प्रतापराव गुजर

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search


Broom icon.svg
या लेखातील मजकूर मराठी विकिपीडियाच्या विश्वकोशीय लेखनशैलीस अनुसरून नाही. आपण हा लेख तपासून याच्या पुनर्लेखनास मदत करू शकता.

नवीन सदस्यांना मार्गदर्शन
हा साचा अशुद्धलेखन, अविश्वकोशीय मजकूर अथवा मजकुरात अविश्वकोशीय लेखनशैली व विना-संदर्भ लेखन आढळल्यास वापरला जातो. कृपया या संबंधीची चर्चा चर्चापानावर पहावी.


प्रतापराव गुर्जर यांचा पुतळा

प्रतापराव गुजर हे मराठा साम्राज्याचे तिसरे सेनापती होते. यांचे खरे नाव कुडतोजी गुजर असे होतो. कुडतोजी गुजर यांची स्वराज्य प्रतीची निष्ठा व पराक्रम ध्यानी घेऊन छत्रपती शिवाजी महाराजांकडून त्यांना 'प्रतापराव' अशी पदवी मिळाली होती.

छत्रपती शिवाजी महाराज यांच्या आग्ऱ्यावरून परतीनंतर प्रतापराव आणि मोरोपंत पिंगळे यांनी पुरंदरच्या तहात गेलेले अनेक दुर्ग परत जिंकून घेतले. साल्हेर किल्ल्यासाठी झालेल्या समोरासमोरच्या लढाईत त्यांनी मुघल सरदार इखलास खान व बहलोल खान यांचा पराभव करून इतिहास घडविला.

प्रतापराव गुजर उर्फ कुडतोजीराव गुजर यांच्या गावात मुघलांचे अत्याचार वाढत होते. कुडतोजींना हे काही सहन होत नव्हते. अखेरीस त्यांनी मुघलांविरुद्ध लढा देण्याचे ठरवले. त्यांचे मुख्य उद्दिष्ट म्हणजे गावातील स्त्रियांचे, प्राण्यांचे रक्षण करणे. मुघलांच्या खजिन्यावर एकदा एकाच वेळी दोन मराठी वाघांनी हल्ला केला. ते दोन वाघ म्हणजेच खुद्द "छत्रपती शिवाजी महाराज" आणि दुसरे वाघ म्हणजेच "कुडतोजी गुजर". छत्रपती शिवाजी महाराज यांनी कुडतोजी गुजर यांना स्वराज्याचा विचार सांगितला. कुडतोजीराव खुश झाले. त्यांनी हसत हसत महाराजांना होकार दिला.

कुडतोजीराव एकदा रागाच्या भरात आपल्या घरादाराची पर्वा न करता मिर्झाराजेंवर चालून गेले. कुडतोजीरावांची निडरता बघून मिर्झाराजे म्हणाले. "आमच्या सोबत आपण सामील होऊन जावा पाहिजे ते आपल्या पायात टाकून देऊ शकतो" त्यावर कुडतोजीराव म्हणाले "आमचे स्वर्ग फक्त महाराजांच्या चरणांशी आहे".मिर्झाराजे कुडतोजीरावांनी काहीही हानी न करता सोडून दिले. शिवाजीमहाराज या सर्व प्रसंगावरून कुडतोजीरावांवर रागावतात; परंतु त्यांनी केलेल्या या प्रतापी कार्यामुळे महाराजांनी त्यांना प्रतापराव गुजर अशी पदवी दिली. प्रताराव गुजर हे मराठी स्वराज्याचे तिसरे सरसेनापती झाले.

