कर्नाटकमधील जिल्हे

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search

भारताच्या कर्नाटक राज्यात 4 प्रशासकीय विभागांमध्ये 31 जिल्ह्यांचा समावेश आहे. राज्यामध्ये भौगोलिकदृष्ट्या 3 प्रमुख प्रदेश आहेत: करावलीचा किनारी प्रदेश, पश्चिम घाटाचा समावेश असलेला डोंगराळ मालेनाडू प्रदेश आणि दख्खनच्या पठाराच्या मैदानाचा समावेश असलेला बायलुसेमी प्रदेश.

भारताचे कर्नाटक राज्य ४ विभाग व ३० जिल्ह्यांमध्ये विभागले गेले आहे.

इतिहास[संपादन]

1956 मध्ये म्हैसूर आणि कूर्ग ही पूर्वीची राज्ये बॉम्बे, हैदराबाद आणि मद्रास या पूर्वीच्या राज्यांतील कन्नड भाषिक जिल्ह्यांमध्ये विलीन करून म्हैसूर राज्याची निर्मिती करण्यात आली. बेंगळुरू, कोलार, तुमाकुरु, मंड्या, म्हैसूर, हसना, चिक्कमगालुरू, शिवमोग्गा, चित्रदुर्ग आणि बल्लारी या दहा जिल्ह्यांचे एकत्रित म्हैसूर राज्य बनले होते जे 1953 मध्ये मद्रास राज्यातून म्हैसूरला हस्तांतरित करण्यात आले होते, जेव्हा आंध्र प्रदेश हे नवीन राज्य होते. मद्रासच्या उत्तर जिल्ह्य़ातून निर्माण झाले.[1] कूर्ग राज्य हा कोडागु म्हणून ओळखला जाणारा जिल्हा बनला,[२] दक्षिण कन्नड मद्रास राज्यातून, उत्तरा कन्नड, धारवाडा, बेलगावी आणि विजयपुरा बॉम्बे राज्यातून हस्तांतरित करण्यात आले. हैदराबाद राज्यातील बिदर, कलबुर्गी आणि रायचुरु. 1973 मध्ये राज्याचे नाव बदलून कर्नाटक हे नवीन नाव ठेवण्यात आले.

  • 15 ऑगस्ट 1986 रोजी मुख्यमंत्री रामकृष्ण हेगडे यांच्या प्रशासनाने पूर्वीच्या बेंगळुरूपासून बेंगळुरू ग्रामीण आणि बेंगळुरू शहरी या दोन जिल्ह्यांची निर्मिती केली.
  • 25 ऑगस्ट 1997 रोजी मुख्यमंत्री जे. एच. पटेल यांच्या प्रशासनाने नवीन सात जिल्ह्यांची निर्मिती केली.
  1. म्हैसूरपासून चामराजनगर
  2. चित्रदुर्ग, बल्लारी आणि शिवमोग्गा यांच्यापासून दावणगेरे
  3. विजयपुरापासून बागलकोट
  4. धारवाडपासून गदगा आणि हावेरी ही दोन जिल्हे
  5. दक्षिण कन्नडपासून उडुपी
  6. रायचुरु पासून कोपला
  • 21 जून 2007 रोजी मुख्यमंत्री एच.डी. कुमारस्वामी यांच्या प्रशासनाने बंगळुरू ग्रामीणपासून रामनगर तर कोलारपासून चिक्कबल्लापुरा या दोन जिल्ह्यांची निर्मिती केली.


सध्या खालील जिल्ह्यांच्या निर्मितीची मागणी होत आहे.

  • बेळगावी (सर्वात मोठा जिल्हा) पासून चिक्कोडी आणि गोकाक
  • तुमाकुरु पासून टिपतरु आणि मधुगिरी
  • उत्तरा कन्नडपासून सिरसी
  • दक्षिण कन्नडपासून पुत्तुरू
  • म्हैसूरपासून हुनासुरू
  • बागलकोटपासून जमखंडी
  • विजयपुरा पासून इंडी
  • कलबुर्गी पासून सेदाम
  • रायचुरु पासून सिंधानुरु

प्रशासकीय रचना[संपादन]

Kitturu Karnataka Division बंगळूर विभाग Kalyana Karnataka Division मैसूर विभाग
  • बागलकोट
  • बेळगावी (मुख्यालय)
  • धारवाडा
  • गदगा
  • हावेरी
  • उत्तरा कन्नड
  • विजयपुरा
  • बंगळुरू ग्रामीण
  • बेंगळुरू शहरी (मुख्यालय)
  • चिक्कबल्लापुरा
  • चित्रदुर्ग
  • दावणगेरे
  • कोलार
  • रामनगरा
  • शिवमोग्गा
  • तुमाकुरु
  • बल्लारी
  • बिदर
  • कलबुर्गी (मुख्यालय)
  • कोपला
  • रायचुरु
  • विजयनगर
  • यादगिरी
  • चामराजनगरा
  • चिक्कमगलुरू
  • दक्षिण कन्नड
  • हसना
  • कोडगू
  • मांड्या
  • म्हैसूर (मुख्यालय)
  • उडुपी

जिल्ह्याची यादी[संपादन]

