कोल्हापूर

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
हा लेख कोल्हापूर शहराविषयी आहे. कोल्हापूर जिल्ह्याच्या माहितीसाठी येथे टिचकी द्या


  ?कोल्हापूर
महाराष्ट्र • भारत
—  नगर  —
शाहू महाराजांचा राजवाडा व वस्तुसंग्रहालय
शाहू महाराजांचा राजवाडा व वस्तुसंग्रहालय
गुणक: 16°42′00″N 74°13′60″E / 16.7, 74.2333
प्रमाणवेळ भाप्रवे (यूटीसी+५:३०)
क्षेत्रफळ
उंची
६६.८२ चौ. किमी (२५.८० चौ. मैल)
• ५६९ m (१,८६७ ft)
जिल्हा कोल्हापूर जिल्हा
लोकसंख्या
घनता
५,६१,८४१ (२०११)
• ८,४०८/km² (२१,७७७/sq mi)
कोड
पिन कोड
दूरध्वनी
आरटीओ कोड

• ४१६
• +0231
• MH-09
संकेतस्थळ: कोल्हापूर महानगरपालिका संकेतस्थळ

गुणक: 16°42′00″N 74°13′60″E / 16.7, 74.2333


Broom icon.svg
या लेखातील मजकूर मराठी विकिपीडियाच्या विश्वकोशीय लेखनशैलीस अनुसरून नाही. कृपया लेख तपासून पुनर्लेखन करावे.हा साचा अशुद्धलेखन, अविश्वकोशीय मजकूर अथवा मजकुरात अविश्वकोशीय लेखनशैली आढळल्यास वापरला जातो. कृपया या संबंधीची चर्चा चर्चापानावर पहावी.


कोल्हापूर हे महाराष्ट्राच्या दक्षिण भागातील मोठे शहर आहे. कोल्हापूरची लोकसंख्या 39,515,415 आहे [ संदर्भ हवा ]. येथील मुख्य भाषा मराठी असून हिंदी, आणि इंग्रजी भाषाही येथे बोलल्या जातात[ संदर्भ हवा ]. येथील महालक्ष्मी अंबाबाई मंदिर प्रसिद्ध आहे[ संदर्भ हवा ]. पंचगंगा इथली प्रमुख नदी आहे. शहराच्या आसपास पन्हाळा, गगनबावडा, ही ठिकाणे आहेत. छत्रपती शाहूमहाराजांच्या साचा:नेमकेपण हवे काळात शहराचा मोठा विकास झाला. कोल्हापूर पैलवानांसाठीही प्रसिद्ध आहे.राष्ट्रीय ख्यातीचे खासबाग कुस्ती मैदान या शहरात आहे.1 तसेच कोल्हापूरच्या चपला जगविख्यात आहेत.

संस्कृती[संपादन]

कोल्हापूरला 'कलापूर' म्हणूनही ओळ्खले जाते.[ संदर्भ हवा ]बरेच नामांकित कलाकार आजपर्यंत कोल्हापूरने दिले आहेत. चित्रकला, शिल्पकला, नाटक, सिनेमा, लावणी आणि इतर लोककलांचा वारसा कोल्हापूर जतन करते आहे.साचा:नेमकेपण हवे[ संदर्भ हवा ]

इतिहास[संपादन]

हिंदू कुलदेवी महालक्ष्मी

भूगोल[संपादन]

पंचगंगा नदी कोल्हापूर

कोल्हापूर शहर दक्षिण-पश्चिम महाराष्ट्र वसलेले आहे. पुणे हे शहर त्या पेक्षा जास्त लांब 569 मीटर ( 1867 फूट) एक उंची दूर आहे . वाटेवर ,कोल्हापूर 228 किमी दक्षिणेला ,पुणे 615 किमी बंगलोरच्या वायव्य आणि पश्चिम हैदराबादच्या 530 किमी आहे .महाराष्ट्रात जवळच्या शहरे आणि गावांमध्ये इचलकरंजी (20 किमी) , Kagal (17 किमी) , सांगली (45 किमी),सातारा (115 किमी) आणि मिरज (50 किमी) ही गावे आहेत .
कोल्हापूर वातावरणात महाराष्ट्र सागरी किनारपट्टी आणि जमीनीवरील हवामान यांचे मिश्रण आहे . तापमान १०°सी सी °35 दरम्यान एक तुलनेने अरुंद श्रेणी आहे. शेजारील अंतर्देशीय शहरांच्या तुलनेत कोल्हापूर मध्ये उन्हाळा तुलनेने थंड आहे,परंतु जास्त दमट हवामान असते. शहराच्या शेजारी पश्चिम घाट असल्यामुळे ते सप्टेंबर मुबलक पाऊस मिळतो.

