भारतीय लष्कर

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
भारतीय लष्कर
Flag of Indian Army.svg
स्थापना ऑगस्ट १५, इ.स. १९४७
देश भारत ध्वज भारत
विभाग पायदळ
आकार १,३२५,००० सशस्त्र पायदळ
रंग संगती           {{color

box|#000000}}

मुख्यालय नवी दिल्ली
सेनापती दलबीरसिंह सुहाग
संकेतस्थळ -


भारतीय लष्कर हे पायदळ आहे व भारतीय सशस्त्र सेनेतील सवॉत मोठा घटक आहे. भारतीय पायदळात १३,२५,००० नियमित सैनिक व ११,५५,००० राखीव सैनिक आहेत. भारतीय लष्कर हे जगातील एक मोठे सैन्य आहे.[१]

इतिहास[संपादन]


Wiki letter w.svg
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.

ब्रिटिश भारतीय लष्कर[संपादन]


Wiki letter w.svg
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.

पहिले जागतिक युद्ध इ.स. १९४१ ते १९४५ या काळात झाले.

द्वितीय विश्व युद्ध[संपादन]


Wiki letter w.svg
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.

युद्धे[संपादन]


Wiki letter w.svg
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.

भारत-पाकिस्तान पहिले युद्ध[संपादन]


Wiki letter w.svg
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.

पहिले भारत -पाक युद्ध १९४७ ला सुरू झाले.

हैदराबाद पोलीस कारवाई[संपादन]

हैदराबाद पोलीस कारवाई


Wiki letter w.svg
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.

गोवा मुक्ति संग्राम[संपादन]


Wiki letter w.svg
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.

भारत-चीन युद्ध[संपादन]


Wiki letter w.svg
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.

भारत-पाकिस्तान दुसरे युद्ध[संपादन]

१९६५


Wiki letter w.svg
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.

भारत-पाकिस्तान तिसरे युद्ध[संपादन]

डिसेंबर १९७१ - भारत-पाकिस्तान तिसरे युद्ध


Wiki letter w.svg
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.

सियाचीन युद्ध[संपादन]

१३ एप्रिल, १९८४ ते ३ जानेवारी, १९८७


Wiki letter w.svg
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.

करगिल युद्ध[संपादन]

कारगिल युद्ध

संयुक्त राष्ट्रसंघ शांतता मोहीम[संपादन]


Wiki letter w.svg
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.

रचना[संपादन]

भारतीय सैन्य रेजिमेंटमध्ये विभागलेले असले तरी त्याचे सात व्यावहारिक आणि भौगोलिक विभाग आहेत. अशा प्रत्येक विभागास कमांड असे नाव दिलेले आहे.

  • कमांड - भारतीय सैन्यातील सात कमांड चीफ ऑफ स्टाफच्या नेतृत्त्वाखाली असते. हा अधिकारी लेफ्टनंट जनरल पदावरील अधिकारी असतो. प्रत्येक कमांडमध्ये १-२ कोर असतात. भारतीय सैन्यात सहा लढाऊ कमांड, एक प्रशिक्षण कमांड आणि तीन मिश्र कमांड आहेत.
  • कोर - प्रत्येक कोरचा कमांडिग ऑफिसर (जीओसी) असतो. हा सहसा लेफ्टनंट जनरल पदावरील अधिकारी असतो. प्रत्येक कोरमध्ये ३-४ डिव्हिजन असतात.[२]
  • डिव्हिजन - प्रत्येक डिव्हजिनचा सेनापती जनरल ऑफिसर कमांडिंग (जीओसी) असतो. हा सहसा मेजर जनरल पदावरील अधिकारी असतो. एका डिव्हिजनमध्ये ३-४ ब्रिगेड असतात. भारतीय सैन्यात सध्या एकूण ३७ डिव्हिजन आहेत. यांत ४ रॅपिड डिव्हिजन, १८ पायदळी डिव्हिजन, १० डोंगरी डिव्हिजन, ३ चिलखती डिव्हिजन आणि दोन तोफखान्याच्या डिव्हिजनांचा समावेश आहे.[३]
  • ब्रिगेड - प्रत्येक ब्रिगेडचा नेता ब्रिगेड कमांडर असतो. हा सहसा ब्रिगेडियर किंवा ब्रिगेडियर जनरल पदावर असतो. एका ब्रिगेडमध्ये साधारण ३,००० सैनिक असतात. यात तीन पायदळ बटालियन आणि त्यांच्या कुमकेचा समावेश असतो. भारतीय सैन्यात डिव्हिजनांमधील ब्रिगेडांबरोबरच स्वतंत्र अस्तित्त्व असलेल्या ५ चिलखती ब्रिगेड, १५ तोफखान्याच्या ब्रिगेड, सात पायदळी ब्रिगेड, १ पॅराशूट ब्रिगेड, ३ हवाई संरक्षण ब्रिगेड, ४ अभियांत्रिकी ब्रिगेडा आणि २ हवाई संरक्षण समूह आहेत. प्रत्येक स्वतंत्र ब्रिगेड आपापल्या कोर कमांडरच्या हुकुमाखाली असते.
  • बटालियन - प्रत्येक बटालियनचा नायक बटालियन कमांडर असतो. हा सहसा कर्नल पदावर असतो. प्रत्येक बटालियनमध्ये अनेक कंपनी असतात. यांतील एकतरी कंपनीमधील एखादीतरी प्लाटून घातक प्लाटून प्रकारची असते.[४] बटालियन ही भारतीय सैन्याचा मूळ एकक मानला जातो.
  • कंपनी - कंपनीचा नेता कंपनी कमांडर असतो. हा मेजर किंवा लेफ्टनंट कर्नल पदावर असतो. एका कंपनीमध्ये ३ प्लाटून असतात.
  • प्लाटून - प्लाटून कमांडर प्रत्येक प्लाटूनचा नेता असतो. हा सहसा जुनियर कमिशन्ड ऑफिसर पदावरील अधिकारी असतो. प्रत्येक प्लाटूनमध्ये तीन सेक्शन असतात.
  • सेक्शन: प्रत्येक सेक्शनचे नेतृत्त्व हवालदार करतो. हा सहसा नॉन कमिशन्ड ऑफिसर असतो. प्रत्येक सेक्शनमध्ये १० सैनिक असतात.[५]
Translation arrow-indic.svg
ह्या लेखाचा/विभागाचा इंग्रजी किंवा अमराठी भाषेतून मराठी भाषेत भाषांतर करावयाचे बाकी आहे. अनुवाद करण्यास आपलाही सहयोग हवा आहे. ऑनलाईन शब्दकोश आणि इतर सहाय्या करिता भाषांतर प्रकल्पास भेट द्या.



