भारताची राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेश
भारत हा २८ राज्ये आणि ८ केंद्रशासित प्रदेशांचा एक संघ आहे. (सन २०१९ची स्थिती) [१] २०११ पर्यंत, अंदाजे १.२ अब्ज लोकसंख्या असलेला भारत हा चीननंतर जगातील जास्त लोकसंख्या असलेला दुसऱ्या क्रमांकाचा देश आहे. भारताने जगातील भूमीपैकी २.४% क्षेत्र व्यापले आहे. भारतात जगातील एकूण लोकसंख्येच्या १७.५% लोकसंख्या आहे .[२] इंडो-गॅंजेटिक मैदान हे जगातील सर्वात मोठे सुपीक क्षेत्र आहे. भारत हा जगातील सर्वात दाट लोकवस्ती असलेल्या क्षेत्रांपैकी एक आहे. पूर्व आणि पश्चिम किनारपट्टीवरील डेक्कन पठार हे भारताच्या दाट लोकवस्तीचे प्रदेश आहेत. पश्चिम राजस्थानमधील थरचे वाळवंट हा जगातील सर्वाधिक दाट वाळवंट आहे. (शंकास्पद विधान) हिमालयातील उत्तरेकडील आणि ईशान्येकडील राज्यांमध्ये सुपीक वाळवंटांसह थंड कोरडे वाळवंट आहे. या राज्यांमध्ये लोकसंख्या घनता तुलनेने कमी आहे कारण ते हवामान शारीरिक अडचणीचे आहे.[३]
 | या लेखातील मजकूर मराठी विकिपीडियाच्या विश्वकोशीय लेखनशैलीस अनुसरून नाही. आपण हा लेख तपासून याच्या पुनर्लेखनास मदत करू शकता.
नवीन सदस्यांना मार्गदर्शन हा साचा अशुद्धलेखन, अविश्वकोशीय मजकूर अथवा मजकुरात अविश्वकोशीय लेखनशैली व विना-संदर्भ लेखन आढळल्यास वापरला जातो. |
भारताची जनगणना
[संपादन]
ब्रिटिश भारताच्या पहिली लोकसंख्या जनगणना १८७२ मध्ये झाली. १९४७ मध्ये भारताच्या स्वातंत्र्यापासून, दर दहा वर्षांनी जनगणना केली जाते, ही पहिली जनगणना १९५१ मध्ये झाली.[४] भारताच्या जनगणना रजिस्ट्रार जनरल आणि गृह मंत्रालयांतर्गत जनगणना आयुक्त यांच्या कार्यालयामार्फत केली जाते आणि हे फेडरल सरकारच्यावतीने राबवल्या जाणाऱ्या सर्वात मोठ्या प्रशासकीय कामांपैकी एक आहे.[५]
२०११ च्या जनगणनेतील आकडेवारीवर आधारीत लोकसंख्येची आकडेवारी [६] २००१ – २०११ च्या दशकात भारताची वार्षिक लोकसंख्यावाढीचा दर २.१५ टक्क्यांवरून १.७६ टक्क्यांपर्यंत खाली आला आहे. दशवंशाच्या जनगणनेच्या आकडेवारीवर आधारित, दादरा आणि नगर-हवेलीचा वेगवान विकास दर ५५.५ आहे टक्के, त्यानंतर दमण आणि दीव (५३.५) टक्के), मेघालय (२७.८ टक्के) आणि अरुणाचल प्रदेश (२५.९ टक्के). नागालॅंडमध्ये -०.५चा सर्वात कमी विकास दर नोंदविला गेला टक्के.[७]
