभायात्रा हिंदू नववर्षाच्या पहिल्या दिवशी म्हणजे गुढीपाडव्याला आयोजित केली जाते.ही शोभायात्रा भागशाळा मैदानातून सुरु होऊन फडके रोड येथे संपते. डोंबिवलीत दिवाळी, गणेशोत्सव, नवरात्र हे सणदेखील उत्साहात साजरे केले जातात.

डोंबिवलीकरःएक सांस्कृतिक परिवार[संपादन]

डोंबिवलीचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे वर्षभर सुरू असणारे विविध सांस्कृतिक कार्यक्रम होय. रवींद्र चव्हाण यांच्या पुढाकाराने डोंबिवलीत रोझ फेस्टिवल, बच्चे कंपनीकरिता किलबिल फेस्टिवल, आदर्श डोंबिवलीकर पुरस्कार संध्या असे अनेक उत्तमोत्तम कार्यक्रम चालू झाले.

उद्योग[संपादन]

डोंबिवलीच्या औद्योगिक भागात विविध कारखाने आहेत. यात तैलरंग, औद्योगिक आणि शेतीसाठी लागणारी रसायने यांचा समावेश होतो. या भागात जड धातूची सामग्री बनवणारे कारखाने देखील आहेत. काही प्रमुख औद्योगिक संस्था जसे घरडा केमिकल, विको लॅब, लॉईड स्टील, दीपक फर्टिलायझर यांचे उत्पादन कारखाने या ठिकाणी आहेत.डोंबिवली हे महाराष्ट्रातील दुसरे सर्वाधिक प्रदूषित शहर आहे.

वाहतूक[संपादन]

रेल्वे

डोंबिवली रेल्वे स्थानक हे मुंबई उपनगरी रेल्वेच्या मध्य रेल्वेमधील एक महत्त्वाचे स्थानक आहे. सकाळी आणि संध्याकाळी डोंबिवली स्थानकात भरपूर गर्दी असते. मध्य रेल्वेवरील सर्व जलद आणि धीम्या गतीच्या लोकल डोंबिवली स्थानकात थांबतात.डोंबिवली, कोपर, ठाकुर्ली ही मध्य रेल्वेमधील एकूण तीन स्थानके डोंबिवली शहराच्या हद्दीत आहेत.

बस

के.डी.एम.टी.ची(कल्याण डोंबिवली महानगर परिवहन) बससुविधा डोंबिवलीमध्ये उपलब्ध आहे. डोंबिवली राज्यमहामार्गाने पनवेल, बदलापूर आणि कल्याण या शहरांना जोडलेले आहे. एन.एम.एम.टी.ची (नवी मुंबई महानगर परिवहन) डोंबिवली ते नवी मुंबई अशी बसची सुविधाही आहे.

एन.एम.एम.टी. मार्ग क्रमांक. मार्ग
एन.एम.एम.टी. ४१ वाशी रेल्वे स्थानक ते डोंबिवली आणि परत
एन.एम.एम.टी. ४२ वाशी रेल्वे स्थानक ते डोंबिवली आणि परत
एन.एम.एम.टी. ४४ खारघर (वास्तु विहार) ते डोंबिवली आणि परत

शाळा आणि महाविद्यालये[संपादन]

शाळा

१. ईरा ग्लोबल हायस्कूल

२. के.बी.वीरा स्कूल

३. गुरूकुल हायस्कूल

४. जोंधळे विद्यालय

५. टिळकनगर विद्यालय

६. डॉन बॉस्को स्कूल

७. पाटकर विद्यालय

८. ब्लॉसम सी.बी.एस.ई.स्कूल

९. महिला समिती विद्यालय

१०. मॉडेल इंग्लिश हायस्कूल

११. लोढा वर्ल्ड स्कूल

१२. विद्यानिकेतन हायस्कूल

१३. स.वा.जोशी विद्यालय

१४. साठ्ये कन्या विद्यालय

१५. सिस्टर निवेदिता हायस्कूल

१६. स्वामी विवेकानंद विद्यालय

१७. अभिनव विद्यालय

१८.ओमकार इंटरनॅशनल हायस्कूल

१९.गार्डियन हायस्कूल

२०.सेंट तेरेसा स्कूल

२१.ट्री हाऊस स्कूल

२२.डॉन बॉस्को हायस्कूल

२३.केंब्रिज इंग्लिश हायस्कूल

२४.रॉयल इंटरनॅशनल स्कूल

२५.सेंट जोसेफ स्कूल

२६.मडवी विद्यालय

२७.सखाराम शेठ विद्यालय

२८.होली एंजल्स स्कूल

२९.महानगरपालिका विद्यालय

३०.सेंट जॉन हायस्कूल

३१.आर.बी.टी. विद्यालय

३२.न्यू एरा हायस्कूल

३३.मंजुनाथ विद्यालय

३४.संत ज्ञानेश्वर विद्यालय

महाविद्यालये

१. टिळकनगर महाविद्यालय

२. पेंढारकर कॉलेज

३. प्रगती कॉलेज

४. महिला महाविद्यालय

५. मॉडेल कॉलेज

६. स.वा.जोशी कनिष्ठ महाविद्यालय

संदर्भ[संपादन]