बर्लिन

	बर्लिन; Berlin
	जर्मनी देशाची राजधानी
	;
ध्वज	चिन्ह
	; बर्लिन बर्लिनचे जर्मनीमधील स्थान
	गुणक: 52°30′2″N 13°23′56″E / 52.50056, 13.39889
देश	जर्मनी
राज्य	बर्लिन
क्षेत्रफळ	८९१.८ वर्ग किमी
	लोकसंख्या (३० एप्रिल २०११)
- शहर	३४,७१,७५६
- घनता	३,८६९.४ प्रति वर्ग किमी
- महानगर	४४,२९,८४७
प्रमाणवेळ	मध्य युरोपीय प्रमाणवेळ
	berlin.de

बर्लिन (जर्मन: Berlin) ही जर्मनी देशाची राजधानी व १६ राज्यांपैकी एक राज्य आहे. सुमारे ३४.७ लाख लोकसंख्या असलेले बर्लिन हे जर्मनीमधील सर्वात मोठे शहर आहे.^[१] बर्लिन शहर जर्मनीच्या ईशान्य भागात वसले असून ते बर्लिन-ब्रांडेनबुर्ग ह्या युरोपातील सर्वात मोठ्या महानगर क्षेत्राचे केंद्र आहे.

१२व्या शतकाच्या सुमारास स्थापन झालेल्या बर्लिनला युरोपाच्या इतिहासात विशेष स्थान आहे. आजवर बर्लिन ही प्रशियाच्या राजंत्राची (१७०१ - १९१८), जर्मन साम्राज्याची (१८७१ - १९१८), वाइमार प्रजासत्ताकाची (१९१९ - १९३३), नाझी जर्मनीची (१९३३ - १९४५) व आजच्या जर्मनी देशाची (१९९० - चालू) राजधानी राहिलेली आहे. दुसर्‍या महायुद्धामध्ये नाझी जर्मनीचा पराभव झाल्यानंतर बर्लिन शहराचे दोन तुकडे करण्यात आले. पूर्व बर्लिन हे पूर्व जर्मनीच्या राजधानीचे शहर तर पश्चिम बर्लिन हे पश्चिम जर्मनीच्या अधिपत्याखालील शहर हे दोन तुकडे बर्लिनच्या भिंतीने वेगळे करण्यात आले. १९९० साली जर्मनीच्या एकत्रीकरणानंतर बर्लिनची भिंत पाडून टाकण्यात आली व बर्लिन शहर पुन्हा एकदा एकसंध झाले.

एक जागतिक शहर असलेले बर्लिन हे राजकीय, शैक्षणिक व सांस्कृतिक दृष्ट्या युरोपामधील एक प्रमुख शहर आहे.

[संपादन] शहररचना

दुसर्‍या महायुद्धामध्ये बरेचसे बेचिराख झालेले शहर १९५० व १९६० च्या दशकांमध्ये नव्याने बांधण्यात आले. ऐतिहासिक काळापासून अनेक राजवटींचे मुख्य शहर असल्यामुळे बर्लिनमध्ये विविध कलाप्रकाराच्या इमारती आहेत.

अलेक्झांडरप्लाट्झ हा ऐतिहासिक भाग.
ब्रांडेनबुर्ग फाटक.
बर्लिन हाउप्टबाह्नॉफ हे युरोपातील सर्वात मोठे रेल्वे स्थानक आहे.
राइचश्टागमधील काचेचा घुमट
पोट्सडामर प्लाट्झ

[संपादन] इतिहास

[संपादन] भूगोल

बर्लिन शहर जर्मनीच्या ईशान्या भागात पोलंड देशाच्या सीमेच्या ८५ किमी पश्चिमेला स्प्री नदीच्या काठांवर वसले आहे. ब्रांडेनबुर्ग राज्याने बर्लिनला सर्व बाजूंनी वेढून टाकले आहे.

[संपादन] हवामान

बर्लिन शहरामधील हवामान सौम्य व आर्द्र स्वरुपाचे आहे.

