उर्जेच्या अक्षय्यतेचा नियम

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search
उर्जेच्या अक्षय्यतेचा नियम 
statement of conservation of energy as it applies specifically to a thermodynamic system or process
माध्यमे अपभारण करा
Wikipedia-logo-v2.svg  विकिपीडिया
प्रकारlaw of thermodynamics (conservation of energy)
उपवर्गconservation of energy (ऊष्मगतिक संहति, thermodynamic process, ऊष्मागतिकी, law of thermodynamics)
अनावरक (डिस्कव्हरर) किंवा शोधक
  • Nicolas Carnot
Time of discovery or invention
  • इ.स. १८२४
मागील.
  • zeroth law of thermodynamics
पुढील
  • second law of thermodynamics
अधिकार नियंत्रण
no fallback page found for autotranslate (base=Translations:Template:Wikidata Infobox/i18n/msg-editlink-alttext, lang=mr)
primer principio de la termodinámica (es); Термодинамиканың бірінші бастамасы (kk-kz); Hukum termodinamik pertama (ms); تەرمودىينامىيكانىڭ ٴبىرىنشى باستاماسى (kk-cn); Първи закон на термодинамиката (bg); Principiul întâi al termodinamicii (ro); 熱力學第一定律 (zh-hk); Prvá termodynamická veta (sk); Перший закон термодинаміки (uk); 熱力學第一定律 (zh-hant); 热力学第一定律 (zh-cn); 열역학 제1법칙 (ko); Термодинамиканың бірінші бастамасы (kk); Unua leĝo de termodinamiko (eo); první termodynamický zákon (cs); Prvi zakon termodinamike (bs); তাপগতিবিদ্যার প্রথম সূত্র (bn); premier principe de la thermodynamique (fr); Термодинамикăн пĕрремĕш пуçламăшĕ (cv); उर्जेच्या अक्षय्यतेचा नियम (mr); Định luật đầu tiên của nhiệt động lực học (vi); تەرمودىينامىيكانىڭ ٴبىرىنشى باستاماسى (kk-arab); Termodïnamïkanıñ birinşi bastaması (kk-latn); Први принцип термодинамике (sr); 热力学第一定律 (zh-sg); Термодинамиканың бірінші бастамасы (kk-cyrl); Den første termodynamikklova (nn); Termodynamikkens første hovedsetning (nb); Termodinamikanın birinci qanunu (az); یاسای یەکەمی تێرمۆداینامیک (ckb); first law of thermodynamics (en); قانون الديناميكا الحرارية الأول (ar); 熱力學第一定律 (yue); Termodïnamïkanıñ birinşi bastaması (kk-tr); Termodinamikaren lehenengo legea (eu); Primer principiu de la termodinámica (ast); Primer principi de la termodinàmica (ca); erster Hauptsatz der Thermodynamik (de); Першы пачатак тэрмадынамікі (be); Ջերմադինամիկայի առաջին օրենք (hy); 热力学第一定律 (zh); Termodynamikkens 1. lov (da); თერმოდინამიკის პირველი კანონი (ka); 熱力学の第1法則 (ja); තාප ගති විද්‍යාවේ පළමු නියමය (si); ऊष्मागतिकी का प्रथम नियम (hi); முதலாவது வெப்ப இயக்கவியல் விதி (ta); primo principio della termodinamica (it); Premye lwa tèmodinamik (ht); Termodünaamika esimene seadus (et); Primo prinsipio de ła termodinàmica (vec); Prvi princip termodinamike (sr-el); 热力学第一定律 (zh-hans); กฎข้อที่หนึ่งของอุณหพลศาสตร์ (th); Прв закон на термодинамиката (mk); primeira lei da termodinâmica (pt); Prvi zakon termodinamike (sl); החוק הראשון של התרמודינמיקה (he); Premier principi de la termodinamica (oc); Први принцип термодинамике (sr-ec); Hukum pertama termodinamika (id); pierwsza zasada termodynamiki (pl); A termodinamika első főtétele (hu); Prvi princip termodinamike (sh); 熱力學第一定律 (zh-tw); Eerste wet van de thermodynamica (nl); قانون اول ترمودینامیک (fa); Первое начало термодинамики (ru); Primeira Lei da Termodinámica (gl); Prvi zakon termodinamike (hr); Πρώτος θερμοδυναμικός νόμος (el); first law o thermodynamics (sco) Satz über die Energieerhaltung (de); statement of conservation of energy as it applies specifically to a thermodynamic system or process (en); Principe de la thermodynamique (fr); a primeira lei (pt); statement of conservation of energy as it applies specifically to a thermodynamic system or process (en); 物理理论 (zh); הכללה של חוק שימור האנרגיה שמוסיפה את האפשרות של שינוי באנרגיה של מערכת דרך מעבר חום אליה או ממנה, ולא רק דרך עבודה (he); গ্যাসের অভ্যন্তরীণ শক্তির ধারণা দানকারী সূত্র (bn) primera ley de la termodinámica, primera ley de la termodinamica, primer principio de la termodinamica (es); Introduction à la thermodynamique/Premier principe de la thermodynamique, premier principe, principe premier de la thermodynamique, première loi de la thermodynamique (fr); Termodinamikaren lehenengo lege (eu); Hukum pertama termodinamik (ms); उर्जेच्या अक्षयतेचा नियम (mr); Πρώτος νόμος Θερμοδυναμικής (el); قانون بقای کار و انرژی (fa); 能量守恒, 熱力學第一定律 (zh); Први закон термодинамике (sr); Primul principiu al termodinamicii (ro); Primo prinzsipio de ła termodinàmica, Primo principio de la termodinamica (vec); Primera llei de la termodinàmica, Llei de la conservació de l'energia (ca); Термодинамиканың бірінші заңы (kk); Prvý termodynamický zákon (sk); I zasada termodynamiki (pl); Energiloven, Massens konstans, Termodynamikkens første lov, Termodynamikkens 1. lov, Termodynamikkens 1. hovedsetning, Loven om massens konstans (nb); Eerste hoofdwet van de thermodynamica, Wet van energiebehoud, Energiebehoud, Eerste Hoofdwet, Wet van Behoud van Energie (nl); Zakon o ohranitvi energije, Energijski zakon (sl); 1° principio della termodinamica, prima legge della termodinamica, principio della conservazione dell'energia (it); Den første lova i termodynamikken, Termodynamikken si første lov (nn); Первый закон термодинамики (ru); conservation of energy (en); القانون الأول للديناميكا الحرارية (ar); 1. termodynamický zákon, první termodynamická věta, první zákon termodynamiky, první věta termodynamická (cs); Energiens bevarelse, Energibevarelse (da)

