तेलंगणा

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search
तेलंगणा
తెలంగాణ
भारताच्या नकाशावर तेलंगणाचे स्थान.
भारताच्या नकाशावर तेलंगणाचे स्थान
देश भारत ध्वज भारत
स्थापना २ जून २०१४
राजधानी हैदराबादगुणक: 18°N 39°E / 18°N 39°E / 18; 39
सर्वात मोठे शहर हैदराबाद
जिल्हे १०
क्षेत्रफळ १,१४,८४० चौ. किमी (४४,३४० चौ. मैल) (१२ वा)
लोकसंख्या (२०११)
 - घनता
३,५२,८६,७५७ (१२वा)
 - ३१० /चौ. किमी (८०० /चौ. मैल)
प्रमाणवेळ भारतीय प्रमाण वेळ (यूटीसी+०५:३०)
प्रशासन
 - राज्यपाल
 - मुख्यमंत्री
 - विधीमंडळ (जागा)
 - उच्च न्यायालय

ई.एस.एल. नरसिंहन
के. चंद्रशेखर राव
विधानसभाविधान परिषद (११९ + ४०)
हैदराबाद उच्च न्यायालय
राज्यभाषा तेलुगू, उर्दू
आय.एस.ओ. कोड IN-TG

तेलंगणा (लेखनभेद: तेलंगण किंवा तेलंगाणा) भारताचे २९वे राज्य आहे. जून २, इ.स. २०१४ रोजी स्थापन झालेले हे राज्य पूर्वी आंध्र प्रदेशचा भाग होते. या प्रदेशावी प्राचीन नावे तेलिंगाण, तेलिंगा, त्रिलिंग अशी होती.

तेलंगणा भौगोलिक दृष्टया मराठवाडा, विदर्भ आणि उत्तर कर्नाटक यांच्या सीमांलगत आहे. तांदूळ हे मुख्य पीक असलेला हा प्रदेश गोदावरी खोऱ्यात असून हा भाग ऐतिहासिक काळात सातवाहन (इ.स.पू. २२१ - इ.स. २१८), गोवळकोंड्याची कुतुबशाही (इ.स. १५२० - इ.स. १६८७) आणि हैदराबादचा निजाम (इ.स. १७२४ - इ.स. १९४८) यांच्या सत्तेखाली राहिला. इ.स.च्या विसाव्या व एकविसाव्या शतकात साम्यवाद आणि नक्षल विचारप्रणालींचा लक्षणीय प्रभाव या प्रदेशावर आढळतो. हैदराबाद मुक्तिसंग्रामानंतर इ.स. १९४८ साली हा भाग स्वतंत्र भारतीय संघराज्यात विलीन झाला. हैदराबाद ही तेलंगणा ची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे तर तेलगू ही प्रमुख भाषा आहे.

तेलंगणा राज्याचे जिल्हे

इतिहास[संपादन]

तेलंगणा हे वेगळे राज्य घोषित करण्यात यावे, यासाठी अनेक वर्षे तेलंगण राष्ट्रीय समितीने लढा चालवला होता. डिसेंबर ९, २००९ रोजी या प्रयत्नांना यश येऊन भारत सरकारने तेलंगणा हे वेगळे राज्य होणार असल्याचे जाहीर केले. तेलंगण राज्याच्या स्थापनेसाठीचे विधेयक १५ व्या लोकसभेत १८ फेब्रुवारी २०१४ ला आणि राज्यसभा या वरिष्ठ सभागृहात २० फेब्रुवारी २०१४ ला संमत करण्यात आले आणि राष्ट्रपतींच्या मान्यतेसाठी पाठविण्यात आले.

तेलंगणा राज्यात पुढील जिल्ह्यांचा समावेश होतो: आदिलाबाद, करीमनगर, खम्मम , नालगोंडा, निजामाबाद, मेडक, वारंगळ शहर, वारंगळ ग्रामीण, रंगारेड्‍डी, महबूबनगर, हैदराबाद. भद्राद्रि कोठागुंडम, जगतियाल, जानगाव, जयशंकर भूपालपल्ली, जोगुलांबा गडवल, कामारेड्डी, कोमारम् भीम आसिफाबाद, महबुबाबाद, मंचरियाल, मेडचल, नागरकुर्नुल, निर्मल, पेद्दापल्ली, राजन्ना सिरकिला, संगारेड्डी, सिद्दीपेट, सूर्यापेट, विकाराबाद, वनपर्थी, यादाद्री भुवनगिरी.

प्रमुख शहरे[संपादन]

क्रम शहर जिल्हा लोकसंख्या (२०११) संदर्भ
1 हैदराबाद हैदराबाद 8,746,490
2 वारंगळ वारंगळ 811,844 [१]
3 निजामाबाद निजामाबाद 311,152
4 करीमनगर करीमनगर 261,185
5 खम्मम खम्मम 304,210
6 रामगुंडम करीमनगर 229,644
7 महबूबनगर महबूबनगर 217,942 [२]
8 नालगोंडा नालगोंडा 165,328 [३]
9 आदिलाबाद आदिलाबाद 117,167
10 सूर्यापेट सूर्यापेट 105,250 [४]
11 सिद्धीपेट सिद्दीपेट 111,358 [५]
12 मिर्यालगुडा नालगोंडा 103,817

वाहतूक[संपादन]

हैदराबाद शहर हे तेलंगणामधील सर्वात मोठे वाहतूक केंद्र आहे. हैदराबाद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ हा भारतामधील एक प्रमुख विमानतळ असून येथून देशातील सर्व मोठ्या शहरांसाठी तसेच अनेक आंतरराष्ट्रीय स्थानांसाठी थेट प्रवासी सेवा उपलब्ध आहे. भारतीय रेल्वेच्या दक्षिण मध्य रेल्वे क्षेत्राचे मुख्यालय सिकंदराबाद रेल्वे स्थानक येथे असून हैदराबाद रेल्वे स्थानक, वारंगळ रेल्वे स्थानक इत्यादी मोठी स्थानके देशातील इतर भागांसोबत जोडली गेली आहेत. तेलंगणा एक्सपेस, सिकंदराबाद राजधानी एक्सप्रेस इत्यादी जलद गाड्या हैदराबादला दिल्लीसोबत जोडतात तर चारमिनार एक्सप्रेस, गोदावरी एक्सप्रेस, गोळकोंडा एक्सप्रेस इत्यादी येथील प्रसिद्ध गाड्या आहेत.

हे सुद्धा पहा[संपादन]

बाह्य दुवे[संपादन]

Commons-logo.svg
विकिमीडिया कॉमन्सवर संबंधित संचिका आहेत

संदर्भ आणि नोंदी[संपादन]

  1. ^ "वारंगळ Municipal Corporation, Budget 2014–15" (PDF). Greater वारंगळ Municipal Corporation. पान क्रमांक 2. 4 February 2015 रोजी पाहिले. 
  2. ^ "Basic Information". Official website of Mahabubnagar Municipality. 19 May 2016 रोजी पाहिले. 
  3. ^ "Basic Information of Municipality". Official website of नालगोंडा Municipality. Government of Telangana. 24 September 2015 रोजी पाहिले. 
  4. ^ "Basic Information". Official website of Suryapet. 21 February 2016 रोजी पाहिले. 
  5. ^ "Basic Information of Municipality". siddipetmunicipality.in. 24 December 2015 रोजी पाहिले.  Unknown parameter |archive-दुवा= ignored (सहाय्य)