उपनगरे[संपादन]

जैववैविध्य[संपादन]

अर्थकारण[संपादन]

बाजारपेठ[संपादन]

प्रशासन[संपादन]

नागरी प्रशासन[संपादन]

जिल्हा प्रशासन[संपादन]

जिल्हाधिकारी - प्रभारी जिल्हाधिकारी मा.आप्पासाहेब धुळाजसो

निवासी उपजिल्हाधिकारी -मा . संजय पवारसो

जिल्हा पुरवठा अधिकारी - मा.संजय शिंदे

उप विभागीय अधिकारी - मा .भाऊसाहेब गलांडेसो .

तहसीलदार - मा.शरद पाटीलसो

निवासी नायब तहसीलदार - मा.रमेश शेंडगेसो

महापौर - मा.कादंबरी कवाळेसो

उप महापौर - मा.दिगंबर फराकटेसो

महानगरपालिका आयुक्त - मा विजयालक्ष्मी बिद्रीप्रसन्नासो

वाहतुक व्यवस्था[संपादन]

लोकजीवन[संपादन]

संस्कृती[संपादन]

संगीत महोत्सव[संपादन]

रंगभूमी[संपादन]

चित्रपट[संपादन]

धर्म- अध्यात्म[संपादन]

प्रेक्षणीय स्थळे[संपादन]

साचा:विश्वकोशिय परिच्छेद हवा

  1. रंकाळा तलाव
  2. पन्हाळ गड
  3. महालक्ष्मी मंदिर
  4. भवानी मंडप :छोटे वस्तुसंग्रहालय
  5. ज्योतिबा मंदिर
  6. न्यू पॅलेस : शाहू महाराजांचा राजवाडा व वस्तुसंग्रहालय
  7. टाउन हॉल : छोटे वस्तुसंग्रहालय
  8. दाजीपूर : अभयारण्य
  9. गगनबावडा : हिरवीगार झाडी आणि एक छान धबधबा
रंकाळा तलाव, शालिनी महाला जवळून पाहता

मनोरंजन[संपादन]

  • केशवराव भोसले नाट्यग्रुह, कोल्हापुर.

चित्रपटगृहे[संपादन]

  • अयोध्या

अयोध्या चित्रपटगृहाचे पूर्वीचे नाव राजाराम.. याचे बांधकाम छत्रपती राजाराम महाराजांच्या सूचनेनुसार श्री. भोजराज दादासाहेब निंबाळकर यांनी १९३७ साली केले. त्याचे नामकरण १२ एप्रिल १९८६ साली अयोध्या असे करण्यात आले. सध्या या चित्रपटगृहाची क्षमता , बाल्कनी २५४, स्टॉल ३९४ आणि फर्स्ट १०० अशी एकूण ७४८ आहे. येथील ध्वनियंत्रणा ही अत्याधुनिक डॉल्बी तंत्रद्यानाने युक्त अशी आहे.

  • उर्मिला

उर्मिला चित्रपटगृहाचे पूर्वीचे नाव लक्ष्मी. आणि त्याच्याच शेजारी सरस्वती हे चित्रपटगृह. कोल्हापुरातील ताराबाई रोडवर असणारी ही दोन चित्रपटगृहे. उर्मिला अर्थात जुन्या लक्ष्मी सिनेगृहाचे बांधकाम नाना बेरी यांनी केले. याचे पूर्वीचे मालक श्री नितीन रेड्डी. त्यांच्याकडून १९९९ साली " अयोध्या" चित्रपटगृहाचे मालक दादासाहेब निंबाळकर यांनी विकत घेतली आणि तिचे नामकरण उर्मिला असे केले. उर्मिला आणि सरस्वती ह्या चित्रपटगृहांचा बाहेर जाण्याचा रस्ता एकच आहे.