भारतामध्ये १११,००० लोकसंख्या असलेली गावे व २२.२ आहेत एकूण लोकसंख्येपैकी टक्के लोकसंख्या या ग्रामीण भागात आहे.[७] त्यापैकी १५५,००० गावात लोकसंख्येचे प्रमाण ५०००० – ९९९९ आहे; १३०,००० खेड्यांची लोकसंख्या १००० – १९९९ आणि १२८,००० आहे खेड्यांची लोकसंख्या २०० – ४९९९ आहे. तेथे ३,९६१ आहेत १०,००० लोकसंख्या असलेली गावे व्यक्ती किंवा अधिक भारताची २७.८ टक्के शहरी लोकसंख्या ५१०० पेक्षा जास्तमध्ये राहते शहरे आणि ३८० पेक्षा जास्त शहरी गट[८] १९९१ – २००१ च्या दशकात मुख्य शहरांमध्ये स्थलांतर केल्याने शहरी लोकसंख्या झपाट्याने वाढली. गेल्या दशकात गेल्या निवासस्थानी निव्वळ स्थलांतरित आधारावर, महाराष्ट्र सर्वात होते इमिग्रेशन २.३ सह दशलक्ष, त्यानंतर दिल्लीचा राष्ट्रीय राजधानी प्रदेश (१.७) दशलक्ष), गुजरात (०.६८ दशलक्ष) आणि हरियाणा (०.६७) दशलक्ष). उत्तर प्रदेश ( − २.६ दशलक्ष) आणि बिहार ( − १.७ दशलक्ष) आंतरराज्यीय स्थलांतरणासाठी प्रथम स्थानावर आहे.[९] उत्तर प्रदेश, महाराष्ट्र, बिहार, पश्चिम बंगाल आणि मध्य प्रदेश ही पाच राज्ये एकूण भारतीय लोकसंख्येच्या जवळपास निम्म्या (४७.९ टक्के) आहेत.[६]
राष्ट्रीय सरासरी लिंग गुणोत्तर २००१ मध्ये ९९३ पासून वाढ ९४०, २०११ मध्ये [६] २०११ च्या जनगणनेनुसार ते घटले लिंग गुणोत्तर वयोगटातील लोकसंख्या प्रति हजार पुरुषांची महिलांची संख्या – ६ वर्षे. पंजाब, हरियाणा, हिमाचल प्रदेश, गुजरात, तामिळनाडू, मिझोरम आणि अंदमान आणि निकोबार बेटे यासारख्या राज्यात बाल लैंगिक गुणोत्तरात वाढ झाली आहे. राष्ट्रीय बाल-लिंग प्रमाण २००१ मध्ये ९२७ वरून २०११ मध्ये ९१४ वर घसरले आहे. तेलंगणाची जनगणना आंध्र प्रदेश राज्याच्या जनगणनेच्या आकडेवारीपासून विभक्त झाली होती, २ जून २०११ रोजी तेलंगण राज्य निर्माण झाले.[१०]
२०११ मध्ये अंदाजे १.२ अब्ज लोकसंख्या असलेला भारत हा चीननंतर जगातील जास्त लोकसंख्या असलेला दुसऱ्या क्रमांकाचा देश आहे. भारताने जगातील भूमीपैकी २.४% क्षेत्र व्यापले आहे. भारतात जगातील एकूण लोकसंख्येच्या १७.५% लोकसंख्या आहे. इंडो-गॅंजेटिक मैदान हे जगातील सर्वात मोठे सुपीक क्षेत्र आहे. भारत हा जगातील सर्वात दाट लोकवस्ती असलेल्या क्षेत्रांपैकी एक आहे. पूर्व आणि पश्चिम किनारपट्टीवरील डेक्कन पठार हे भारताच्या दाट लोकवस्तीचे प्रदेश आहेत. पश्चिम राजस्थानमधील थरचे वाळवंट हा जगातील सर्वाधिक दाट वाळवंट आहे. हिमालयातील उत्तरेकडील आणि ईशान्येकडील राज्यांमध्ये सुपीक वाळवंटांसह थंड कोरडे वाळवंट आहे. या राज्यांमध्ये लोकसंख्या घनता तुलनेने कमी आहे कारण ते हवामान शारीरिक अडचणीचे आहे.
रजिस्ट्रार जनरल आणि जनगणना आयुक्त यांनी तेलंगण सरकार[११] आणि भारत सरकारच्या नियोजन आयोगाने प्रकाशित केल्यानुसार. २०११ च्या जनगणनेच्या आकडेवारीनुसार[१२][१३] लोकसंख्येची घनता जवळच्या पूर्णांक संख्येइतकी असते.
