आसाम

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
  ?आसाम
भारत
—  राज्य  —
गुणक: 26°09′N 91°46′E / 26.15°N 91.77°E / 26.15; 91.77
प्रमाणवेळ भाप्रवे (यूटीसी+५:३०)
क्षेत्रफळ ७८,४३८ चौ. किमी
राजधानी दिसपूर
मोठे शहर गुवाहाटी
जिल्हे २७
लोकसंख्या
घनता
साक्षरता
• पुरूष
• स्त्री
२,६६,५५,५२८ (१४ वे) (२००१)
• ३४०/किमी
त्रुटि: "64.28%" अयोग्य अंक आहे %
त्रुटि: "71.93%" अयोग्य अंक आहे %
त्रुटि: "56.03%" अयोग्य अंक आहे %
भाषा असमीया, बंगाली, बोडो, मिशिंग, कर्बी
राज्यपाल जानकी बल्लभ पटनाईक
मुख्यमंत्री तरूण गोगोई
स्थापित १५ ऑगस्ट इ.स. १९४७
विधानसभा (जागा) आसाम विधानसभा (126)
आयएसओ संक्षिप्त नाव IN-AS
संकेतस्थळ: आसाम संकेतस्थळ

गुणक: 26°09′N 91°46′E / 26.15°N 91.77°E / 26.15; 91.77

आसाम ईशान्य भारततील एक महत्वाचे व सर्वात मोठे राज्य आहे. अासामच्या उत्तरेला भूतानअरूणाचल प्रदेश आहे. पूर्वेला नागालँडमणिपूर ही राज्य आहेत. तर दक्षिणेला मेघालय, त्रिपूरामिझोरम ही राज्य आहेत. ईशान्य भारतातील सात राज्यांपैकी आसाम सगळ्यात मोठे राज्य आहे. आसाम ची लोकसंख्या ३,११,६९,२७२ एवढी आहे. असमीया ही आसामची प्रमुख भाषा आहे. आसामची साक्षरता ७३.१८ टक्के एवढी आहे. तांदूळमोहरी ही येथील प्रमुख पिके आहेत. बिहू नृत्य येथील लोकप्रिय नृत्य आहे. दिसपूर ही आसामची राजधानी तर गुवाहाटी सर्वात मोठे शहर आहे.

नावाची उत्पत्ती[संपादन]

भूगोल[संपादन]

हिमालयाच्या पायथ्याशी असलेले हे राज्य ब्रह्मपुत्रबराक नदीच्या खोर्‍यांत आहे. तसेच कर्बी अँगलाँगउत्तर कचर टेकड्यांचाही या राज्यात समावेश होतो. आसामचे क्षेत्रफळ ७८,४३८ कि.मी. आहे. हा विस्तार जवळजवळ आयर्लंड देशाइतका आहे.

जिल्हे[संपादन]

यावरील विस्तृत लेख येथे आहे.

आसाम राज्यात २३ जिल्हे आहेत.

इतिहास[संपादन]

प्राचीन आसाम[संपादन]

मध्यकालीन आसाम[संपादन]

आधुनिक आसाम[संपादन]

भाषा[संपादन]

असमीया ही आसाम मधील प्रमुख भाषा आहे.

संस्कृती[संपादन]

बिहू[संपादन]

आसाम या राज्याचा “बिहू” हा एक महत्वपूर्ण सण आहे. कृषीशी संबंधित कालगणना पाहता प्रत्येक बिहूचे त्या त्या टप्प्यावर विशेष महत्व दिसून येते. यामध्ये तीन प्रकारच्या वेगवेगळ्या सणांचा एकत्रितपणे समावेश होतो. ==रोंगाली किंवा बोहाग बिहू== हा एप्रिल महिन्यात साजरा होतो. हा मुख्यत: पेरणीचा सण आहे. “कोंगाली किंवा काटी बिहू” हा ऑक्टोबर महिन्यात संपन्न होतो आणि तो पिकांचे रक्षण तसेच झाडाझुडुपांचे संरक्षण तसेच विविध गोष्टीत अंतर्भूत असलेल्या आत्मत्त्वाची पूजा याच्याशी जोडलेला आहे. “भोगाली किंवा माघ बिहू” हा जानेवारी महिन्यात साजरा केला जातो जो पिकांच्या कापणीच्या कामाशी जोडलेला आहे.रोंगाली बिहू हा आसामातील या तीन सणांपैकी महत्वाचा आहे जो आसामी नववर्षाशी तसेच वसंत उत्सवाशी संबंधित आहे. पक्वाने ,संगीत आणि नृत्य यांच्या आनंदात हा सन आसामी लोक साजरा करतात.तांबे,चांदी इ ची भांडी काही लोक आपल्या घरापुढे टांगतात.नवीन वर्षाच्या स्वागतासाठी शुभेच्छा देत लहान मुले फुलांच्या माळा घालून गावातील रस्त्यांवरून फिरतात. या बिहूचा सोहळा सात दिवस साजरा केला जातो. ज्याच्या सात दिवसांना अनुक्रमे छोट बिहू,गोरु बिहू,मनु बिहू,कुटुम बिहू, सेनेही बिहू , मेला बिहू आणि चेरा बिहू म्हंटले जाते. रोंगाली बिहू हा सर्जन शक्तीचा उत्सव मानला गेला आहे, त्यामुळे त्यादरम्यान केल्या जाणा-या नृत्यात ज्ञानेंद्रिये सुखावणा-या अशा काही हालचालींचा समावेश असतो.

