भारतीय लष्कर

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search
भारतीय लष्कर
Flag of Indian Army.svg
स्थापना ऑगस्ट १५, इ.स. १९४७
देश भारत ध्वज भारत
विभाग पायदळ
आकार १,३२५,००० सशस्त्र पायदळ
ब्रीदवाक्य Service Before Self.
रंग संगती           {{color

box|#000000}}

मुख्यालय नवी दिल्ली
सेनापती जनरल मनोज मुकुंद नरवणे
संकेतस्थळ -


भारतीय लष्कराचा पायदळ विभाग हा भारतीय सशस्त्र सेनेचा एक मोठा घटक आहे. भारताचे राष्ट्रपती हे भारतीय लष्कराचे सरसेनापती आहेत आणि लष्करप्रमुख सेनेचं संपूर्ण नियंत्रण करतात. फिल्ड मार्शल हि पंचतारांकित सन्माननीय पदवी लष्करप्रमुख पदापेक्षा वरचढ आहे आणि ती आतापर्यंत दोनच अधिकाऱ्यांना मिळाली आहे. भारतीय सेना ही स्वातंत्र्यापूर्वी ईस्ट इंडिया कंपनीचे लष्कर (Armies of the East India Company) व नंतर ब्रिटिश भारतीय लष्कर (British Indian Army) म्हणून ओळखले जायचे. स्वातंत्र्यपूर्व काळापासूनच लष्कराच्या प्रत्येक रेजिमेंटला समृद्ध असा इतिहास आहे आणि प्रत्येक रेजिमेंटने अनेक युद्धात भाग घेऊन यथोचित सन्मान मिळवले आहेत.

राष्ट्रीय सुरक्षा व एकता अबाधित ठेवणे , परकीय तसेच अंतर्गत आक्रमणांपासून देशाचे रक्षण करणे , सीमेवर सुरक्षा व शांतता कायम ठेवणे ही भारतीय लष्कराची प्रमुख कर्तव्य आहेत. भारतीय लष्कर नैसर्गिक आपत्तीच्या वेळी सुद्धा नागरिकांच्या मदतीला धावून जाते.भारतीय लष्कराने पाकिस्तान ,चीन यासारख्या शेजारील देशांसोबत केलेल्या युद्धप्रमाणेच ऑपरेशन विजय ,ऑपरेशन मेघदूत यासारख्या अंतर्गत मोहिमाही आखल्या आहेत.संयुक्त राष्ट्रांच्या शांतिसेनेचा भाग म्हणून अनेक देशांमध्ये भारतीय लष्कराने महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली आहे.

भारतीय लष्करात वेगवेगळ्या रेजिमेंट्स असल्या तरीही भौगोलिक व व्यावहारिकदृष्ट्या लष्कराचे सात कमांड्स आहे.भारतीय पायदळात १३,२५,००० नियमित सैनिक व ११,५५,००० राखीव सैनिक आहेत. भारतीय लष्कर हे जगातील एक मोठे सैन्य आहे. भारतीय लष्कर आधुनिक तंत्रज्ञान ,आधुनिक पद्धती ,आधुनिक शस्त्रास्त्रे यांचा सतत अभ्यास व वापर करून सतत स्वतःला सक्षम बनवत आहे.

इतिहास[संपादन]

ब्रिटिश भारतीय लष्कर[संपादन]

१९४७ ला देश स्वांतत्र झाल्यानंतर  ब्रिटिश भारतीय सेना ला नविन राष्ट्र भारत और इस्लामी गणराष्ट्र पाकिस्तान  सेवा करन्यासाठी  २ भागात वाटले.  चार गोरखा सैन्य दलाला ब्रिटिश सेना मध्ये स्थानांतरित केल. पहिले जागतिक युद्ध इ.स. १९१४ ते१९१८ या काळात झाले.

द्वितीय विश्वभारती युद्ध[संपादन]


Wiki letter w.svg
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.

युद्धे[संपादन]


Wiki letter w.svg
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.