भारतातील राज्ये व केंदशासित प्रदेश
[संपादन]| गणना | राज्य किंवा केंद्रशासित प्रदेश | लोकसंख्या (%) |
दशांश वाढ (२००१-२०११) |
ग्रामीण लोकसंख्या (%) |
शहरी लोकसंख्या (%) |
क्षेत्रफळ[१४] | घनता[a] | लिंग गुणोत्तर |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| १ | उत्तर प्रदेश | १९,९८,१२,३४१ | २०.२% | १५,५३,१७,२७८ | ४,४४,९५,०६३ | २,४०,९२८ चौ. किमी (९३,०२३ चौ. मैल) | ८२८ /चौ. किमी (२,१४० /चौ. मैल) | 912 |
| २ | महाराष्ट्र | ११,२३,७४,३३३ | १६% | ६,१५,५६,०७४ | ५,०८,१८,२५९ | ३,०७,७१३ चौ. किमी (१,१८,८०९ चौ. मैल) | ३६५ /चौ. किमी (९५० /चौ. मैल) | 929 |
| ३ | बिहार | १०,४०,९९,४५२ | २५.४% | ९,२३,४१,४३६ | १,१७,५८,०१६ | ९४,१६३ चौ. किमी (३६,३५७ चौ. मैल) | १,१०२ /चौ. किमी (२,८५० /चौ. मैल) | 918 |
| ४ | पश्चिम बंगाल | ९,१२,७६,११५ | १३.८% | ६,२१,८३,११३ | २,९०,९३,००२ | ८८,७५२ चौ. किमी (३४,२६७ चौ. मैल) | १,०२९ /चौ. किमी (२,६७० /चौ. मैल) | 953 |
| ५ | मध्यप्रदेश | ७,२६,२६,८०९ | २०.३% | ५,२५,५७,४०४ | २,००,६९,४०५ | ३,०८,२४५ चौ. किमी (१,१९,०१४ चौ. मैल) | २३६ /चौ. किमी (६१० /चौ. मैल) | 931 |
| ६ | तामिळ नाडू | ७,२१,४७,०३० | १५.६% | ३,७२,२९,५९० | ३,४९,१७,४४० | १,३०,०५८ चौ. किमी (५०,२१६ चौ. मैल) | ५५५ /चौ. किमी (१,४४० /चौ. मैल) | 996 |
| ७ | राजस्थान | ६,८५,४८,४३७ | २१.३% | ५,१५,००,३५२ | १,७०,४८,०८५ | ३,४२,२३९ चौ. किमी (१,३२,१३९ चौ. मैल) | २०१ /चौ. किमी (५२० /चौ. मैल) | 928 |
| ८ | कर्नाटक | ६,१०,९५,२९७ | १५.६% | ३,७४,६९,३३५ | २,३६,२५,९६२ | १,९१,७९१ चौ. किमी (७४,०५१ चौ. मैल) | ३१९ /चौ. किमी (८३० /चौ. मैल) | 973 |
| ९ | गुजरात | ६,०४,३९,६९२ | १९.३% | ३,४६,९४,६०९ | २,५७,४५,०८३ | १,९६,०२४ चौ. किमी (७५,६८५ चौ. मैल) | ३०८ /चौ. किमी (८०० /चौ. मैल) | 919 |
| १० | आंध्र प्रदेश | ४,९५,७७,१०३[b] (४.०८%) | ११% | ३,४९,६६,६९३ | १,४६,१०,४१० | १,६२,९६८ चौ. किमी (६२,९२२ चौ. मैल) | ३०३ /चौ. किमी (७८० /चौ. मैल) | 993 |
| ११ | ओरिसा | ४,१९,७४,२१८ | १४% | ३,४९,७०,५६२ | ७०,०३,६५६ | १,५५,७०७ चौ. किमी (६०,११९ चौ. मैल) | २६९ /चौ. किमी (७०० /चौ. मैल) | 979 |
| १२ | तेलंगणा | ३,५०,०३,६७४ | १३.५८% | २,१३,९५,००९ | १,३६,०८,६६५ | १,१२,०७७ चौ. किमी (४३,२७३ चौ. मैल) | ३१२ /चौ. किमी (८१० /चौ. मैल) | 988 |
| १३ | केरळ | ३,३४,०६,०६१ | ४.९% | १,७४,७१,१३५ | १,५९,३४,९२६ | ३८,८६३ चौ. किमी (१५,००५ चौ. मैल) | ८५९ /चौ. किमी (२,२२० /चौ. मैल) | 1,084 |
| १४ | झारखंड | ३,२९,८८,१३४ | २२.४% | २,५०,५५,०७३ | ७९,३३,०६१ | ७९,७१४ चौ. किमी (३०,७७८ चौ. मैल) | ४१४ /चौ. किमी (१,०७० /चौ. मैल) | 948 |
