नांदेड जिल्हा

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
नांदेड जिल्हा
नांदेड जिल्हा
महाराष्ट्र राज्याचा जिल्हा
MaharashtraNanded.png
महाराष्ट्रच्या नकाशावरील स्थान
देश भारत ध्वज भारत
राज्य महाराष्ट्र
विभागाचे नाव औरंगाबाद विभाग
मुख्यालय नांदेड
तालुके अर्धापूरभोकरबिलोलीदेगलूरधर्माबादहदगावहिमायतनगरकंधारकिनवटलोहामाहूरमुदखेडमुखेडनांदेड (तालुक्याचे ठिकाण) • नायगावउमरी
क्षेत्रफळ १०,४२२ चौरस किमी (४,०२४ चौ. मैल)
लोकसंख्या ३३५६५६६ (२०११)
लोकसंख्या घनता ३२२ प्रति चौरस किमी (८३० /चौ. मैल)
साक्षरता दर ७६.९४
लिंग गुणोत्तर १.०६ /
जिल्हाधिकारी श्री. श्रीकार परदेशी
लोकसभा मतदारसंघ नांदेड (लोकसभा मतदारसंघ), हिंगोली (लोकसभा मतदारसंघ)(काही भाग)
खासदार भास्करराव पाटील (खतगावकर), सुभाष वानखेडे
पर्जन्यमान ९५४ मिलीमीटर (३७.६ इंच)
संकेतस्थळ


हा लेख नांदेड जिल्ह्याविषयी आहे. नांदेड शहराच्या माहितीसाठी येथे टिचकी द्या


नांदेड जिल्हा हा महाराष्ट्र राज्यातील दक्षिण-पूर्वेस व आंध्र प्रदेशकर्नाटक राज्याच्या सीमेलगत आहे. महाराष्ट्रातील मराठवाडा भागात असलेल्या नांदेड जिल्ह्याला ऐतिहासिक महत्त्व आहे. नांदेडात शीखांचे शेवटचे गुरु गोविंदसिंहजी महाराज यांचा गुरुद्वारा आहे. नांदेड संतकवी विष्णूपंत व रघुनाथ आणि वामन पंडित यांचे जन्मस्थान आहे.नांदेड जिल्ह्यात स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ व श्री गुरुगोविंदसिंहजी अभियांत्रिकी व तांत्रिक महाविद्यालय या महत्त्वाच्या शैक्षणिक संस्था आहेत.

नांदेड जिल्ह्याचे क्षेत्रफळ १०,४२२ चौ.कि.मी आहे. जिल्ह्याची लोकसंख्या इ.स २००१च्या जनगणनेनुसार २८,७६,२५९ इतकी आहे. नांदेड जिल्ह्यात सरासरी पर्जन्यमान ९५३.८ मी.मी आहे. जिल्ह्यातील प्रमुख नद्या- गोदावरी, मांजरा, मान्याद व पेनगंगा.नांदेड हे नाव श्रीशंकराच्या नंदी या वाहनाच्या नावावरुन उगम पावले असल्याचे सांगण्यात येते.

नांदेड जिल्ह्यातील तालुके- अर्धापूर, भोकर, बिलोली, देगलूर, धर्माबाद, हदगाव, हिमायतनगर, कंधार, किनवट, लोहा, माहूर, मुदखेड, मुखेड, नांदेड (तालुक्याचे ठिकाण), नायगाव, उमरी

जिल्ह्यातील पर्यटनस्थळे- श्री गुरुगोविंदसिंह यांचा गुरुद्वारा, माहुरची रेणुकादेवी (शक्तिपीठ), बिलोली मशिद, कंधारचा किल्ला, लोहा तालुक्यातील माळेगाव यात्रा, देगलूर तालुक्यातील सिद्धेश्वर मंदीर (होट्ट्ल), नांदेडचा किल्ला व मुखेड येथील शिवमंदिर

नांदेड जिल्हा हा गोदावरीच्या खोर्‍यात आग्नेय महाराष्ट्रात वसला आहे. आदिलाबाद व निझामाबाद (आंध्र प्रदेश), बिदर (कर्नाटक), यवतमाळ, लातूर, परभणी व हिंगोली हे जिल्हे नांदेड जिल्ह्याच्या सीमेस लागून आहेत. नांदेड जिल्हा महाराष्ट्राला (आग्नेय दिशेच्या बाजूने) कर्नाटक व आंध्र प्रदेश या राज्यांशी जोडतो.

जिल्ह्याचा उत्तर व ईशान्य भाग सातमाळाचे डोंगर व मुदखेडच्या टेकड्यांनी व्यापलेला असून जिल्ह्याच्या दक्षिण- नैऋत्य सीमेवर बालाघाटचे डोंगर आहेत. जिल्ह्याच्या मध्य भागातून गोदावरी नदी वाहते, हा प्रदेश सपाट व सुपीक आहे. किनवट तालुक्यातील डोंगराळ भागात प्रामख्याने सागाची व बांबूची वने आढळतात.

बाह्य दुवे[संपादन]