  • सरस्वती
  • व्हीनस

६ जुन १९३१ साली तय्यब अली बोहरा यांनी याचे बांधकाम केले. कोल्हापुरात बांधले गेलेले हे पहिलेच चित्रपटगृह. ह्याच तय्यब अली यांनी व्हीनसच्याच शेजारी अप्सरा हेही सिनेगृह बांधले. आजतागायत दोन्ही चित्रपटगृहांची मालकी बोहरा कुटुंबीयांकडेच आहे. व्हीनसमध्ये ७८३ प्रेक्षक आरामात चित्रपट पाहू शकतात. जिथे व्हीनस उभे आहे तिथे पूर्वी दलदलीची जागा होती. आणि आजही जेव्हा पंचगंगा नदीला जोरदार पूर येतो तेव्हा इथे जाणारा मार्ग बंद पडतो. गेले ५ वर्षे येथे केवळ दक्षिण भारतीय भाषांतील चित्रपट प्रदर्शित केले जातात. "आर्या" हा इथे आलेला पहिला तेलुगू सिनेमा. ह्या सिनेमाने या चित्रपटगृहात सिल्व्हर ज्युबिली करण्याइतके यश मिळवले. कोल्हापुरात २५ आठवडे चाललेला हा एकमेव तेलुगू सिनेमा. कोल्हापुरात राहणाऱ्या दक्षिण भारतीय लोकांना तिकडचे सिनेमे पाहण्याचे हक्काचे ठिकाण म्हणजेच व्हीनस.

  • अप्सरा

. कोल्हापुरात लक्ष्मीपुरीत शेजारी शेजारी ५ चित्रपटगृहे आहेत आणि स्टेशन रोड वर ५. त्यातीलच एक "अप्सरा".. अप्सरा आणि व्हीनस ह्या दोन्हीचे मालक एकच. श्री. तय्यब अली बोहरा. १९४८ च्या सुमारास हे चित्रपटगृह बांधले गेले. याचे पूर्वीचे नाव होते अन्वर. कारण तय्यबअलींच्या तिसर्या मुलाचे नाव होते अन्वर. नंतर याचे नाव झाले लिबर्टी आणि आता याचे नाव आहे अप्सरा..अप्सराची प्रेक्षकक्षमता आहे ६७३.

  • उषा

१४ जानेवारी १९४७ रोजी नगीनदास शहा यांनी हे चित्रपटगृह सुरू केले. नागीनदास यांच्या दुसर्या मुलीच्या नावानेच (उषा) हे चित्रपटगृह ओळखले जाते. सर्वाधिक हिट चित्रपट देणाऱ्या कोल्हापुरातील काही मोजक्या चित्रपटगृहापैकी एक म्हणजे उषा. "हम आपके है कौन" इथे ६० आठवड्याहून अधिक चालला. इथे लागलेले काही सुपरहीट चित्रपट म्हणजे.. लावारीस, बर्निंग ट्रेन, शोले, लगान, सत्या, तेजाब इत्यादी. या चित्रपटगृहाची प्रेक्षकक्षमता आहे ७८६.

  • प्रभात

लक्ष्मीपुरीत असणाऱ्या ५ चित्रपटगृहापैकी एक म्हणजे प्रभात. दादासाहेब रुईकर यांनी १९४० साली प्रभात बांधले. याचे प्रेक्षकक्षमता आहे ५३१. २००३ साली प्रभातचे नुतनीकरण झाले. चित्रपटगृह संपूर्णपणे ए.सी. करण्यात आले. पारंपारिक फर्स्ट, स्टॉल आणि बाल्कनी अशी आसनव्यवस्था बदलून फर्स्ट, स्टॉल, ड्रेस सर्कल आणि बाल्कनी अशी करण्यात आली. मराठीचे सुपरस्टार दादा कोंडके यांचे ७ सिल्वर ज्युबिली चित्रपट रुईकर यांच्या प्रभात आणि रॉयल मध्येच लागले.

  • royal

दादासाहेब रुईकर यांचे आणखी एक चित्रपटगृह म्हणजे रॉयल. प्रभातच्या पाठीमागच्या बाजूला वसलेले हे चित्रपटगृह. रॉयलची एक्झीट प्रभातमधूनच आहे. रॉयलची आसनक्षमता ५१३ आहे. याची बांधकाम १९३० चे आहे. २००५ साली या चित्रपटगृहाचे नुतनीकरण करण्यात आले.