| १५ | आसाम | ३,१२,०५,५७६ | १७.१% | २,६८,०७,०३४ | ४३,९८,५४२ | ७८,४३८ चौ. किमी (३०,२८५ चौ. मैल) | ३९७ /चौ. किमी (१,०३० /चौ. मैल) | 954 |
| १६ | पंजाब | २,७७,४३,३३८ | १३.९% | १,७३,४४,१९२ | १,०३,९९,१४६ | ५०,३६२ चौ. किमी (१९,४४५ चौ. मैल) | ५५० /चौ. किमी (१,४०० /चौ. मैल) | 895 |
| १७ | छत्तीसगड | २,५५,४५,१९८ | २२.६% | १,९६,०७,९६१ | ५९,३७,२३७ | १,३५,१९१ चौ. किमी (५२,१९८ चौ. मैल) | १८९ /चौ. किमी (४९० /चौ. मैल) | 991 |
| १८ | हरियाणा | २,५३,५१,४६२ | १९.९% | १,६५,०९,३५९ | ८८,४२,१०३ | ४४,२१२ चौ. किमी (१७,०७० चौ. मैल) | ५७३ /चौ. किमी (१,४८० /चौ. मैल) | 879 |
| १९ | उत्तराखंड | १,००,८६,२९२ | १८.८% | ७०,३६,९५४ | ३०,४९,३३८ | ५३,४८३ चौ. किमी (२०,६५० चौ. मैल) | १८९ /चौ. किमी (४९० /चौ. मैल) | 963 |
| २० | हिमाचल प्रदेश | ६८,६४,६०२ | १२.९% | ६१,७६,०५० | ६,८८,५५२ | ५५,६७३ चौ. किमी (२१,४९५ चौ. मैल) | १२३ /चौ. किमी (३२० /चौ. मैल) | 972 |
| २१ | त्रिपूरा | ३६,७३,९१७ | १४.८% | २७,१२,४६४ | ९,६१,४५३ | १०,४८६ चौ. किमी (४,०४९ चौ. मैल) | ३५० /चौ. किमी (९१० /चौ. मैल) | 960 |
| २२ | मेघालय | २९,६६,८८९ | २७.९% | २३,७१,४३९ | ५,९५,४५० | २२,४२९ चौ. किमी (८,६६० चौ. मैल) | १३२ /चौ. किमी (३४० /चौ. मैल) | 989 |
| २३ | मणिपूर | २५,७०,३९० | १८.६% | १७,९३,८७५ | ७,७६,५१५ | २२,३२७ चौ. किमी (८,६२१ चौ. मैल) | १२२ /चौ. किमी (३२० /चौ. मैल) | 992 |
| २४ | नागालॅंड | १९,७८,५०२ | −०.६% | १४,०७,५३६ | ५,७०,९६६ | १६,५७९ चौ. किमी (६,४०१ चौ. मैल) | ११९ /चौ. किमी (३१० /चौ. मैल) | 931 |
| २५ | गोवा | १४,५८,५४५ | ८.२% | ५,५१,७३१ | ९,०६,८१४ | ३,७०२ चौ. किमी (१,४२९ चौ. मैल) | ३९४ /चौ. किमी (१,०२० /चौ. मैल) | 973 |
| २६ | अरुणाचल प्रदेश | १३,८३,७२७ | २६% | १०,६६,३५८ | ३,१७,३६९ | ८३,७४३ चौ. किमी (३२,३३३ चौ. मैल) | १७ /चौ. किमी (४४ /चौ. मैल) | 938 |
| २७ | मिझोरम | १०,९७,२०६ | २३.५% | ५,२५,४३५ | ५,७१,७७१ | २१,०८१ चौ. किमी (८,१३९ चौ. मैल) | ५२ /चौ. किमी (१३० /चौ. मैल) | 976 |
| २८ | सिक्कीम | ६,१०,५७७ | १२.९% | ४,५६,९९९ | १,५३,५७८ | ७,०९६ चौ. किमी (२,७४० चौ. मैल) | ८६ /चौ. किमी (२२० /चौ. मैल) | 890 |
| राष्ट्रीय राजधानी प्रदेश | दिल्ली | १,६७,८७,९४१ | २१.२% | ४,१९,०४२ | १,६३,६८,८९९ | १,४८४ चौ. किमी (५७३ चौ. मैल) | ११,२९७ /चौ. किमी (२९,२६० /चौ. मैल) | 868 |
| केन्द्रशासित प्रदेश-१ | जम्मू व काश्मीर | १,२२,६७,०३२ | २३.६% | ९०,६४,२२० | ३२,०२,८१२ | १,२५,५३५ चौ. किमी (४८,४६९ चौ. मैल)[c] | ९८ /चौ. किमी (२५० /चौ. मैल) | ८९० |