बहलोलखान स्वराज्यात धुमाकूळ घालत होता; रयतेचा छळ करत होता. त्याचा बंदोबस्त करणे गरजेचे होते. शिवाजी महाराजांनी प्रतापराव गुजरांना खानाचा वध करा असे आदेश दिला. प्रतापराव गुजर यांनी गनिमी काव्याने खानास डोंगरदऱ्यांतच पकडले. वेळप्रसंग पाहून खान शरण आला. प्रतापराव गुजर हे मेहेरबान झाले. युद्धात शरण आलेल्याला मारू नये असे त्यांचा शिपाईधर्म सांगत होता. त्यांनी खानास सोडून दिले. ही बातमी छत्रपती शिवाजी महाराजांपर्यंत पोहचली. आपल्या रयतेचे हाल करणारा बहलोलखान जिवंत जातो याचा महाराजांना राग आला. त्यांनी एक खरमरीत पत्र पाठवून प्रतापरावांची कान उघाडणी केली. त्या पत्रात एक वाक्य असे होते की बहलोलखानाला मारल्याशिवाय मला तोंड दाखवू नका. त्याकाळी मावळ्यांचा शिवाजीमहाराजांवर असलेला जीव पाहता ही शिक्षा भयंकर होती. प्रतापराव गुजर निराश झाले; दुःखी झाले. त्यांना काय करू सुचेना. जिवाची तगमग होत होती. प्रतापरावांनी वेळ न घालवता सैन्य घेऊन खानाचा शोध घेण्यास सुरुवात केली. त्यांनी ठरवले "खानाला मारल्याशिवाय महाराजांना तोंड दाखवणार नाही. अशातच एके ठिकाणी सैन्याचा तळ पडलेला होता. मन रमत नाही म्हणून जवळचे सहा सरदार घेऊन प्रतापराव शिकारीला गेले होते. काही मैल गेल्यानंतर त्यांच्या हेरांनी बातमी आणली की बहलोलखान जवळच आहे. जवळ म्हणजे कोठे? तर हा समोरचा डोंगर ओलांडला की छावणी आहे. प्रतापराव गुजर यांना राग अनावर झाला. सैन्य येईपर्यंत थांबणे त्यांना मंजूर नव्हते. त्यांनी आपल्या सरदारांना घेऊन चढाई करायचा निर्णय घेतला. अवघे सात मराठ्यांनी पंधरा हजारच्या सैन्यावर हल्ला केला. [(१) विसाजी बल्लाळ २) दिपाजी राउत ३) विठ्ठल पिलाजी अत्रे ४) कृष्णाजी भास्कर ५) सिद्धी हिलाल ६) विठोजी शिंदे ७) आणि खुद्द कडतोजी, उर्फ स्वराज्याचे सरसेनापती म्हणजेच “सरनौबत” प्रतापराव गुजर] त्यातल्या एकाचेही पाय डगमगले नाहीत. आपण मुत्यूकडे जात आहोत हे माहिती असूनही ते घाबरत नाहीत; माघार घेत नाहीत. ह्या सर्वांची ताकद म्हणजे एकच व्यक्ती "श्री छत्रपती शिवाजी महाराज". सातही सरदारांना वीर मरण अले.

मराठ्यांच्या इतिहासात नवीन इतिहास घडला गेला होता. हे सर्व महाराजांच्या कानी पडल्यावर महाराज दुःखी झाले. या प्रसंगावर "वेडात मराठे वीर दौडले सात" ही कविता आहे. ही उंबराणीची लढाई १५ एप्रिल १६७३ रोजी झाली.

समाधी[संपादन]

  • प्रतापराव गुजर यांची समाधी कोल्हापूर जिल्ह्यातील नेसरी नावाच्या गावी (तालुका गडहिंग्लज) आहे.

अन्य माहिती[संपादन]

जन्मगाव. भोसरे, तालुका खटाव, जिल्हा सातारा..

छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या अष्टप्रधान मंत्री मंडळातील महत्त्वाचे सरसेनापती.. सैन्यदलातील प्रमुख व्यक्ती..

खंत याची वाटते की, जन्मगावी त्यांचे काही स्मारक नाही.. एका स्मारकाची सुरुवात भुईकोट किल्ला रूपाने सुरु झाली होती. परंतु ते काम अपूर्ण राहिले आहे. सध्या ते पडीक एक खंडहर अवस्थेत आहे. सगळेच लोक शासनानेच काहीतरी केले पाहिजे. अशा पावित्र्यात आहेत. परंतु एक मोठी लोकचळवळ आणि प्रतिष्ठान उभे राहिले तर खूप मोठे स्मारक उभे राहिले असते.

असे स्मारक बांधायचे ठरवल्यास भोसरे येथील सर्व गुजर वंशज, गावकरी मंडळी, शिवप्रेमी, इतिहास संशोधक, मराठी प्रेमी, मराठा समर्थक असे अनेक लोक मदत करतील. एक उत्तम स्मारक व्हावे असे सर्वांनाच वाटते. गावात दरवर्षी ग्रामदेवतेची मोठी यात्रा भरते. गावातील ग्रामदेवतेच्या मंदिराला खूप खर्च करून आणि सुशोभीकरण करण्यात आले आहे. परंतु प्रतापराव यांचे स्मारक करीत नाहीत. त्यासाठी केवळ शासनावर विसंबून न राहता प्रयत्नशील राहण्यासाठी तरुण वर्गाची धडपड दिसून येत नाही.

एवढ्या महान व्यक्तिमत्त्वाचे स्मारक झाल्यास भोसरे गाव औंधसारखेच एक पर्यटन स्थळ म्हणून नावारूपास येईल. पर्यायाने गावाचा खूप मोठा विकास होईल..


[१]
  1. ^ India, Mythak Tv. "Prataprao Gujar and Battle Of Salher [HIndi]". Mythak Tv (इंडोनेशियन भाषेत). 2019-03-02 रोजी पाहिले.