कोंंगाली बिहू[संपादन]

याचे औचित्य निराळे आहे.त्याला काटी बिहू असेही म्हटले जाते आणि तो साधारण ऑक्टोबर महिन्याच्या मध्यात संपन्न होतो.याला काहीसे गांभीर्य आणि थोडी अस्वस्थता असते.शेतक-याची धान्याची कोठारे या दरम्यान रिकामी असतात आणि शेतात भाताचे पीक यायला सुरुवात व्हायची असते.या दिवशी पणत्या लावून त्या घरातील तुळशीपाशी,धान्याची कोठारात ,बागेत आणि भाताच्या शेतात लावल्या जातात.विकसित होणा-या भातशेतीचे रक्षण करण्यासाठी शेतकरी बांबू घेवून तो शेतात उभे राहून वर्तुळाकार जोरात फिरवितात आणि शेताची नासधूस करणारी प्राणी आणि दुरात्मे यांच्यापासून पिकाचे रक्षण होण्यासाठी प्रार्थना करतात.संध्याकाळी घरातील गाई-गुरांना तांदळाचा केलेला पीठा नावाचा विशेष पदार्थ केला जातो.बोडो जमातीचे लोक या दिवशी सिज्जू नावाच्या झाडापाशी तेलाचे दिवे लावतात. या बिहूच्या वेळेला विशेष करून ‘आकाशीगोंगा’ किंवा ‘आकाशबोन्ती’ म्हणजे आकाशदिवा लावला जातो. उंच बांबूच्या टोकाला दिवा लावतात आणि तो आपल्या दिवंगत पूर्वजांना स्वर्गाचा मार्ग दाखविण्यासाठी टांगतात. भारतामधील अनेक जमाती तसेच आशिया आणि युरोपातही ही पद्धत प्रचलित असल्याचे दिसते.

माघ बिहू[संपादन]

हा अन्नधान्य इ.शी संबंधित आहे . कोंगाली बिहू हा काटकसर किंवा कमतरता दाखविणारा अशी संकल्पना आहे.थायलंड आणि आग्नेय आशियातील ‘पोईसांगकेन’ या उत्सवाशी रोंगाली बिहू या सणाचे तंतोतंत साधर्म्य आढळते. अन्य दोन बिहू उत्सव हा आसामातील लोकांसाठी प्रतिवर्षी विशेष औचित्यपूर्ण असतात. अन्य भारतीय उत्सवांप्रमाणेच बिहू हा कृषी संस्कृतीशी विशेषत: भात ( तांदूळ) या पिकाशी जोडलेला आहे.

रंगिल्या बिहू उत्सवाला आपण जर रंगाचा उत्स्व म्हटले तर ती अतिशयोक्ती होणार नाही सात दिवसांचा हा बिहु उत्सव अनेक विषयांनी पुरेपुर असा असतो. शेतकर्‍यात एक म्हण आहे. 'जार नाई गोरु सि सबातोके खोरु' याचा अर्थ ज्याच्याजवळ गोधन नाही तो सगळ्यात दरिद्री. म्हणुनच बिहूचा संबंध 'गोरु बिहू' पासुन सुरु होतो. आसामी भाषेत गाय-बैलाला गोरु म्हटले जाते. चैत्र संक्रांतीच्या दिवशी गायीं-बैलांना जवळच्या तलावावर किंवा नदीवर नेऊन हळद, तेल, उडिदाचे पीठ लावून स्वच्छ आंघोळ घातली जाते. त्यानंतर त्या गाय-बैलांची पूजा केली जाते. केळीच्या पानावर निरनिराळी पक्वान्ने तयार करुन नैवेद्य दाखवून त्यांना खाऊ घातले जाते आणि त्यांच्या भल्यासाठी परमेश्वराची प्रार्थना केली जाते. त्यांच्या जुन्या दोर्‍या बदलुन नवीन दोर्‍या लावल्या जातात्. त्यांच्या गळ्यात कंठा घातला जातो. गोरु बिहू म्हणजे श्रीकृष्णाप्रीत्यर्थ आदर व्यक्त करण्यासाठी तसेच गोधनाचा उत्सव म्हणून हे तिन्ही बिहू उत्सव हिंदू लोक साजरे करतात रंगाली बिहुच्या दुसर्या दिवशी 'मानुह बिहू' अथवा 'चेनही बिहू' अर्थात मानव बिहु अथवा स्नेही बिहुचा उत्सव करतात. यासाठी स्त्रिया 'जोहा, बडेअ, मानिक मधुरी(सर्व असामी नावे) इत्यादी तांदळाचे पक्वान्न तयार करतात. हे पीठा (उंडे) तांदुळ कुटुन त्या पिठापासुन गोड व तिखट चवीचे केलेले असतात. या दिवशी वयस्कर लोकांचा आशीर्वाद घेतला जातो.नंतर बिहूचे वाण देण्याचा कार्यक्रम होतो. बिहू वाण हे केवळ वस्त्र नाही तर हे आसामी लोकांच्या सदभावनेचे द्योतक मानतात्. बिहु वाणाला सदभावनेचे कवच समजून वर्षभर सुरक्षित ठेवले जाते. मुली बिहूच्या निमित्तने आपल्या प्रियकराला भेट स्वरुपात बिहूवाण देतात. भावाला, बहिणीला, पत्नीला हे बिहुवाण एखाद्या वेळी देता आले नाही तर त्यांना कशी मानसिक रुखरुख लागून राहते, ते दु:ख आसामीच जाणोत.

