महाराष्ट्र पर्यटन

महाराष्ट्र राज्यात दरवर्षी देशाच्या विविध प्रांतांतून चार कोटी आणि परदेशांतून सुमारे २० लाख पर्यटक येतात. त्यापैकी दीड कोटी पर्यटक हे शिर्डीला भेट देतात. परदेशी पर्यटकांपैकी तीन ते साडेतीन लाख पर्यटक राज्याच्या इतर भागांना भेटी देतात. हे पर्यटक मुख्यत्वे ऐतिहासिक स्थळे पाहण्यासाठी आणि व्यावसायिक कारणाने महाराष्ट्रातील शहरांना भेटी देतात. परदेशी पर्यटकांत १९९०पासून शैक्षणिक कारणासाठी आणि २००० पासून वैद्यकीय उपचारांसाठी येणारांचे प्रमाण वाढीस लागले.

देशांतर्गत आणि राज्यांतर्गत पर्यटनामध्ये धार्मिक कारणाने होणाऱ्या पर्यटनाचे प्रमाण सर्वात जास्त आहे.

पायाभूत सुविधांचा अभाव आणि अडचणी

१९९० नंतर दळणवळण आणि रस्ते विकासाला महाराष्ट्रात चालना मिळाली. पर्यटकांसाठी खाजगी वाहतूक कंपन्या पुढे आल्या. महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळाच्या सेवेतही सुधारणा झाली, बीओटी (बांधा-चालवा- हस्तांतरित करा) तत्त्वावर रस्ते सुधारण्याचेही काम झाले; तरी सुद्धा प्रत्यक्ष पर्यटनास निघालेल्या व्यक्तीस स्वच्छ, सुयोग्य दरात दर्जेदार सेवा देतील अशा हॉटेल्सचा अभाव, नागरिकांकडून सार्वजनिक ठिकाणी स्वच्छता ठेवण्यासाठीचा सर्वसाधारण अनाग्रह, परभाषक आणि परदेशी पर्यटकांशी केली जाणारी गैरवर्तणूक आणि सभ्य नागरिकांची या विषयीची उदासीनता, आत्यंतिक लोकसंख्येमुळे पर्यटन स्थळांचे गर्दीच्या ठिकाणांत झालेले रूपांतर इत्यादी बाबी, महाराष्ट्रात निव्वळ पर्यटन उद्देशाने येणार्‍या परकीय पर्यटकांच्या दृष्टीने गोवा, केरळ, राजस्थान या इतर भारतीय राज्यांच्या तुलनेत नकारात्मक ठरतात.

ग्रामीण पर्यटनाच्या दृष्टीने दिवाबत्तीची सोय, पिण्याचे पाणी, डास आणि उंदरांचे निराकरण, सार्वजनिक ठिकाणची वैयक्ति स्वच्छतेच्या अल्पसुविधा, एकूण अस्वच्छता, प्रवासी बसेसची स्थानकांवरील आणि रेल्वे स्टेशनवरील अस्वच्छता, कुत्री, डुकरे आणि जनावरांचा अयोग्य पद्धतीने वावर, राहाण्याच्या जागेची अस्वच्छता, उपाहार गृहांतील अनारोग्यकारक पदार्थ आणि वातावरण, सेवादात्यांमध्ये व्यावसायिकतेचा, संवाद कौशल्याचा आणि सौजन्याचा अभाव इत्यादी अडचणी आढळून येतात.. पाश्चिमात्य पोशाखपद्धतीबद्दल बाळगलेला कुत्सित नकारात्मक दृष्टिकोणही क्वचित दिसतो.

थंड हवेची आणि पावसाळी ठिकाणे

मुंबईपासूनची अंतरे:

• आंबोली - ५४९ किमी
• खंडाळा - १०० किमी
• चिखलदरा - ७६३ किमी
• जव्हार - १८० किमी
• तोरणमाळ - धुळ्यापासून ४० किमी
• पुणे - १७० किमी
• पन्हाळा - ४२८ किमी
• पाचगणी -
• भंडारदरा - १८५ किमी
• महाबळेश्वर - २५६ किमी
• माथेरान - १११ किमी
• म्हैसमाळ - औरंगाबादहून ४० किमी
• लोणावळा - १०४ किमी

अभयारण्ये

• अनेर - धुळे
• अंधेरी - चंद्रपूर
• औट्रमघाट - जळगांव
• कर्नाळा - रायगड
• कळसूबाई - अहमदनगर
• काटेपूर्णा -
• किनवट - यवतमाळ
• कोयना - सातारा
• कोळकाज - अमरावती
• गौताळा औट्रमघाट - औरंगाबाद, जळगांव
• चांदोली - सांगली, कोल्हापूर
• चापराला - गडचिरोली
• जायकवाडी -
• ढाकणा कोळकाज - अमरावती
• ताडोबा - चंद्रपूर
• तानसा - ठाणे
• देऊळगांव रेहेकुरी - अहमदनगर
• नवेगांव - भंडारा
• नागझिरा - भंडारा
• नांदूर मध्यमेश्वर - चंद्रपूर
• नानज - सोलापूर
• पेंच - नागपूर
• पैनगंगा - यवतमाळ, नांदेड
• फणसाड - रायगड
• बोर - वर्धा
• बोरीवली(संजय गांधी) - मुंबई
• भिमाशंकर - पुणे, ठाणे
• मधमेश्वर - चंद्रपूर
• मालवण -
• माळढोक - अहमदनगर, सोलापूर
• माहीम - मुंबई
• मुळा-मुठा - पुणे
• मेळघाट - अमरावती
• यावल - जळगांव
• राधानगरी - कोल्हापूर
• रेहेकुरी - अहमदनगर
• संजय गांधी - मुंबई
• सागरेश्वर - सांगली

राखीव मृगया क्षेत्र

• टिपेश्वर - यवतमाळ
• मायणी - सातारा
• मालखेड - अमरावती

राज्यातले ग्रामीण पर्यटन

वारी, जत्रा, मेळे, धार्मिक उत्सव

हेसुद्धा पहा

• महाराष्ट्र राज्य पर्यटन विकास महामंडळ