भारत-पाकिस्तान पहिले युद्ध[संपादन]


Wiki letter w.svg
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.

पहिले भारत -पाक युद्ध १९४७ ला सुरू झाले.

हैदराबाद पोलीस कारवाई[संपादन]

हैदराबाद पोलीस कारवाई


Wiki letter w.svg
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.

गोवा मुक्तिसंग्राम[संपादन]


Wiki letter w.svg
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.

भारत-चीन युद्ध[संपादन]

भारत आणि चीन यांच्यामध्ये 1962 मध्ये युद्ध झाले.

भारत-पाकिस्तान दुसरे युद्ध[संपादन]

१९६५


Wiki letter w.svg
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.

भारत-पाकिस्तान तिसरे युद्ध[संपादन]

डिसेंबर १९७१ - भारत-पाकिस्तान तिसरे युद्ध


Wiki letter w.svg
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.

सियाचीन युद्ध[संपादन]

१३ एप्रिल, १९८४ ते ३ जानेवारी, १९८७


Wiki letter w.svg
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.

कारगिल युद्ध[संपादन]

कारगिल युद्ध

संयुक्त राष्ट्रसंघ शांतता मोहीम[संपादन]


Wiki letter w.svg
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.


रचना[संपादन]

भारतीय सैन्य रेजिमेंटमध्ये विभागलेले असले तरी त्याचे सात व्यावहारिक आणि भौगोलिक विभाग आहेत. अशा प्रत्येक विभागास कमांड असे नाव दिलेले आहे.

Translation arrow-indic.svg
ह्या लेखाचा/विभागाचा इंग्रजी किंवा अमराठी भाषेतून मराठी भाषेत भाषांतर करावयाचे बाकी आहे. अनुवाद करण्यास आपलाही सहयोग हवा आहे. ऑनलाईन शब्दकोश आणि इतर सहाय्या करिता भाषांतर प्रकल्पास भेट द्या.


कमांड[संपादन]

मानचिह्न नाव मुख्यालय घटक
Indian Army HQ.jpg भारतीस सैन्याचे मुख्यालय नवी दिल्ली ५०वी पॅराशूट ब्रिगेड - आग्रा
IA Central Command.jpg मध्य कमांड लखनौ, उत्तर प्रदेश १ली कोर (भारत) — सध्या आग्नेय कमांडमध्ये तैनात
IA Eastern Command.jpg पूर्व कमांड कोलकता, पश्चिम बंगाल
IA Northern Command.jpg उत्तर कमांड उधमपूर, जम्मू आणि कश्मीर
IA Southern Command.jpg दक्षिण कमांड पुणे, महाराष्ट्र
IA South Western Command.jpg आग्नेय कमांड जयपूर, राजस्थान
IA Western Command.jpg पश्चिम कमांड चंडीमंदिर, हरयाणा
IA Training Command.jpg प्रशिक्षण कमांड शिमला, हिमाचल प्रदेश

रेजिमेंट (युनिट)[संपादन]

वर नमूद केलेल्या फील्ड कॉर्प्सचा आणि Regimental organisation चा गोंधळ होऊ नये. खाली नमूद केलेले कॉर्प्स ही विशिष्ट पॅन-आर्मी कार्ये सोपविलेली कार्यात्मक विभाग आहेत. भारतीय टेरिटोरियल आर्मीकडे वेगवेगळ्या पायदळ रेजिमेंट्सशी संबंधित बटालियन आहेत. आणि काही विभाग युनिट्स जे एकतर इंजिनियर्स, आर्मी मेडिकल कॉर्प्स किंवा आर्मी सर्व्हिस कॉर्प्सचे आहेत. ते अर्धवेळ राखीव म्हणून काम करतात.

