अफझलखान

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search


Wiki letter w.svg
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.
अफझल खान
Afzalkhan.jpg
मृत्यू १० नोव्हेंबर १६५९
प्रतापगड
अपत्ये २ मुले


अफजल खान (मृत्यू १० नोव्हेंबर १६५९) हा आजच्या विजापूरवरती राज्य करणार्‍या आदिलशाही सल्तनतमधील १७व्या शतकामध्ये होऊन गेलेला एक शक्तिशाली सरदार होता. त्याने शिवाजीविरूद्ध लढा दिला. शिवाजी महाराजांसोबत त्याच्या झालेल्या भेटी दरम्यान संभाजी कावजी यांनी त्यांचा वध केला आणि प्रतापगडच्या लढाई त्याची सेना पराभूत झाली. [१][२]

ऐतिहासिक नोंदींमध्ये त्यांचे नाव "अफझूल खान" असेही आढळते.[३]

सुरवातीचे जीवन[संपादन]

अली अदिल शाह दुसरा, ज्याने अफझल खानची विजापुरचा सरदार म्हणून नियुक्ती केली

बीजापुर सल्तनतच्या अली आदिल शाह दुसरा च्या काळात अफझल खान एक प्रमुख सरदार होता. त्याच्या सशक्त कौशल्याने आणि हुकमती क्षमतेने त्यांची लोकप्रियता वाढली आणि त्याने दरबारात उच्चपद प्राप्त केले. असे म्हटले जाते की त्याला अदिली म्हणून ओळखल्या जाणार्‍या प्रसिद्ध तलवारीने सन्मानित करण्यात आले होते, ही तलवार हिर्‍यांनी भरलेली होती. अफजल खानला "ढाल-गज" नामक अत्यंत लोकप्रिय अशी हत्तीची अंबारी देण्यात आली होती. त्याने १०,००० सैनिकांची वैयक्तिक फौजेचे नेतृत्व केले.[४]

मराठ्यांविरुद्ध युद्ध[संपादन]

१६५९ मध्ये, अफझल खानने १०,००० हून अधिक सैन्य उभारले आणि शिवाजी महाराजांचा सातत्याने पाठपुरावा केला. ह्या सैन्याने अनेक जणांची कत्तल केली, यामुळे शिवाजी महाराजांच्या सैन्याला डोंगराळ किल्ल्यांत आश्रय घ्यावा लागला.[५] शिवाजी महाराजांना खुल्या मैदानात येणे भाग पडावे, याकरता त्याने हिंदू धर्मियांची अनेक पवित्र स्थळांची नासधूस केली, ज्यामध्ये मराठ्यांचे महत्वाचे तिर्थस्थान पंढरपूरचा सुद्धा समावेश होता. विजापूरी सैन्याने असे वागणे हे प्रथमच घडत होते, ज्यामुळे त्यांना देशमुखांशी (वतनदार) वैर पत्करावे लागले.[६] अफजल खानाने तुळजापूर सुद्धा काबिज केले. आदिलशाही सैन्याने हिंदूंची देवी तुळजाभवानीची मुर्ती उद्ध्वस्त केली.[७]

अफजल खानची प्रारंभिक योजना म्हणजे शिवाजी महाराजांचे मूळ निवास पुण्यावर आक्रमण करणे.[१] खुल्या मैदानात खानाच्या फौजेसमोर आपला टिकाव लागणार नाही हे शिवाजी महाराज ओळखून होते, त्यामुळे त्यांनी जावळीच्या घनदाट जंगली परिसरातील प्रतापगडावर आश्रय घेतला. शिवाजीच्या सैन्याने या प्रांगणात उत्कृष्ट कामगिरी केली, ज्यामुळे आदिलशाही सैन्याच्या तोफा, बंदूका, हत्ती, घोडे आणि उंट यांना अप्रभावी बनविले. त्याच वेळी, प्रतापगडावरील शिबंदी खूपच कमी होती, आणि अफजलखानाच्या हल्ल्यांमुळे शिवाजींच्या मित्रपक्षांच्या मनात दहशत निर्माण झाली होती.[१]

संदर्भ आणि नोंदी[संपादन]

  1. a b c जदुनाथ सरकार (१९९२). शिवाजी अ‍ॅण्ड हीज टाइम्स. ओरिएन्ट ब्लॅकस्वान. pp. ४७–५२. आय.एस.बी.एन. 978-81-250-1347-1. 
  2. ^ जे. नाझरेथ (२००८). क्रिएटिव्ह थिंकींग इन वॉरफेअर (सचित्र आवृत्ती.). लान्सर. pp. १७४–१७६. आय.एस.बी.एन. 978-81-7062-035-8. 
  3. ^ आर. एम. बेथम (१९०८). मराठाज अ‍ॅण्ड दखनी मुसलमान्स. एशियन एज्युकेशनल सर्व्हिसेस. pp. १३६. आय.एस.बी.एन. 978-81-206-1204-4. १३ फेब्रुवारी २०१२ रोजी पाहिले. 
  4. ^ शेख मोहम्मद इक्रम (१९६६). इस्लाम रुल इन इंडिया अ‍ॅण्ड पाकिस्तान, इ.स. ७११-१८५८: अ पॉलिटिकल अ‍ॅण्ड कल्चरल हिस्ट्री. स्टार बुक डेपो. १४ फेब्रुवारी २०१९ रोजी पाहिले. 
  5. ^ झहीरुद्दीन फारुकी (१९७२). औरंगजेब अ‍ॅण्ड हिज टाइम्स. इदाराह-इ अदाबियात-इ दिल्ली. १९ फेब्रुवारी २०१९ रोजी पाहिले. 
  6. ^ स्टीवर्ट गॉर्डन (१९९३). द मराठाज् १६००-१८१८, पार्ट २, व्हॉल्यूम ४ (इलस्ट्रेटेड आवृत्ती.). केम्ब्रिज युनिव्हर्सिटी प्रेस. पान क्रमांक ६७. आय.एस.बी.एन. 978-0-521-26883-7. 
  7. ^ कल्याणी देवकी मेनन (१ डिसेंबर २०१०). एव्हरीडे नॅशनलिझम: वूमेन ऑफ द हिंदू राईट इन इंडिया. युनिव्हर्सिटी ऑफ पेनीसेल्वानिया प्रेस. pp. ४९–. आय.एस.बी.एन. 978-0-8122-4196-9. १९ फेब्रुवारी २०१९ रोजी पाहिले.