पुरंदराचा तह

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
(पुरंदरचा तह या पानावरून पुनर्निर्देशित)
Jump to navigation Jump to search


Wiki letter w.svg
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.


इ.स. १६४९ मध्ये आदिलशहाने शहाजीराजांना कैदेत टाकले. याच वेळी शिवाजी महाराजांनी अनेक आदिलशाही किल्ले आपल्या ताब्यात घेतले. म्हणून शिवाजीचा बंदोबस्त करण्यासाठी आदिलशहाने फत्तेखानास रवाना केले. शिवाजीमहाराजांसाठी परिस्थिती फारच बिकट होती. एकीकडे वडील शहाजीराजे कैदेत होते तर दुसरीकडे फत्तेखानाच्या स्वारीमुळे स्वराज्य धोक्यात येणार होते. महाराजांनी यावेळी लढाईसाठी पुरंदर किल्ल्याची जागा निवडली. मात्र यावेळी गड मराठ्यांच्या ताब्यात नव्हता. महादजी निळकंठराव यांच्या ताब्यात किल्ला होता. त्यांच्या भावभावांमधील भांडणाचा फायदा उठवून महाराजांनी किल्ल्यात प्रवेश करण्यात यश मिळवले. या पुरंदर किल्ल्याच्या आश्रयाने मराठ्यांनी फत्तेखानाशी झुंज दिली आणि लढाई जिंकली. शिवाजी महाराजांना या पहिल्या लढाईतच मोठे यश प्राप्त झाले. सन १६५५ मध्ये शिवाजीराजांनी नेताजी पालकर यास गडाचा सरनौबत नेमले. वैशाख शु. १२ शके १५७९ म्हणजेच १४ मे १६५७ गुरुवार या दिवशी संभाजी राजांचा जन्म पुरंदरावर झाला.

शाहिस्तेखानाच्या पराभवाने,सुरतेच्या लुटीने,जसवंतसिंगाच्या पराभवाने औरंगजेबाचा संताप वाढत होता.सत्तर हजारांची फौज घेऊन शास्ताखान गेला व बोटे गमावून माघारी आला.दिल्लीसम्राटांची व्यापारपेठ सुरत बघता बघता लुटली गेली.शिवाजीचा असाच उद्योग चालू राहिला तर मोगलाई संपुष्टात आल्याखेरीज राहणार नाही हे औरंगजेबाने ओळखले.शिवाजीचे पारिपत्य करण्यासाठी त्याने आपल्या दरबारचा सर्वश्रेष्ठ सरदार निवडला.मिर्झाराजा जयसिंग ऐंशी हजार स्वार,बरोबरी दिलेरखान,पाच हजार पठान घेऊन शिवाजीचे पारिपत्य करण्यासाठी निघाला.मिर्झाराजांनी पुरंदरला वेढा घातला.दिलेरखानाने वज्रगडाचा ताबा घेतला.वज्रगडावरून पुरंदरवर तोफांचा मारा सुरु करण्यात आला.तोफांच्या हल्ल्याने पुरंदरच्या खिंडार पडले.मोगल फौजेने किल्ल्यात प्रवेश केला. माचीवर खानाचे आणि मुरारबाजीचे घनघोर युद्ध झाले. मुरारबाजी पडला आणि त्याच बरोबर पुरंदरही पडला. हे वर्तमान जेव्हा राजांना कळले तेव्हा त्यांनी जयसिंगाशी तहाचे बोलणे सुरू केले आणि ११ जून १६६५ साली इतिहास प्रसिद्ध 'पुरंदरचा तह' झाला.

यात २३ किल्ले राजांना मोगलांना द्यावे लागले. त्यांची नावे अशी,


१. अंकोला
२. कर्नाळा
३. कोंढाणा (सिंहगड)
कोहोज
५. खिरदुर्ग (सागरगड)
६. तिकोना
७. तुंग
८. नंगगड
९. नरदुर्ग
१०. पळसगड
११. किल्ले पुरंदर
१२. प्रबळगड - मुरंजन
१३. भंडारगड
१४. मनरंजन
१५. मानगड
१६. मार्गगड
१७. माहुलीगड
१८. रुद्रमाळ
१९. रोहिडा
२०. लोहगड
२१. वसंतगड
२२. विसापूर
२३. सोनगड

पुरंदरच्या तहाचे परिणाम[संपादन]

  • या तहानुसार राजांनी आपले तेवीस किल्ले व चार लाख होनांचा मुलूख बादशहाला दिला.
  • राजांच्या ताब्यात बारा किल्ले आणि लाख होनांचा मुलूख राहिला.
  • मिर्झाराजांनी चाळीस लाखांची खंडणी राजांवर लादली.वार्षिक तीन लाखांचे हप्ते ठरले.
  • संभाजीराजांना बादशहाकडून पाच हजाराची मनसब मिळाली.
  • तहातील कलमांची पुर्तता होईपर्यंत संभाजीराचे मिर्झाराजाकडे ओलीस म्हणून राहीले.