  • शाहू

कोल्हापुरातील मराठी चित्रपटांचे माहेरघर म्हणजे शाहू. गेली कित्येक वर्षाची मराठी चित्रपट प्रदर्शित करण्याची परंपरा आजही तेवढ्याच दिमाखात सुरू आहे. १५ मे १९४७ साली या चित्रपटगृहाचे ओपनिंग झाले. शाहू महाराज व्हीनसमध्ये चित्रपट पाहायला जात असत. पण काहीतरी कारणाने खटका उडाला आणि महाराजांनी स्वतःचे एक चित्रपटगृह बांधले. आणि त्यांच्याच नावावरून याला शाहू नाव पडले.

  • पद्मा

कोल्हापूरच्या राजकुमारी पद्माराजे यांच्यावरून ह्या चित्रपटगृहाचे नाव " पद्मा" असे पडले. १९४० साली श्री. इंगळे यांनी या चित्रपटगृहाची उभारणी केली. फर्स्ट,स्टॉल,एक्झीक्युटीव आणि बाल्कनी अशी आसनव्यवस्था इथे आहे. इथे एकूण ६९६ प्रेक्षक चित्रपट पाहू शकतात. इथे सॅटेलाईट प्रोजेक्टर आहे.

  • पार्वती (मल्टिप्लेक्स) - तीन पडदे असलेले चित्रपटगृह

ganesh- gandhinagaratil chitrapatgruh

  • संगम

[१]

पुतळे[संपादन]

शहरात शिवाजी, संभाजी, शाहू हे महाराज आणि अनेक नामवंत व्यक्तींचे पुतळे जागोजागी उभे करण्यात आले आहेत. त्यांतील काही महत्त्वाचे पुतळे :

  • अल्लादिया खाँसाहेब पुतळा
  • आईचा पुतळा
  • आईसाहेब महाराज पुतळा
  • आबालाल रहेमान पुतळा
  • आंबेडकर पुतळा (महानगरपालिका परिसर)
  • आंबेडकर पुतळा (बिंदू चौक)
  • वि. स. खांडेकर पुतळा
  • जिजाबाई पुतळा (के.एम.सी. कॉलेज)
  • महात्मा गांधी पुतळा (पापाची तिकटी)
  • महात्मा गांधी पुतळा (साइक्स बिल्डिंग)
  • चिमासाहेब महाराज पुतळा
  • ताराराणी पुतळा
  • ताराराणी पुतळा (ताराराणी विद्यापीठ)
  • महात्मा फुले पुतळा (बिंदू चौक)
  • कर्मवीर भाऊराव पाटील पुतळा, (एस. टी. स्टँड; शिवाजी विद्यापीठ)
  • बाबूराव पेंटर पुतळा (पद्मा गार्डन)
  • राजाराम महाराज पुतळा
  • शाहू महाराज पुतळा (दसरा चौक)
  • शाहू पुतळा (मार्केट यार्ड)
  • शिवाजी महाराज अर्धपुतळा
  • शिवाजी महाराज पुतळा (शिवाजी चौक)
  • शिवाजी महाराज पुतळा (शिवाजी विद्यापीठ),
  • प्रिन्स शिवाजी पुतळा
  • संभाजीमहाराज पुतळा, वगैरे.

खरेदी[संपादन]

कोल्हापुरी चपला
कोल्हापुरी मिरची

परिवहन[संपादन]

ऑटोरिक्षा आणि महानगरपालिकेच्या बसेस
लोहमार्गाने मुंबई, नागपूर, तिरुपती आणि बंगळूरकडे जाणाऱ्या गाड्या दररोज आहेत.

हवामान[संपादन]

कोल्हापूरचे हवामान किनारपट्टी आणि देशावरील हवामानांचा संयोग आहे. वर्षभरातील तापमान १२°से. ते ३५°से. या दरम्यान असते.कोल्हापुरातील उन्हाळा शेजारच्या इतर शहरांच्या तुलनेत थंड पण जास्त दमट असतो. उन्हाळ्यातील कमाल तापमान सहसा ३८° से.च्या वर जात नाही. किमान तापमान २४° से. ते २६° से. पर्यंत असते. तापमान कमी असूनही आर्द्रतेमुळे हवा दमट आणि चिकट असते. कोल्हापूर पश्चिम घाटाजवळ असल्याने जून ते सप्टेंबर च्या दरम्यान भरपूर पाऊस पडतो. यामुळे शहराच्या सखल भागात काही दिवस पाणी शिरून पूर येतो. पावसाळ्यात तापमान २३° से. ते ३०° से. च्या दरम्यान असते. कोल्हापुरातील हिवाळा कडाक्याचा नसतो. किमान तापमान १४° से. ते १६° से. तर कमाल तापमान २९° से. ते ३२° से. पर्यंत असते. याकाळात दमटपणा कमी असल्याने हवामान उल्हासदायी असते.

