नांदेड

हा लेख नांदेड शहराविषयी आहे. नांदेड जिल्ह्याच्या माहितीसाठी येथे टिचकी द्या

?नांदेड महाराष्ट्र • भारत
नांदेड
गुणक: 19.09, 77.27
प्रमाणवेळ	भाप्रवे (यूटीसी+५:३०)
क्षेत्रफळ	१०,३३२ km² (३,९८९ sq mi)
जिल्हा	नांदेड
लोकसंख्या • घनता	२८,६८,१५८ (2001) • २७८/km² (७२०/sq mi)
महापौर
कोड • पिन कोड • दूरध्वनी • आरटीओ कोड	• • +०२४६२ • MH२६

नांदेड हे महाराष्ट्र राज्याच्या नांदेड जिल्ह्यातील एक महत्त्वाचे शहर आहे. मराठवाडा या विभागात असलेले नांदेड शहर हे नांदेड जिल्ह्याचे प्रशासकीय मुख्यालय आहे. या शहराला ऐतिहासिक आणि धार्मिक वारसा लाभलेला आहे. नांदेड हे नाव श्रीशंकराच्या नंदी या वाहनाच्या नावावरून उगम पावले असल्याचे सांगण्यात येते. नांदेडात शीखांचे शेवटचे गुरू गोबिंद सिंग यांचा गुरुद्वारा आहे. नांदेड हे संतकवी विष्णुपंत, रघुनाथ पंडित आणि वामन पंडित यांचे जन्मस्थान आहे. हे शहर 'गोदावरी नदीच्या' काठी वसलेले आहे.

भौगोलिक स्थान

महाराष्ट्राच्या आग्नेय सीमेवर आणि आंध्रप्रदेशच्या वायव्य सीमेजवळ आणि कर्नाटकच्या उत्तरेस हा जिल्हा येतो. नांदेड महाराष्ट्राच्या मराठवाडा भागातील एक महत्त्वाचा जिल्हा आहे. लातूर, परभणी, बीड, हिंगोली, यवतमाळ हे महाराष्ट्रातील जिल्हे आणि निजामाबाद हा आंध्रप्रदेशातील आणि बिदर हा कर्नाटकातील जिल्हा नांदेडला जोडून आहेत.

वाहतूक व्यवस्था

नांदेड हे भारतीय रेल्वेच्या दक्षिण मध्य विभागात येते आणि दिल्ली,मुंबई, पुणे, हैदराबाद, औरंगाबाद, बंगळूर, बनारस, अलाहाबाद, विशाखापात्तानाम, श्री गंगानगर, ओरिसा, हावडा, तिरुपती, कोल्हापूर, पटना, नागपूर येथून नांदेडसाठी थेट रेल्वेसेवा आहे. शीख भाविकांसाठी नांदेड ते अमृतसर अशी गाडी चालविण्यात येते. महाराष्ट्रातील सर्व जिल्ह्याच्या ठिकाणांपासून नांदेडसाठी महाराष्ट्र राज्य परिवहन मंडळाची थेट बससेवा उपलब्ध आहे. नांदेड हवाई मार्गाने दिल्ली, मुंबई, नागपूर्, औरंगाबाद आणि त्रीवेन्दृम व या शहरांशी जोडले गेले आहे. खाजगी विमान कंपन्यांपैक गो एअर, स्पाईस जेट आणि किंगफिशर एअरलाइन्स या कंपन्यांच्या विमानांनी नांदेडला जाता येते.

स्थानिक लोक सायकल रिक्षा, शेअर रिक्षा उपयोग करते है.

संस्कृती

भाषा

नांदेड जिल्ह्याची प्रमुख भाषा मराठी भाषा आहे. आदिवासी क्षेत्रात बोलीभाषा वापरली जाते. तेलुगूचा व दखनी उर्दूचा उपयोगही केला जातो.

परंपरा

माळेगावची जत्रा, हिंदू व शीख समुदायाचा दसरा हे वार्षिक सोहळे अत्यंत छान असतात. रावण दहन,दिपावली, संदल, रमजान ईद, बकरी ईद,इद ऐ मिलाद , डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर जंयती , शिव जंयती, साठ जयंती बुध्द पोर्णीमा सुद्धा होते है. येथे गणेश उत्सव देखील उत्साहाने साजरा केला जातो.

