प्रतापराव गुजर

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search


प्रतापराव गुजर हे मराठा साम्राज्याचे तीसरे सेनापती होते. यांचे खरे नाव कुडतोजी गुजर असे होतो. शिवाजी महाराजांकडून त्यांना 'प्रतापराव' अशी पदवी मिळाली होती.

छत्रपती शिवाजी यांच्या आग्ऱ्यावरून परतीनंतर प्रतापराव अन मोरोपंत पिंगळे यांनी पुरंदरच्या तहात गेलेले अनेक दुर्ग परत जिंकून घेतले. साल्हेर किल्ल्यासाठी झालेल्या समोरासमोरच्या लढाईत त्यांनी मुघल सरदार इखलास खान व बहलोल खान यांचा पराभव करून इतिहास घडविला.

त्यानंतरही बहलोलखान स्वराज्यात धुमाकूळ घालत होता, रयतेचा छळ करत होता. त्याचा बंदोबस्त करणे गरजेचे होते. प्रतापराव गुजर यांनी गनिमी काव्याने खानास डोंगरदऱ्यांतच पकडले. वेळ प्रसंग पाहून खान शरण आला. प्रतापराव गुजर हे मेहेरबान झाले. युद्धात शरण आलेल्याला मारू नये असे त्यांचा शिपाईधर्म सांगत होता. त्यांनी खानास सोडून दिले. ही बातमी छत्रपती शिवाजी महाराज यांच्यापर्यंत पोहचली. आपल्या रयतेचे हाल करणारा बहलोलखान जिवंत जातो याचा महाराजांना राग आला. त्यांनी एक खरमरीत पत्र पाठवून प्रतापरावांची कान उघाडणी केली. त्या पत्रात एक वाक्य असं होतं की बहलोलखानाला मारल्याशिवाय मला तोंड दाखवू नका.प्रतापरावांनी वेळ न घालवता सैन्य घेऊन खानाचा शोध घेण्यास सुरुवात केली. त्यांनी ठरवले "खानाला मारल्याशिवाय महाराजांना तोंड दाखवणार नाही. मन रमत नाही म्हणून जवळचे सहा शिपाई घेऊन प्रतापराव शिकारीला निघाले. काही मैल गेल्यानंतर त्यांच्या हेरांनी बातमी आणली की बहलोलखानाची छावणी जवळच डोंगरापलीकडे आहे. प्रतापराव गुजर यांना राग अनावर झाला.सैन्य येईपर्यंत न थांबता त्या सात जणांनी बहिलोलखानावर हल्ला केला. [१) विसाजी बल्लाळ २) दिपाजी राउतराव ३) विठ्ठल पिलाजी अत्रे ४) कृष्णाजी भास्कर ५) सिद्धी हिलाल ६) विठोटजी ७) आणि खुद्द कडतोजी, ऊर्फ स्वराज्याचे सरसेनापती म्हणजेच “सरनौबत” प्रतापराव गुजर. शेवट माहीतच होता. हे सातही जण मारले गेले. ही घटना नेसरीच्या खिंडीत २४ फेब्रुवारी १६७४ रोजी घडली..

या प्रसंगावर कवी कुसुमाग्रज यांनी "वेडात मराठे वीर दौडले सात" ही अप्रतिम कविता केली आहे. ही कविता लता मंगेशकर यांच्या आवाजात गीतबद्धही झाली आहे. संगीत हृदयनाथ मंगेशकर यांचे आहे.

समाधी[संपादन]

  • प्रतापराव गुजर यांची समाधी कोल्हापूर जिल्ह्यातील नेसरी नावाच्या गावी (तालुका गडहिंग्लज) आहे.


[१]
  1. ^ India, Mythak Tv. "Prataprao Gujar and Battle Of Salher [HIndi]". Mythak Tv (id मजकूर). 2019-03-02 रोजी पाहिले.