थर्मोडायनामिक्सचा पहिला नियम तथा उर्जेच्या अक्षय्यतेचा नियम हा ऊर्जेच्या संवर्धनावर आधारित नियम आहे[१]. उर्जा निर्माण क‍रता येत नाही, तसेच उर्जा नष्ट ही करता येत नाही; मात्र उर्जेचे एका प्रकारातून दुसऱ्या प्रकारात रूपांतर करता येते असे हा नियम सांगतो.

विश्वातील सर्व उर्जा कायम स्थिर आहे. ती केव्हाही नष्ट होणार नाही. मात्र ती एका प्रकारातून दुसऱ्या प्रकारात रुपांतरित होऊ शकते.

या नियमात उष्णता (एच), अंतर्गत ऊर्जा (यू) आणि कार्य पूर्ण (डब्ल्यू) या तीन अटी परिभाषित केल्या आहेत. उर्जा संवर्धनाच्या कायद्यात असे म्हटले आहे की वेगळ्या यंत्रणेची एकूण उर्जा स्थिर आहे .शक्ती एका रूपातून दुसर्‍या स्वरूपात बदलली जाऊ शकते उर्जा तयार केली जाऊ शकत नाही किंवा नष्ट केली जाऊ शकत नाही. थर्मोडायनामिक्सचा पहिला कायदा दोन शरीरात वस्तूंचे हस्तांतरण नसताना वापरला जातो.[२]

थर्मोडायनामिक्सच्या प्रथम कायद्याचे सूत्र[संपादन]

येथे डेल्टा यू सिस्टमच्या अंतर्गत उर्जा मध्ये बदल दर्शवितो. क्यू सोडली गेलेली उष्णता किंवा शोषलेली उष्णता दर्शविते. डब्ल्यू सिस्टमवर केलेले कार्य किंवा सिस्टमद्वारे केलेले कार्य सूचित करते.

