ओडिशा

?ओडिशा भारत
—  राज्य  —
भुवनेश्वर
गुणक: 20.15, 85.5
प्रमाणवेळ	भाप्रवे (यूटीसी+५:३०)
क्षेत्रफळ	१,५५,७०७ km² (६०,११९ sq mi)
राजधानी	भुवनेश्वर
मोठे शहर	भुवनेश्वर
जिल्हे	३०
लोकसंख्या • घनता	३,६७,०६,९२० (११ वा) (२००१) • ३१४.४२/km² (८१४/sq mi)
भाषा	उडिया
राज्यपाल	मुरलीधर चंद्रकांत भंडारे
मुख्यमंत्री	नवीन पट्ट्नायक
स्थापित	१ जानेवारी, १९४९ (1949-01-01)
विधानसभा (जागा)	Unicameral (= १४७)
आयएसओ संक्षिप्त नाव	IN-OR
संकेतस्थळ: ओडिशा सरकार संकेतस्थळ

ओडिशा (मराठी नामभेद: ओरिसा ; रोमन लिपी: Odisha ; इंग्लिश: Orissa) भारताच्या पूर्व किनाऱ्यावरील एक राज्य आहे. याचे मूळ नाव उडिशा आहे.

भूगोल

ओडिशा हे भरपूर खनिज संपत्ती असलेले राज्य आहे. छोटा नागपूरचे पठार व पूर्व घाट या राज्यात एकत्र येतात आणि या दोहोंतील खडकांच्या वैशिष्ट्यपूर्ण रचनेमुळे ओडिशामध्ये मोठय़ा प्रमाणावर खनिजे मिळतात

चतुःसीमा

ओडिशाच्या पूर्वेस बंगालचा उपसागर, दक्षिणेस आंध्र प्रदेश, पश्चिमेस छत्तीसगढ तर उत्तरेस झारखंड ही राज्ये आहेत.

जिल्हे

यावरील विस्तृत लेख पहा - ओरिसामधील जिल्हे.

ओडिशा राज्यात ३० जिल्हे आहेत.

औद्योगिकीकरण व सामाजिक विरोध

तत्कालीन ओडिशातील (आताचेझारखंड मधील) जमशेदपूर येथे पहिला स्वदेशी पोलाद कारखाना स्थापन झाला आणि या भागातील खनिज संपत्तीमुळे येथील राज्यात मोठय़ा प्रमाणावर औद्योगिकीकरण झाले. मात्र गेल्या ६० वर्षांतच विकासप्रकल्पांसाठी सुमारे ६० दशलक्ष ग्रामस्थांनी आपली घरे, जमिनी गमावल्या. त्यापैकी दोन दशलक्ष ग्रामस्थ एकट्या ओडिशातील आहेत. विकासप्रकल्पांतून स्थानिकांना लाभ मिळत नसल्याचा अनुभव त्यांनी जवळपास सहा दशके घेतला आहे. त्यातून शहाणे झालेले स्थानिक आता येऊ घातलेल्या प्रकल्पांना विरोध करत आहेत.