Jump to content

भक्ती

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
हिंदू धर्माशी निगडित लेख
हिंदू धर्म

हिंदू धर्म

हिंदू देवता
हिंदू तत्त्वज्ञान
हिंदू धर्मग्रंथ
प्रथा

भक्ती (संस्कृत: भक्ति:) चा शाब्दिक अर्थ आहे "संलग्नता, सहभाग, प्रेम, श्रद्धा, श्रद्धा, प्रेम, भक्ती, उपासना, शुद्धता".[१] हे मूळत: हिंदू धर्मात वापरले गेले होते, वैयक्तिक देव किंवा भक्ताद्वारे प्रस्तुत देवासाठी भक्ती आणि प्रेमाचा संदर्भ देतात.[२][३] श्वेताश्वतर उपनिषद सारख्या प्राचीन ग्रंथांमध्ये, या शब्दाचा अर्थ फक्त सहभाग, भक्ती आणि कोणत्याही प्रयत्नासाठी प्रेम असा होतो. तर भगवद्गीतेमध्ये, भक्तीमार्गाप्रमाणेच, अध्यात्माच्या आणि मोक्षाच्या संभाव्य मार्गांपैकी एकाचा अर्थ आहे.[४]

भारतीय धर्मांमधील भक्ती ही "भावनिक भक्ती" आहे, विशेषतः वैयक्तिक देव किंवा आध्यात्मिक कल्पनांबद्दल असते.[५][६] अशा प्रकारे, भक्तीसाठी भक्त आणि देवता यांच्यातील नाते आवश्यक आहे.[७] या शब्दाचा अर्थ अल्वार आणि नयनर यांनी सुरू केलेल्या चळवळीचाही संदर्भ आहे. जी पहिल्या सहस्राब्दीच्या उत्तरार्धात विष्णू (वैष्णव), शिव (शैव धर्म) आणि देवी (शक्तिवाद) या देवतांच्या आसपास विकसित झाली.[२][३][८][९][१०][११]

भक्ती विचारांनी भारतातील अनेक लोकप्रिय ग्रंथ आणि संत-कवींना प्रेरणा दिली आहे. उदाहरणार्थ, भागवत पुराण, हिंदू धर्मातील भक्ती चळवळीशी संबंधित कृष्णाशी संबंधित मजकूर आहे.[१२] भारतातील इतर धर्मांमध्येही भक्ती संक्लपना आढळते.[१३][१४][१५] आणि आधुनिक युगात ख्रिस्ती आणि हिंदू धर्म यांच्यातील परस्परसंवादावर त्याचा प्रभाव पडला आहे.[१६][१७] निर्गुणी भक्ती (गुणविरहित दैवी भक्ती) शीख धर्मात तसेच हिंदू धर्मात आढळते.[१८][१९] भारताबाहेर, काही आग्नेय आशियाई आणि पूर्व आशियाई बौद्ध परंपरेत भावनिक भक्ती आढळते आणि काहीवेळा तिला भट्टी म्हणून संबोधले जाते.[२०][२१]

चित्र:Sri nammalvar,subbiah kumara valai.jpg
नाममलवार, एक प्रमुख अल्वार संत यांचे शिल्प

हे सुद्धा पहा

[संपादन]
  • बौद्ध जप
  • बौद्ध भक्ती
  • अवगाथा - बर्मी बौद्ध भक्ती
  • नोवेना - धन्य मेरी, ख्रिस्त किंवा ख्रिश्चन धर्मातील संत यांच्या भक्तीचा एक प्रकार सलग नऊ दिवस किंवा आठवडे
  • कवनाह - यहुदी धर्मातील प्रार्थनेदरम्यान हेतू, भक्ती
  • मेटा
  • रविदासिया धर्म
  • शैव सिद्धांत
  • भक्ती चळवळ