इतिहास[संपादन]

थर्मोडायनामिक्सचा पहिला कायदा सुमारे अर्धा शतकात अनुभवानुसार विकसित केला गेला. १८४० मध्ये जर्मेन हेस नावाच्या वैज्ञानिकांनी रासायनिक प्रतिक्रियांसाठी तथाकथित 'रिएट ऑफ रिएक्शन' चा संवर्धन कायदा सांगितला, नंतर हा कायदा थर्मोडायनामिक्सचा पहिला कायदा म्हणून ओळखला गेला. परंतु उष्णता आणि कार्याद्वारे उर्जा एक्सचेंजच्या संबंधाशी हेसच्या वक्तव्याचा स्पष्टपणे संबंध नव्हता.[३]

१८४२ मध्ये, ज्युलियस रॉबर्ट फॉन मेयर यांनी असे विधान केले की ट्रूस्डेल यांनी “सतत दबावाच्या प्रक्रियेत, विस्तारासाठी उत्पादन करण्यासाठी वापरली जाणारी उष्णता कामकाजासह सार्वत्रिकपणे आंतर-परिवर्तनीय आहे” अशा शब्दांत प्रस्तुत केली जाते, परंतु हे सामान्य विधान नाही. पहिल्या कायद्याचे

थर्मोडायनामिक्सच्या पहिल्या कायद्याची संपूर्ण विधान आणि व्याख्या रुडोल्फ क्लॉशियस आणि सन १८५० मध्ये विल्यम रँकिन यांनी केली होती

स्वाक्षरी अधिवेशन[संपादन]

हीट :[संपादन]

भौतिकशास्त्र आणि रसायनशास्त्रात सिस्टमला दिलेली उष्णता सकारात्मक (+ एच) म्हणून घेतली जाते आणि सिस्टमद्वारे सोडलेली उष्णता नकारात्मक (-एच) म्हणून घेतली जाते

अंतर्गत ऊर्जा :[संपादन]

जेव्हा सिस्टम कमी तापमानापासून उच्च स्वरूपाकडे जाते तेव्हा अंतर्गत उर्जामध्ये बदल सकारात्मक (+ यू) असतो आणि जेव्हा सिस्टम उच्च त्रासापासून कमी तापमानात जाते तेव्हा अंतर्गत उर्जेमधील बदल नकारात्मक (-यू) असतो

काम :[संपादन]

भौतिकशास्त्रामध्ये सिस्टमद्वारे केलेल्या कामाच्या विस्तारादरम्यान केलेले कार्य सकारात्मक (+ डब्ल्यू) घेतले जाते. कॉम्प्रेशन दरम्यान सिस्टमवर केलेले कार्य नकारात्मक (-डब्ल्यू) घेतले जाते.

थर्मोडायनामिक्समधील प्रक्रियेचे प्रकार[संपादन]

  • आयसोबारिक प्रक्रिया
  • आइसोदरल प्रक्रिया
  • आईसोचोरीक प्रक्रिया
  • चक्रीय प्रक्रिया

संदर्भ[संपादन]

  1. ^ "Thermodynamics - The first law of thermodynamics". Encyclopedia Britannica (इंग्रजी भाषेत). 2020-05-14 रोजी पाहिले.
  2. ^ "First Law of Thermodynamics". hyperphysics.phy-astr.gsu.edu. 2020-05-14 रोजी पाहिले.
  3. ^ "First Law of Thermodynamics - an overview | ScienceDirect Topics". www.sciencedirect.com. 2020-05-14 रोजी पाहिले.