बोहाग बिहू[संपादन]

शेतीचा हंगाम या दरम्यान सुरु होतो. सामान्यत: १४ किंवा १५ एप्रिल च्या आसपास हा सण साजरा होतो.हा दिवस बंगाल,मणिपूर,मिथिला,नेपाळ,ओरिसा,पंजाब,केरळ आणि तमिळनाडू या प्रांतात वेगवेगळ्या नावाने साजरा केला जातो.आनंद आणि उत्साह यांनी सात दिवस साजरे केले जातात.शेतकरी तांदुळाची लावणी करण्यासाठी या काळात शेताची मशागत करतात आणि सगळीकडे वातावरण आनंदाने भरलेले असते. स्त्रिया या दिवसात भात आणि नारळ घालून केलेले पारंपरिक पदार्थ तयार करतात ज्यामध्ये ऋतूच्या आगमनाची विशेष चाहूल असते.

मानुह बिहू[संपादन]

या दिवशी गडगडाटासह पाऊस झाला की, आसामी लोक पुढील वर्षी पीक-पाणी चांगले होईल असे मानतात. बिहू उत्सवाचा महत्वपुर्ण भाग हुसोरी गीते हा असतो. हुसोरी गीताचे दोन भाग असतात. पहिल्या भागाला 'बिहूनाम' म्हणतात आणि दुसर्‍या भागाला 'हुसोरी कीर्तन' म्हणतात बिहूनामाची सुरुवात करण्यापुर्वी गुरुजनांची आणि वडिलधार्‍यांंची प्रशंसा करणारी गाणी गायली जातात.

बिहूच्या सहाव्या दिवशी तरुणी हाता-पायांवर मेंदी काढून घेतात. सातव्या दिवशी सोंगट्यांचा व कवड्यांचा खेळ म्हातारे व वयस्कर स्त्रियाच खेळतात. कवड्यांचा संबंध पुनरुत्पत्तीशी आहे. आसामातील लोकांचा बिहू उत्स्व वर्षातुन तीन वेळेला येतो. वैशाखातील 'रंगाली' बिहुपासुन सुरु होऊन कार्तिक कंगाली बिहू आणि माघ बिहु(भोगाली बिहु) च्या उत्सवाचा कार्यक्रम पुरा करुन हे बिहूचे पर्व संपते. रंगाली बिहू म्हणजे मौज मजा, कंगाली बिहू म्हणजे गरिबीचे द्योतक तर भोगाली बिहू म्हणजे भोग विलास असा आहे.

प्रत्येक वर्षी आषाढ, श्रावण, भाद्रपद महिन्यात पुरामुळे होणारे नुकसान हे आसामच्या लोकांच्या पाचवीला पुजलेले असते. कार्तिक महिन्यानंतर आसामि लोक थोडे स्थिरस्थावर होऊ लागतात. परंतु त्यावेळी शेतकर्‍यांंची धान्य कोठारे रिकामी होऊ लागतात म्हणुन त्या बिहूला कंगाली बिहू म्हटले जाते. कुटुंबातील पूर्वज,प्रजनन क्षमता आणि मातृ देवता यांचाही यात आदर केला जातो.तरीही सिनोतिबेट,आग्नेय आशिया येथील आदिवासी संस्कृतीचा प्रभाव या सणांवर असल्याचे दिसून येते. सद्यस्थितीत आसामातील लोक जन्म,वंश,धर्म याच्या पलीकडे जाऊन हा सण साजरा करताना दिसतात.जगभरात गेलेल्या आसामी व्यक्तीही आपापल्या ठिकाणी हा उत्सव साजरा करतात असे दिसून येते.

दुर्गा पुजा[संपादन]

संगीत[संपादन]

अर्थव्यवस्था[संपादन]

चहा[संपादन]

तेल[संपादन]

आसामच्या समस्या[संपादन]

बाह्य दुवे[संपादन]


Wiki letter w.svg
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.