वृत्तपत्रे

नांदेड येथून प्रसिद्ध होणारी वृतपत्रे -

• दैनिक प्रजावाणी,
• दैनिक गोदातीर
• दैनिक लोकपत्र
• दैनिक देशोन्‍नती
• दैनिक भूमिपुत्र

प्रसारमाध्यमे

उद्याचा मराठवाडा,सकाळ, लोकसत्ता, लोकमत,गोदातीर समाचार, प्रजावाणीही मराठी वृत्तपत्रे तर इंडियन एक्सप्रेस, टाइम्स ऑफ इंडिया ही इंग्रजी वृत्तपत्रांचा नांदेडमध्ये अधिक खप आहे.. साप्ताहिक मराठी स्वरlज्य हे मराठी साप्ताहिक वृत्तपत्र लोकप्रिय आहे. आकाशवाणी, रेडियो सिटी ही रेडियोकेंद्रे ऐकता येतात. झी मराठी, ई-टीव्ही मराठी,आय्‌बीएन लोकमत, मी मराठी, साम मराठी आणि दूरदर्शनची सह्यादी या मराठी दूरचित्रवाहिन्या विशेष लोकप्रिय आहेत. अनेक हिंदी व इंग्रजी वाहिन्या देखील दूरवाणीवर दिसतात. अनेक संस्था आंतरजाल (इंटरनेट) सेवा पुरवतात; परंतु त्यांतल्या त्यांत बीएस्‌एन्‌एल, टाटा व रिलायन्स या प्रमुख कंपन्या आहेत.

शिक्षण

नांदेड हे शैक्षणिकदृष्ट्या महत्त्वाचे शहर आहे. केवळ मराठवाडा, महाराष्ट्र नव्हे तर पूर्ण भारतातून येथे शिक्षण घेण्यासाठी विद्यार्थी येत असतात.

विद्यापीठ

इ.स. १९९५ साली स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठाची स्थापना झाली आणि सध्या १७२ महाविद्यालये या विद्यापीठाशी संलग्न आहेत.

उच्च माध्यमिक परीक्षा विभाग

• लातूर
• नांदेड
• उस्मानाबाद

शैक्षणिक संस्था

उच्च शिक्षण संस्था आणि महाविद्यालये

अभियांत्रिकी महाविद्यालये

• श्री गुरू गोविंद सिंगजी अभियांत्रिकी आणि तंत्रज्ञान महाविद्यालय
• महात्मा गांधी मिशनचे अभियांत्रिकी महाविद्यालय

वैद्यकीय महाविद्यालये

• शासकीय वैद्यकीय महाविद्यालय
• शासकीय आयुर्वेद महाविद्यालय

कला, विज्ञान आणि वाणिज्य शाखा महाविद्यालये

• नांदेड एज्युकेशन सोसायटीचे सायन्स कॉलेज
• नांदेड एज्युकेशन सोसायटीचे पीपल्स कॉलेज
• शारदा भवन शैक्षणिक संस्थेचे यशवंत महाविद्यालय
• नेताजी सुभाषचंद्र बोस महाविद्यालय
• वसंतराव नाईक महाविद्यालय

राजकारण

नांदेड जिल्ह्यावर प्रामुख्याने काँग्रेस पक्षाचे वर्चस्व आहे. स्व. शंकरराव चव्हाण हे नांदेडचे राज्य व राष्ट्रीय राजकीय स्तरावर माहीत असलेले महत्त्वपूर्ण व्यक्ती होते. शंकरराव चव्हाण यांनी महाराष्ट्र राज्याचे मुख्यमंत्रीपद दोनदा सांभाळले. राष्ट्रीय स्तरावर त्यांनी भारत देशाचे गृहमंत्री, अर्थमंत्री इत्यादी पदे भूषविली.कौनसा भूषण था .दोनो बाजूच्या धर्मांध लोकांचा घरोबा करून बडा नुसकान केला.

हेसुद्धा पहा

• ऐतिहासिक हैदराबाद मुक्तिसंग्रामचा आढावा.
• होट्टल येथील चालुक्यकालीन मंदिरे

बाह्य दुवे

• नांदेड जिल्ह्याचे शासकीय संकेतस्थळ
• नांदेड वाघाळा महानगरपालिकेचे संकेतस्थळ
• स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठाचे अधिकृत संकेतस्थळ
• नांदेडऑनलाइन शोशल संकेतस्थळ
• एटूझेड नांदेड-नांदेड शहराची माहिती देणारे खाजगी संकेतस्थळ
• नांदेडच्या नागरिकांचा कट्टा
• नांदेडिअन्स ब्लॉग