अमरावती

हा लेख अमरावती शहराविषयी आहे. अमरावती जिल्ह्याच्या माहितीसाठी येथे टिचकी द्या

अमरावती
जिल्हा	अमरावती
राज्य	महाराष्ट्र
दूरध्वनी संकेतांक	०७२१
टपाल संकेतांक	४४४६०१
वाहन संकेतांक	MH-२७

अमरावती शहर

नाव

अमरावती उच्चारण हेशहर अमरावती जिल्हा तसेच अमरावती विभागाचे प्रशासकीय मुख्यालय आहे.

भूगोल

पेठा

1. राजापेठ
2. अंबापेठ
3. श्रीकृष्णपेठ

हवामान

शहर उंचीवर वसलेले असल्यामूळे हवामान थंड आहे. मुबलक प्रमाणात झाडे व शहराच्या परिसरात असणार्‍या तलावांमुळे पाण्याची मुबलकता आहे. मेळघाट व चिखलदरा परिसर येथुन जवळच आहे. शहराजवळ १० किमी वर पोहरादेवी हे अभयारण्य आहे. शहराला लागुनच डोंगर असल्यामुळे डोंगर कुशीत बसल्यासारखे हे सुंदर शहर मनाला आकर्षीत करते.

शिक्षण

चित्र:Sant Gadge Baba Amravati University.png

अमरावती विद्यापीठ

अमरावती विद्यापीठ हे शहराच्या पुर्वेस आहे. अतिशय नयनरम्य वातावरणात पर्वत पायथ्याशी हे विद्यापीठ आहे. खूप मोठा व विविध प्रकारच्या झाडांनी याचा परिसर समृध्द आहे. या विद्यापीठाला आता संत गाडगे बाबा अमरावती विद्यापीठ असे नाव देण्यात आले आहे. येथे संत गाडगेबाबा अध्यासन चालवले जाते.

शैक्षणीक दृष्ट्या अमरावती हे विदर्भात फार विद्यार्थी प्रिय ठिकाण आहे. येथे विदर्भ ज्ञान विज्ञान संथेचे कला, वाणिज्य विज्ञान महाविद्यालय, शासकीय अभियांत्रीकी महाविद्यालय, शासकीय तंत्रनिकेतन, पंजाबराव देशमुख वैद्यकीय महाविद्यालय, विद्याभारती कला, वाणिज्य विज्ञान महाविद्यालय, केशरबाई लाहोटी कला, वाणिज्य विज्ञान महाविद्यालय, श्री शिवाजी कला, वाणिज्य विज्ञान महाविद्यालय, बियाणी कला, वाणिज्य विज्ञान महाविद्यालय, तक्षशीला कला, वाणिज्य विज्ञान महाविद्यालय, कृषी महाविद्यालय, सिपना अभियांत्रीकी महाविद्यालय , बडनेरा अभियांत्रीकी महाविद्यालय , अशी मोठी यादीच देता येईल. शिक्षणाच्या सोईमुळे अमरावती हे पश्चीम विदर्भाचे मुख्य केन्द्र झाले यात काही नवल नाही. शहराचे एक मोठे आकर्षण म्हणजे श्री हनुमान व्यायाम प्रसारक मंडळ . हे आंतरराष्ट्रीय दर्जाचे शाररीक शिक्षण महाविद्यालय असून संपूर्ण भारतातून मुलं येथे शिक्षणासाठी येतात.

अर्थकारण

बाजारपेठ

1. जोशी मार्केट
2. इतवारा बाजार
3. अंबा देवी रोड
4. तख्तमल इस्टेट
5. जवाहर रोड
6. शाम चौक
7. जयस्तंभ चौक
8. गांधी चौक
9. खंडेलवाल मार्केट
10. सराफा बाजार
11. काँटन मार्केट

विस्तार

अमरावती शहराची रचना फार छान आहे. विस्तृत रस्ते आणि शहराचा विस्तीर्ण प्रसार शहराला भरीवता देतात. मुख्य चौक म्हणजे राजकमल चौक, इर्विन चौक, श्याम चौक, राजापेठ चौक, पंचवटी चौक, अंबापेठ चौक, आणि बस स्थानकाला येथे डेपो असे म्हणतात तो डेपो चौक.

हे ऐतिहासिक शहर असल्यामूळे या शहराला तटबंदी आहे. आणि त्याला असलेले दरवाजे - अंबागेट , जवाहर गेट अश्या नावाने प्रसिध्द आहेत. फार पुर्वीचे गाव हे तटबंदीच्या आत वसलेले असायचे. आज शहराचा प्रसार फार झाला आहे आता मनपाच्या हद्दी बाजुच्या उपनगारांच्या बाहेर गेल्या आहेत. वलगाव, बडनेरा आता अमरावती शहरात मोडतात. शहराचे मुख्य भाग म्हणजे अंबा पेठ, गाडगे नगर, साईनगर, श्री कृष्ण पेठ, दस्तुर नगर, राजापेठ, सातुर्णा, कंवर नगर, रुक्मिणी नगर, यशोदा नगर, इत्यादी.

सांस्कृतिक

अंबा देवी

शहराचं मुख्य दैवत म्हणजे अंबादेवी. शहराच्या मध्यावर अंबापेठेत देवीचे पुरातन देऊळ आहे. असं म्हटल्या जातं की रुक्मीणी ने श्रीकृष्णाला याच मंदिरात बोलावले होते. येथे श्रीकृष्णाने देवीची पुजा करून रुक्मीणीला सोबत नेले होते. मंदिराच्या जवळच एकवीरा देवीचे मंदिर आहे. त्या मंदिराच्या खाली योगाचार्य जनार्दन स्वामी यांची समाधी आहे.

श्री शिवाजीराव पटवर्धन यांनी स्थापन केलेला तपोवन हा कुष्ठरोग्यांसाठीचा प्रकल्प शहराच्या पुर्वेला विद्यापीठासमोर आहे.

शिक्षण

प्राथमिक व विशेष शिक्षण

महत्त्वाची महाविद्यालये

1. शासकीय अभियांत्रीकी महाविद्यालय
2. शासकीय तंत्रनिकेतन
3. विदर्भ ज्ञान विज्ञान संथेचे कला, वाणिज्य विज्ञान महाविद्यालय
4. पंजाबराव देशमुख वैद्यकीय महाविद्यालय
5. श्री शिवाजी कला, वाणिज्य विज्ञान महाविद्यालय
6. बियाणी कला, वाणिज्य विज्ञान महाविद्यालय
7. कृषी महाविद्यालय
8. श्री हनुमान व्यायाम प्रसारक मंडळ चे शाररीक शिक्षण महाविद्यालय
9. बडनेरा अभियांत्रीकी महाविद्यालय
10. विद्याभारती कला, वाणिज्य विज्ञान महाविद्यालय
11. केशरबाई लाहोटी कला, वाणिज्य विज्ञान महाविद्यालय
12. तक्षशीला कला, वाणिज्य विज्ञान महाविद्यालय

खेळ

1. श्री हनुमान व्यायाम प्रसारक मंडळ चे शारिरीक शिक्षण महाविद्यालय

पर्यटन स्थळे

1. चिखलदरा
2. मेळघाट
3. सेमाडोह
4. अंबा देवी मंदिर
5. एकवीरा देवी मंदिर
6. अष्टमासीद्धी
7. अप्पर वर्धा धरण (नल-दमयंती सागर)