| केन्द्रशासित प्रदेश-२ | पुद्दूचेरी | १२,४७,९५३ | २८.१% | ३,९५,२०० | ८,५२,७५३ | ४७९ चौ. किमी (१८५ चौ. मैल) | २,५९८ /चौ. किमी (६,७३० /चौ. मैल) | 1,037 |
| केन्द्रशासित प्रदेश-३ | चंदीगढ | १०,५५,४५० | १७.२% | २८,९९१ | १०,२६,४५९ | ११४ चौ. किमी (४४ चौ. मैल) | ९,२५२ /चौ. किमी (२३,९६० /चौ. मैल) | ८१८ |
| केन्द्रशासित प्रदेश-४ | अंदमान आणि निकोबार | ३,८०,५८१ | ६.९% | २,३७,०९३ | १,४३,४८८ | ८,२४९ चौ. किमी (३,१८५ चौ. मैल) | ४६ /चौ. किमी (१२० /चौ. मैल) | ८७६ |
| केन्द्रशासित प्रदेश-५ | दादर आणि नगर-हवेली | ३,४३,७०९ | ५५.९% | १,८३,११४ | १,६०,५९५ | ४९१ चौ. किमी (१९० चौ. मैल) | ६९८ /चौ. किमी (१,८१० /चौ. मैल) | ७७४ |
| केन्द्रशासित प्रदेश-६ | लडाख | २,७४,००० | २३.६% | ४३,८४० | २,३०,१६० | ९६,७०१ चौ. किमी (३७,३३६ चौ. मैल)[d] | २.८ /चौ. किमी (७.३ /चौ. मैल) | ८५३ |
| केन्द्रशासित प्रदेश-७ | दमण आणि दीव | २,४३,२४७ | ५३.८% | ६०,३९६ | १,८२,८५१ | ११२ चौ. किमी (४३ चौ. मैल) | २,१६९ /चौ. किमी (५,६२० /चौ. मैल) | ६१८ |
| केन्द्रशासित प्रदेश-८ | लक्षद्वीप | ६४,४७३ | ६.३% | १४,१४१ | ५०,३३२ | ३२ चौ. किमी (१२ चौ. मैल) | २,०१३ /चौ. किमी (५,२१० /चौ. मैल) | ९४६ |
| Total | भारत | १,२१,०५,६९,५७३ | १७.७% | ८३,३४,६३,४४८ (६८.८४%) |
३७,७१,०६,१२५ (३१.१६%) |
३२,८७,२४० चौ. किमी (१२,६९,२१० चौ. मैल)[e] | ३८२ /चौ. किमी (९९० /चौ. मैल) | ९४० |
माजी राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेश
[संपादन]| क्र. | प्रकार | राज्य किंवा केंद्रशासित प्रदेश | राजधानी | वर्ष | सध्याची राज्ये किंवा केंद्रशासित प्रदेश | नकाशा |
|---|---|---|---|---|---|---|
| १ | राज्य | अजमेर राज्य | अजमेर | १९५० - १९५६ | राजस्थान | .svg) |
| २ | राज्य | आंध्र राज्य | कुर्नूल | १९५३-१९५६ | आंध्र प्रदेश |  |
| ३ | राज्य | भोपाळ राज्य | भोपाळ | १९४९ - १९५६ | मध्य प्रदेश | .svg) |
| ४ | राज्य | बिलासपूर राज्य | बिलासपूर | १९५० - १९५४ | हिमाचल प्रदेश | .svg) |
| ५ | राज्य | बॉम्बे राज्य | बॉम्बे | १९५० - १९६० | महाराष्ट्र, गुजरात आणि अंशतः कर्नाटक | .svg) |
| ६ | राज्य | कुर्ग राज्य | मडिकेरी | १९५० - १९५६ | कर्नाटक | .svg) |
| ७ | राज्य | पूर्व पंजाब | शिमला (१९४७-५३) चंदीगड (१९५३-६६) | १९४७ - १९६६ | पंजाब, हरियाणा, हिमाचल प्रदेश आणि चंदिगढ | .png) |
| ८ | राज्य | हैदराबाद राज्य | हैदराबाद | १९४८ - १९५६ | तेलंगणा, आणि अंशतः महाराष्ट्र आणि कर्नाटक | .svg) |
| ९ | राज्य | जम्मू आणि काश्मीर | श्रीनगर (उन्हाळी) जम्मू (हिवाळी) | १९५२ - २०१९ | जम्मू आणि काश्मीर (केंद्रशासित प्रदेश) आणि लडाख | _(claims_hatched).svg) |