कमांड[संपादन]

मानचिह्न नाव मुख्यालय घटक
Indian Army HQ.jpg भारतीस सैन्याचे मुख्यालय नवी दिल्ली ५०वी पॅराशूट ब्रिगेड - आग्रा
IA Central Command.jpg मध्य कमांड लखनौ, उत्तर प्रदेश पहिली कोर — सध्या आग्नेय कमांडमध्ये तैनात
IA Eastern Command.jpg पूर्व कमांड कोलकता, पश्चिम बंगाल
IA Northern Command.jpg उत्तर कमांड उधमपूर, जम्मू आणि कश्मीर
IA Southern Command.jpg दक्षिण कमांड पुणे, महाराष्ट्र
IA South Western Command.jpg आग्नेय कमांड जयपूर, राजस्थान
IA Western Command.jpg पश्चिम कमांड चंडीमंदिर, हरयाणा
IA Training Command.jpg प्रशिक्षण कमांड शिमला, हिमाचल प्रदेश

Regimental organisation[संपादन]

Not to be confused with the Field Corps mentioned above, the corps mentioned below are the functional divisions entrusted with specific pan-Army tasks. The Indian Territorial Army has battalions affiliated to different infantry regiments and some department units which are either from the Corps of Engineers, Army Medical Corps or the Army Service corps. They serve as a part-time reserve.

Arms
  1. Indian Infantry Regiments
  2. Armoured Corps Regiments – The Armoured Corps Centre and School is at Ahmednagar.
  3. Regiment of Artillery – The School of Artillery is at Devlali near Nasik.
  4. Corps of Signals – Military College of Telecommunication Engineering (MCTE), Mhow is a premiere training institute for the officers of the Corps of Signals. The corps also has two Signal Training Centres at Jabalpur and Goa.
  5. Corps of Engineers – The College of Military Engineering is at Dapodi, Pune. The centres are located as follows – Madras Engineer Group at Bangalore, Bengal Engineer Group at Roorkee and Bombay Engineer Group at Khadki, Pune.
  6. Corps of Army Air Defence — Centre at Gopalpur in Odisha.
  7. Mechanised Infantry – Regimental Centre at Ahmednagar.
  8. Army Aviation Corps(India) - Their training establishment, Combat Army Aviation Training School, is based in Nasik.
  9. Intelligence Corps - Centre at Pune

Services

Name Centre
Army Dental Corps Lucknow
Army Education Corps Pachmarhi
Army Medical Corps Lucknow/Pune
Army Ordnance Corps Jabalpur and Secunderabad (HQ)
Army Postal Service Corps Kamptee near Nagpur
Army Service Corps Bangalore
Corps of Electronics and Mechanical Engineers Secunderabad
Corps of Military Police Bangalore
Intelligence Corps Pune
Judge Advocate General's Department Institute of Military Law Kamptee, Nagpur
Military Farms Service Military Farms School and Centre, Meerut Cantonment
Military Nursing Service Pune and Lucknow
Remount and Veterinary Corps Meerut
Pioneer Corps बंगळूर

रेजिमेंट[संपादन]

  • आसाम रेजिमेन्ट
  • कुमाऊँ रेजिमेन्ट
  • गुरखा रेजिमेन्ट
  • गौड रेजिमेन्ट : ही ब्राह्मण जातिधारकांची रेजिमेन्ट होती. १८५७च्या ईस्ट इंडिया कंपनीवरुद्धच्या लढाईत ब्राह्मणांनी नेतृत्व केले होते. त्यामुळे इंग्रजांनी ब्राह्मणांना सैन्यभरतीपासून दूर ठेवण्यासाठी ब्राह्मणांची ही ’गौड रेजिमेन्ट’ इ.स. १९२७ मध्ये बरखास्त केली.
  • जाट रेजिमेन्ट
  • डोग्रा रेजिमेन्ट
  • पंजाब रेजिमेन्ट
  • बिहार रेजिमेन्ट
  • मराठा रेजिमेन्ट
  • महार रेजिमेन्ट
  • राजपूत रेजिमेन्ट
  • शीख रेजिमेन्ट


Wiki letter w.svg
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.

बाह्य दुवे[संपादन]

संदर्भ आणि नोंदी[संपादन]

  1. [http://csis.org/files/media/csis/pubs/060626_asia_balance_powers.pdf Center for Strategic and International Studies]
  2. (२०१०) Indian Army Order of Battle. जनरल डेटा एलएलसी. आय.एस.बी.एन. 978-0982054178. 
  3. जॉन पाइक. Indian Army Divisions. ग्लोबलसिक्युरिटी.ऑर्ग.
  4. Know about Ghatak commandos, the invincible Special Forces of India. इंडियाटीव्हीन्यूझ.कॉम.
  5. Indian Army. Know your army, Structure.