हवामान तपशील: बर्लिन
महिना	जानेवारी	फेब्रुवारी	मार्च	एप्रिल	मे	जून	जुलै	ऑगस्ट	सप्टेंबर	ऑक्टोबर	नोव्हेंबर	डिसेंबर	वर्ष
विक्रमी कमाल °से (°फॅ)	15.0 (59)	17.0 (62.6)	23.0 (73.4)	27.0 (80.6)	33.0 (91.4)	36.0 (96.8)	37.8 (100)	35.0 (95)	32.0 (89.6)	25.0 (77)	18.0 (64.4)	15.0 (59)	३७.८ (१००)
सरासरी कमाल °से (°फॅ)	2.9 (37.2)	4.2 (39.6)	8.5 (47.3)	13.2 (55.8)	18.9 (66)	21.6 (70.9)	23.7 (74.7)	23.6 (74.5)	18.8 (65.8)	13.4 (56.1)	7.1 (44.8)	4.4 (39.9)	१३.४ (५६.१)
रोजची सरासरी °से (°से)	0.5 (32.9)	1.4 (34.5)	4.9 (40.8)	8.7 (47.7)	14.0 (57.2)	17.0 (62.6)	19.0 (66.2)	18.9 (66)	14.7 (58.5)	9.9 (49.8)	4.7 (40.5)	2.0 (35.6)	९.६ (४९.३)
सरासरी किमान °से (°फॅ)	−1.9 (28.6)	−1.5 (29.3)	1.3 (34.3)	4.2 (39.6)	9.0 (48.2)	12.3 (54.1)	14.3 (57.7)	14.1 (57.4)	10.6 (51.1)	6.4 (43.5)	2.2 (36)	−0.4 (31.3)	५.९ (४२.६)
विक्रमी किमान °से (°फॅ)	-21.0 (-5.8)	-14.0 (6.8)	-13.0 (8.6)	-4.0 (24.8)	-1.0 (30.2)	4.0 (39.2)	7.0 (44.6)	7.0 (44.6)	0.0 (32)	-7.0 (19.4)	-9.0 (15.8)	-17.0 (1.4)	-२१.० (-५.८)
पर्जन्य मिमी (इंच)	42 (1.65)	33 (1.3)	41 (1.61)	37 (1.46)	54 (2.13)	69 (2.72)	56 (2.2)	58 (2.28)	45 (1.77)	37 (1.46)	44 (1.73)	55 (2.17)	५७१ (२२.४८)
पावसाचे दिवस	10.0	8.0	9.1	7.8	8.9	9.8	8.4	7.9	7.8	7.6	9.6	11.4	१०६.३
सूर्यप्रकाश (तास)	46.5	73.5	120.9	159.0	220.1	222.0	217.0	210.8	156.0	111.6	51.0	37.2	१,६२५.६
संदर्भ क्र. १: विश्व हवामान संस्था (संयुक्त राष्ट्रे)^[२]
संदर्भ क्र. २: HKO^[३]

[संपादन] वाहतूक

[संपादन] कला

[संपादन] खेळ

[संपादन] शिक्षण

[संपादन] जुळी शहरे

जगातील १७ शहरे बर्लिनची अधिकृत जुळी शहरे आहेत.^[४]

१९६७ लॉस एंजेल्स, अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने १९८७ पॅरिस, फ्रान्स १९८८ माद्रिद, स्पेन १९८९ इस्तंबूल, तुर्कस्तान १९९१ वॉर्सॉ, पोलंड^[५] १९९१ मॉस्को, रशिया	१९९१ बुडापेस्ट, हंगेरी १९९२ ब्रसेल्स, बेल्जियम १९९३ जाकार्ता, इंडोनेशिया १९९३ ताश्कंत, उझबेकिस्तान १९९३ मेक्सिको सिटी, मेक्सिको १९९४ बीजिंग, चीन	१९९४ टोकियो, जपान १९९४ बुएनोस आइरेस, आर्जेन्टिना १९९५ प्राग, चेक प्रजासत्ताक २००० विंडहोक, नामिबिया २००० लंडन, युनायटेड किंग्डम