हवामान तपशील: कोल्हापूर
महिना जानेवारी फेब्रुवारी मार्च एप्रिल मे जून जुलै ऑगस्ट सप्टेंबर ऑक्टोबर नोव्हेंबर डिसेंबर वर्ष
सरासरी कमाल °से (°फॅ) 31
(88)
33
(91)
36
(97)
37
(99)
33
(91)
29
(84)
27
(81)
26
(79)
28
(82)
30
(86)
29
(84)
29
(84)
३०.७
(८७.२)
सरासरी किमान °से (°फॅ) 15
(59)
17
(63)
20
(68)
22
(72)
22
(72)
22
(72)
22
(72)
21
(70)
21
(70)
21
(70)
17
(63)
15
(59)
१९.६
(६७.३)
वर्षाव मिमी (इंच) 4.3
(0.17)
0.5
(0.02)
6.1
(0.24)
26.9
(1.06)
46.2
(1.82)
140
(5.51)
338.3
(13.32)
181.6
(7.15)
101.6
(4.00)
103.6
(4.08)
40.6
(1.60)
5.6
(0.22)
९९५.९
(३९.२१)
संदर्भ: Government of Maharashtra

उद्योग[संपादन]

१. घाटगे पाटील उद्योग समूह
२. स्टार उद्योग समूह
३. मेनन उद्योग समूह
४. पॉप्युलर शेती अवजारे

  • गोकुळ दूध संघ
  • वारणा दूध संघ
  • मनुग्राफ इंडस्ट्रीज लिमिटेड, शिरोली एम.आय.डी.सी.
  • मेनन अ‍ॅंड मेनन,विक्रमनगर
  • मेनन पिस्टन लिमिटेड, शिरोली एम.आय.डी.सी.
  • कोल्हापूर स्टील लिमिटेड, शिरोली एम.आय.डी.सी.
  • श्रीराम फौंड्री,शिरोली एम.आय.डी.सी.
  • बुधले अ‍ॅंड बुधले लिमिटेड, कुलकर्णी पॉवर टूल्स्, शिरोळ

साखर कारखाने[संपादन]

१. श्री राजाराम शुगर मिल्स्, कसबा बावडा, कोल्हापूर
२. श्री तात्यासाहेब कोरे वारणा साखर कारखाना, वारणानगर, कोल्हापूर
३. श्री दत्त शेतकरी सहकारी साखर कारखाना, शिरोळ, कोल्हापूर
४. श्री कुंभी-कासारी सहकारी साखर कारखाना, कुडित्रे, कोल्हापूर
५.श्री गडहिंग्लज सहकारी साखर कारखाना हरळी,कोल्हापूर
६.श्री छत्रपती शाहु सहकारी साखर कारखाना कागल
७.श्री शरद सहकारी साखर कारखाना नरन्दे
८.श्री डी.वाय.पाटील सहकारी साखर कारखाना, गगनबावडा
९.श्री सदाशिवराव मंडलिक सहकारी साखर कारखाना, हमीदवाडा
१०.श्री कल्लाप्पाण्णा आवाडे सहकारी साखर कारखाना, हुपरी
११.श्री उदयसिंह गायकवाड सहकारी साखर कारखाना, बाबवडे
१२.श्री पचगगा सहकारी साखर कारखाना,इचलकरजी
१३.श्री बिद्री सहकारी साखर कारखाना, बिद्री
१४.श्री दत्त सहकारी साखर कारखाना, आसुर्ले पोर्ले
१५.श्री गुरुदत्त सहकारी साखर कारखाना, सैनिक टाकळी
१६.श्री हिरण्यकेशी सहकारी साखर कारखाना, आजरा
१७.श्री दौलत शेतकरी सहकारी साखर कारखाना, हलकर्णी चंदगड
१८. इंदिरा गांधी भारतीय महिला सहकारी साखर कारखाना, तांबाळे, भुदरगड

प्रसिद्ध व्यक्ती[संपादन]


छायाचित्र[संपादन]


पहा[संपादन]

कोल्हापुरातील पुतळे

बाह्य दुवे[संपादन]