संदर्भ

[संपादन]
  1. ↑ See Monier-Williams, Sanskrit Dictionary, 1899.
  2. 1 2 Bhakti, Encyclopædia Britannica (2009)
  3. 1 2 Karen Pechelis (2011), "Bhakti Traditions", in The Continuum Companion to Hindu Studies (Editors: Jessica Frazier, Gavin Flood), Bloomsbury, आयएसबीएन 978-0826499660, pp. 107–121 चुका उधृत करा: अवैध <ref> tag; नाव "karen" वेगवेगळ्या मजकूराशी अनेकदा जोडलेले आहे
  4. ↑ John Lochtefeld (2014), The Illustrated Encyclopedia of Hinduism, Rosen Publishing (New York), आयएसबीएन 978-0823922871, pp. 98–100. Also see articles on bhaktimārga and jnanamārga.
  5. ↑ Hans G. Kippenberg; Yme B. Kuiper; Andy F. Sanders (1990). Concepts of Person in Religion and Thought. Walter de Gruyter. p. 295. ISBN 978-3-11-087437-2., Quote: "The foundations of emotional devotionalism (bhakti) were laid in south India in the second half of the first millennium of our era (...)".
  6. ↑ Indira Viswanathan Peterson (2014). Poems to Siva: The Hymns of the Tamil Saints. Princeton University Press. pp. 4, footnote 4. ISBN 978-1-4008-6006-7.
  7. ↑ DeNapoli, Antoinette (2018). "Earning God through the "One-Hundred Rupee Note": Nirguṇa Bhakti and Religious Experience among Hindu Renouncers in North India". Religions (इंग्रजी भाषेत). 9 (12): 408. doi:10.3390/rel9120408.
  8. ↑ Rinehart, Robin (2004). Contemporary Hinduism: Ritual, Culture, and Practice. ABC-CLIO. p. 45. ISBN 978-1-57607-905-8.
  9. ↑ Flood, Gavin (1996). An Introduction to Hinduism. Cambridge University Press. pp. 131. ISBN 978-0-521-43878-0.
  10. ↑ Embree, Ainslie Thomas; Stephen N. Hay; William Theodore De Bary (1988). Sources of Indian Tradition. Columbia University Press. p. 342. ISBN 978-0-231-06651-8.
  11. ↑ Jerry Bentley, Old World Encounters: Cross Cultural Contacts and Exchanges in Pre-Modern Times (New York: Oxford University Press, 1993), p. 120.
  12. ↑ Cutler, Norman (1987). Songs of Experience. Indiana University Press. p. 1. ISBN 978-0-253-35334-4.
  13. ↑ Flood, Gavin D. (2003). The Blackwell Companion to Hinduism. Wiley-Blackwell. p. 185. ISBN 978-0-631-21535-6.
  14. ↑ Neill, Stephen (2002). A History of Christianity in India, 1707–1858. Cambridge University Press. p. 412. ISBN 978-0-521-89332-9.
  15. ↑ Kelting, Mary Whitney (2001). Singing to the Jinas: Jain Laywomen, Maṇḍaḷ Singing, and the Negotiations of Jain Devotion. Oxford University Press. p. 87. ISBN 978-0-19-514011-8.
  16. ↑ A. Frank Thompson (1993), Hindu-Christian Dialogue: Perspectives and Encounters (Editor: Harold Coward), Motilal Banarsidass Publishers, आयएसबीएन 978-8120811584, pp. 176–186
  17. ↑ Karen Pechelis (2014), The Embodiment of Bhakti, Oxford University Press, आयएसबीएन 978-0195351903, see Introduction chapter
  18. ↑ David Lorenzen (1995), Bhakti Religion in North India: Community Identity and Political Action, State University of New York Press, आयएसबीएन 978-0791420256, pages 1-2
  19. ↑ Hardip Syan (2014), in The Oxford Handbook of Sikh Studies (Editors: Pashaura Singh, Louis E. Fenech), Oxford University Press, आयएसबीएन 978-0199699308, page 178
  20. ↑ Donald Swearer (2003), Buddhism in the Modern World: Adaptations of an Ancient Tradition (Editors: Heine and Prebish), Oxford University Press, आयएसबीएन 978-0195146981, pages 9-25
  21. ↑ Karel Werner (1995), Love Divine: Studies in Bhakti and Devotional Mysticism, Routledge, आयएसबीएन 978-0700702350, pages 45-46

 

अवांतर वाचन

[संपादन]
  • स्वामी चिन्मयानंद, प्रेम दिव्य – नारद भक्ती सूत्र, चिन्मय पब्लिकेशन ट्रस्ट, मद्रास, १९७०
  • स्वामी तपस्यानंद, वेदांताची भक्ती शाळा, श्री रामकृष्ण मठ, मद्रास, १९९०
  • AC भक्तिवेदांत स्वामी प्रभुपाद, श्रीमद भागवत (12 कॅन्टोस), द भक्तिवेदांत बुक ट्रस्ट, 2004
  • स्टीव्हन जे. रोसेन, कीर्तनाचा योग: संभाषण ऑन द सेक्रेड आर्ट ऑफ चांटिंग (न्यू यॉर्क: फोक बुक्स, 2008)

बाह्य दुवे

[संपादन]
"https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=भक्ती&oldid=2676099" पासून हुडकले