| १० | राज्य | कच्छ राज्य | भुज | १९४७ - १९५६ | गुजरात | .svg) |
| ११ | राज्य | मध्य भारत | इंदूर (उन्हाळी) ग्वाल्हेर (हिवाळी) | १९४८ - १९५६ | मध्य प्रदेश | .svg) |
| १२ | राज्य | मद्रास राज्य | मद्रास | १९५० - १९६९ | आंध्र प्रदेश, तमिळनाडू, आणि अंशतः कर्नाटक आणि केरळ | .svg) |
| १३ | राज्य | म्हैसूर राज्य | बंगलोर | १९४७ - १९७३ | कर्नाटक | .svg) |
| १४ | राज्य | पटियाला आणि पूर्व पंजाब राज्य संघ | पटियाला | १९४८ - १९५६ | पंजाब आणि हरियाणा | .svg) |
| १५ | राज्य | सौराष्ट्र राज्य | राजकोट | १९४८ - १९५६ | गुजरात | .svg) |
| १६ | राज्य | त्रावणकोर-कोचीन | त्रिवेंद्रम | १९४९ - १९५६ | केरळ आणि अंशतः तमिळनाडू | .svg) |
| १७ | राज्य | विंध्य प्रदेश | रेवा | १९४८ - १९५६ | मध्य प्रदेश | .svg) |
| १८ | केंद्रशासित प्रदेश | अरुणाचल प्रदेश | इटानगर | १९७२ - १९८७ | भारतीय राज्यात रूपांतरित झाले |  |
| १९ | केंद्रशासित प्रदेश | दादरा आणि नगर-हवेली | सिल्वासा | १९६१ - २०२० | दादरा व नगर हवेली आणि दमण व दीव केंद्रशासित प्रदेश |  |
| २० | केंद्रशासित प्रदेश | दमण आणि दीव | दमण | १९८७ - २०२० | दादरा व नगर हवेली आणि दमण व दीव केंद्रशासित प्रदेश |  |
| २१ | केंद्रशासित प्रदेश | गोवा, दमण आणि दीव | पणजी | १९६१ - १९८७ | गोवा राज्य आणि दादरा व नगर हवेली आणि दमण व दीव केंद्रशासित प्रदेश |  |
| २२ | केंद्रशासित प्रदेश | हिमाचल प्रदेश | शिमला | १९५६ - १९७१ | भारतीय राज्यात रूपांतरित झाले |  |
| २३ | केंद्रशासित प्रदेश | मणिपूर | इंफाळ | १९५६ - १९७२ | भारतीय राज्यात रूपांतरित झाले |  |
| २४ | केंद्रशासित प्रदेश | मिझोरम | ऐझॉल | १९७२ - १९८७ | भारतीय राज्यात रूपांतरित झाले |  |
| २५ | केंद्रशासित प्रदेश | नागालँड | कोहिमा | १९५७ - १९६३ | भारतीय राज्यात रूपांतरित झाले |  |
| २६ | केंद्रशासित प्रदेश | त्रिपूरा | आगरताळा | १९५६ - १९७२ | भारतीय राज्यात रूपांतरित झाले |  |
संदर्भ
[संपादन]- ↑ http://india.gov.in/india-glance/profile. Missing or empty
|title=(सहाय्य) - ↑ http://www.censusindia.gov.in/Census_And_You/area_and_population.aspx. Missing or empty
|title=(सहाय्य) - ↑ (PDF) https://web.archive.org/web/20060514102850/http://www.envfor.nic.in/unccd/chap-3.pdf. May 14, 2006 रोजी मूळ पान (PDF) पासून संग्रहित. Missing or empty
|title=(सहाय्य) - ↑ https://web.archive.org/web/20081201091131/http://www.censusindia.gov.in/aboutus/Census_Organisation/about.html. 1 December 2008 रोजी मूळ पान पासून संग्रहित. Missing or empty
|title=(सहाय्य) - ↑ http://www.censusindia.gov.in/Census_And_You/brief_history_of_census.aspx
