श्रावण

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून

श्रावण महिना हा हिंदू पंचांगानुसार आणि भारतीय सौर दिनदर्शिकेनुसार पाचवा महिना आहे. या महिन्याच्या पौर्णिमेला किंवा आगेममागे श्रवण नक्षत्र असते त्यावरून या महिन्याला श्रावण असे नाव मिळाले आहे.सूर्य जेव्हा सिंह राशीत प्रवेश करतो, तेव्हा सौर श्रावण सुरु होतो. श्रावण महिन्याला सर्व व्रतांचा राजा म्हटले जाते. श्रावण महिन्यातील प्रत्येक वारी कोणत्या ना कोणत्या देवतेची पूजा वा व्रत करण्याची परंपरा आहे.

श्रावण महिन्यातील सण[संपादन]

या दिवशी नागांची पूजा केली जाते.

  • श्रावण पौर्णिमा- रक्षाबंधन, नारळी पौर्णिमा.

या दिवशी समुद्र किनारी राहणारे लोक वरुणदेवते प्रीत्यर्थ समुद्राची पूजा करून त्याला नारळ अर्पण करतात.याच दिवशी बहीण भावाच्या हातात राखी बांधते त्यावरून या पौर्णिमेला राखी पौर्णिमा असे म्हणतात.ही पौर्णिमा पोवती पौर्णिमा म्हणूनही ओळखली जाते.कारण या दिवशी सुताची पोवती करून ती विष्णू,शिव,सूर्य इ.देवतांना अर्पण करतात व मग कुटुंबातील स्त्री पुरुष ती पोवती हातात बांधतात.याच दिवशी श्रवण नक्षत्र असेल तर ब्राह्मण पुरुष उपाकर्म करून नवीन यज्ञोपवीत धारण करतात.या तिथीला श्रावणी असे नाव आहे.


श्रावण वद्य अष्टमीला श्रीकृष्ण जन्माष्टमी असे म्हणतात.कारण या दिवशी श्रीकृष्णाचा जन्म झाला.या दिवशी भाविक स्त्रीपुरुष उपवास करतात व कृष्ण जन्माचा सोहळा करतात.श्रावण वद्य नवमी या दिवशी बालगोपाल गोपाळकाला किंवा दहीहंडी साजरी करतात.

  • पिठोरी अमावास्या/ पोळा

या महिन्यातील अमावास्येला पिठोरी अमावास्या असे नाव आहे.संततीच्या प्राप्तीसाठी सौभाग्यवती स्त्रिया पिठोरी व्रत करतात.याच दिवशी काही ठिकाणी शेतकरी लोक पोळा नावाचा सण साजरा करतात.हा सन बैलांसंबंधी असून , या दिवशी बैलांना शृंगारून त्यांची मिरवणूक काढतात.[१]

व्रते[संपादन]

नवविवाहित वधू लग्नानंतर पाच वर्षे श्रावणी सोमवारी शिवामूठ वाहतात आणि मंगळवारी शिव मंगळागौरीची पूजा करतात. श्रावणी शुक्रवारी देवीचे पूजन आणि हळदी-कुंकू करण्याचीही प्रथा आहे.

चित्रदालन[संपादन]


हिंदू पंचांगानुसार बारा महिने
  श्रावण महिना  
शुद्ध पक्ष प्रतिपदा - द्वितीया - तृतीया - चतुर्थी - पंचमी - षष्ठी - सप्तमी - अष्टमी - नवमी - दशमी - एकादशी - द्वादशी - त्रयोदशी - चतुर्दशी - पौर्णिमा
कृष्ण पक्ष प्रतिपदा - द्वितीया - तृतीया - चतुर्थी - पंचमी - षष्ठी - सप्तमी - अष्टमी - नवमी - दशमी - एकादशी - द्वादशी - त्रयोदशी - चतुर्दशी - अमावास्या



Wiki letter w.svg
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.
  1. भारतीय संस्कृती कोश खंड नववा