Arms
Name Director General Center
आर्मड कोर The Armoured Corps Centre and School, अहमदनगर
रेजिमेंट आर्टीलरी Lt General P. K. Srivastava, PVSM, AVSM, VSM[५][६] The School of Artillery, देवळाली नाशिक
कोर ऑफ.इ डिफेन्स Lt General A. P. Singh,[७] गोपालपुर, ओडिशा.
आर्मी इव्हिगेशन कोर Lt General Kanwal Kumar[८] Combat Army Aviation Training School, नाशिक.
कोर ॉफ Lt Gen S.K.Shrivastava,AVSM College of Military Engineering, PuneMadras Engineer Group, Bangalore

Bengal Engineer Group, Roorkee Bombay Engineer Group, खडकी पुणे

कोर ऑफ सिगंन्लस Lt General Rajeev Sabheral, AVSM, VSM[९] Military College of Telecommunication Engineering (MCTE), म्हऊ

Two Signal Training Centres at जबलपूर and गोवा.

मेक्यानिक इन्फन्डी्र Lt. Gen. R.K. Jagga अहमदनगर
  1. Armoured Corps Regiments – The Armoured Corps Centre and School is at Ahmednagar.
  2. Regiment of Artillery – The School of Artillery is at Devlali near Nasik.
  3. Corps of Signals – Military College of Telecommunication Engineering (MCTE), Mhow is a premiere training institute for the officers of the Corps of Signals. The corps also has two Signal Training Centres at Jabalpur and Goa.
  4. Corps of Engineers – The College of Military Engineering is at Dapodi, Pune. The centres are located as follows – Madras Engineer Group at Bangalore, Bengal Engineer Group at Roorkee and Bombay Engineer Group at Khadki, Pune.
  5. Corps of Army Air Defence — Centre at Gopalpur in Odisha.
  6. Mechanised Infantry – Regimental Centre at Ahmednagar.
  7. Army Aviation Corps(India) - Their training establishment, Combat Army Aviation Training School, is based in Nasik.
  8. Intelligence Corp

Services

Name Centre
Army Dental Corps लखनौऊ
Army Education Corps पंचम्हारी
Army Medical Corps लखनौऊ/पुणे
Army Ordnance Corps जबलपूर and सिकंदराबाद (HQ)
Army Postal Service Corps काम्ठी नागपूर
Army Service Corps बेंगलोर
Corps of Electronics and Mechanical Engineers सिकंदराबाद
Corps of Military Police बेंगलोर
Intelligence Corps पुणे
Judge Advocate General's Department Institute of Military Law कामठी, नागपूर
Military Farms Service Military Farms School and Centre, Meerut Cantonment
Military Nursing Service पुणे and लखनैऊ
Remount and Veterinary Corps मुरठ
Pioneer Corps बंगळूर

रेजिमेंट[संपादन]



Wiki letter w.svg
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.

बाह्य दुवे[संपादन]

संदर्भ आणि नोंदी[संपादन]

  1. ^ Richard Rinaldi; Ravi Rikhye. Indian Army Order of Battle.
  2. ^ जॉन पाइक. "Indian Army Divisions". 31 March 2011 रोजी पाहिले.
  3. ^ "Know about Ghatak commandos, the invincible Special Forces of India". 26 November 2014 रोजी पाहिले.
  4. ^ Indian Army. "Know your army, Structure".
  5. ^ "The Regiment of Artillery: Director General and Colonel Commandant". Official Website of Indian Army. Archived from the original on 24 डिसेंबर 2016. 7 जानेवारी 2017 रोजी पाहिले.
  6. ^ "List of personnel being conferred gallantry and distinguished awards". The Week (इंग्रजी भाषेत). 2019-06-28 रोजी पाहिले.
  7. ^ "Army Air Defence: Director General Army Air Defence". Official Website of Indian Army. Archived from the original on 24 डिसेंबर 2016. 7 जानेवारी 2017 रोजी पाहिले.
  8. ^ "Army Aviation Corps: Director General and Colonel Commandant". Official Website of Indian Army. Archived from the original on 24 डिसेंबर 2016. 7 जानेवारी 2017 रोजी पाहिले.
  9. ^ "The Corps of Signals SO-in-C". 2019-09-07 रोजी पाहिले.