- 1 2 3 "संग्रहित प्रत" (PDF). रोजी मूळ पानापासून संग्रहित2015-02-18. February 18, 2015 रोजी पाहिले.CS1 maint: BOT: original-url status unknown (link)
- 1 2 http://www.thehindu.com/multimedia/archive/00517/India_Census_2011___517160a.pdf
- ↑ http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_data_finder/A_Series/Urban_agglomerations.htm
- ↑ http://www.censusindia.gov.in/Census_And_You/migrations.aspx
- ↑ Nag, Kingshuk (2014-06-02). "T-party today: India's 29th state Telangana is born". The Times of India. 2025-11-12 रोजी पाहिले.
- ↑ (PDF) https://www.telangana.gov.in/PDFDocuments/Statistical%20Year%20Book%202015.pdf. Missing or empty
|title=(सहाय्य) - ↑ http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/PCA_Highlights/pca_highlights_file/India/Chapter-1.pdf
- ↑ http://planningcommission.gov.in/data/datatable/data_2312/DatabookDec2014%20307.pdf
- ↑ http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Administrative_Divisions/Area_of_India.aspx. Missing or empty
|title=(सहाय्य) - ↑ "J&K 2011 Population density census" (PDF).
- ↑ "Religion PCA 2011 J&K census".
| राज्ये |  | |
|---|---|---|
| केंद्रशासित प्रदेश | ||
| याद्या | ||
- ↑ For determining population density of India and the State of Jammu and Kashmir, the data excludes areas claimed by India but controlled by Pakistan (78,114 km2) and China (5,180 km2 in Shaksgam Valley and 37,555 km2 under Aksai Chin and other areas).[१५][१६]
- ↑ Calculated by subtracting the population of Telangana from Andhra Pradesh's Census 2011 figures.
- ↑ This includes ८३,२९४ चौरस किमी (३२,१६० चौ. मैल) of territory controlled by Pakistan, but claimed by India along with Shaksgam Valley territory administered by the People's Republic of China.
- ↑ This includes ३७,५५५ चौरस किमी (१४,५०० चौ. मैल) of Aksai Chin territory and other areas along the eastern border of Ladakh administered by the People's Republic of China, but claimed by India
- ↑ This includes १,२०,८४९ चौरस किमी (४६,६६० चौ. मैल) of territory controlled by Pakistan, but claimed by India along with Aksai Chin and Shaksgam Valley, territories administered by the People's Republic of China.
<ref>खूणपताका उपलब्ध आहेत, पण संबंधीत <references group="lower-alpha"/> खूण मिळाली नाही.