कोड[२] जिल्हा मुख्यालय[३] स्थापना[४][५] लोकसंख्या[६](२०११) क्षेत्रफळ[३] घनता[७](२०११) नकाशा
BK बागलकोट बागलकोट 15 ऑगस्ट 1997[८] 1,889,752 ६,५७५ चौ. किमी (२,५३९ चौ. मैल) २८८ /चौ. किमी (७५० /चौ. मैल) Karnataka Bagalkot locator map.svg
BN बंगळूर नागरी बंगळूर 1 नोव्हेंबर 1956 9,621,551 २,१९० चौ. किमी (८५० चौ. मैल) ४,३८१ /चौ. किमी (११,३५० /चौ. मैल) Karnataka Bangalore Urban locator map.svg
BR बंगळूर ग्रामीण बंगळूर 15 August 1986[९] 990,923 २,२५९ चौ. किमी (८७२ चौ. मैल) ४३१ /चौ. किमी (१,१२० /चौ. मैल) Karnataka Bangalore Rural locator map.svg
BG बेळगाव बेळगाव 1 नोव्हेंबर 1956 4,779,661 १३,४१५ चौ. किमी (५,१८० चौ. मैल) ३५६ /चौ. किमी (९२० /चौ. मैल) Karnataka Belgaum locator map.svg
BL बेल्लारी बेल्लारी 1 नोव्हेंबर 1956 2,452,595 ८,४५० चौ. किमी (३,२६० चौ. मैल) २९० /चौ. किमी (७५० /चौ. मैल) Karnataka Bellary locator map.svg
BD बीदर बीदर 1 नोव्हेंबर 1956 1,703,300 ५,४४८ चौ. किमी (२,१०३ चौ. मैल) ३१३ /चौ. किमी (८१० /चौ. मैल) Karnataka Bidar locator map.svg
BJ विजापूर विजापूर 1 नोव्हेंबर 1956 2,177,331 १०,४९४ चौ. किमी (४,०५२ चौ. मैल) २०७ /चौ. किमी (५४० /चौ. मैल) Karnataka Bijapur locator map.svg
CJ चामराजनगर चामराजनगर 15 August 1997[८] 1,020,791 ५,१०१ चौ. किमी (१,९७० चौ. मैल) १८१ /चौ. किमी (४७० /चौ. मैल) Karnataka Chamarajanagar locator map.svg
चिकबल्लपूर चिकबल्लपूर 10 सप्टेंबर 2007[८] 1,255,104 ४,५२४ चौ. किमी (१,७४७ चौ. मैल)[१०] २९६ /चौ. किमी (७७० /चौ. मैल) Karnataka Chikballapur locator map.svg
CK चिकमगळूर चिकमगळूर 1 नोव्हेंबर 1956 1,137,961 ७,२०१ चौ. किमी (२,७८० चौ. मैल) १५८ /चौ. किमी (४१० /चौ. मैल) Karnataka Chikmagalur locator map.svg
CT चित्रदुर्ग चित्रदुर्ग 1 नोव्हेंबर 1956 1,659,456 ८,४४० चौ. किमी (३,२६० चौ. मैल) १९७ /चौ. किमी (५१० /चौ. मैल) Karnataka Chitradurga locator map.svg
DK दक्षिण कन्नड मंगळूर 1 नोव्हेंबर 1956 2,089,649 ४,५६० चौ. किमी (१,७६० चौ. मैल) ४३० /चौ. किमी (१,१०० /चौ. मैल) Karnataka DK locator map.svg
DA दावणगेरे दावणगेरे 15 August 1997[८] 1,945,497 ५,९२४ चौ. किमी (२,२८७ चौ. मैल) ३२८ /चौ. किमी (८५० /चौ. मैल) Karnataka Davanagere locator map.svg
DH धारवाड धारवाड 1 नोव्हेंबर 1956 1,847,023 ४,२६० चौ. किमी (१,६४० चौ. मैल) ४३४ /चौ. किमी (१,१२० /चौ. मैल) Karnataka Dharwad locator map.svg
GA गदग गदग 24 August 1997[८] 1,064,570 ४,६५६ चौ. किमी (१,७९८ चौ. मैल) २२९ /चौ. किमी (५९० /चौ. मैल) Karnataka Gadag locator map.svg
GU गुलबर्गा गुलबर्गा 1 नोव्हेंबर 1956 2,566,326 १०,९५१ चौ. किमी (४,२२८ चौ. मैल) २३४ /चौ. किमी (६१० /चौ. मैल) Karnataka Gulbarga locator map.svg
HS हसन हसन 1 नोव्हेंबर 1956 1,776,421 ६,८१४ चौ. किमी (२,६३१ चौ. मैल) २६१ /चौ. किमी (६८० /चौ. मैल) Karnataka Hassan locator.svg
HV हावेरी हावेरी 24 August 1997[८] 1,597,668 ४,८२३ चौ. किमी (१,८६२ चौ. मैल) ३३१ /चौ. किमी (८६० /चौ. मैल) Karnataka Haveri locator map.svg
KD कोडागु मडिकेरी 1 नोव्हेंबर 1956 554,519 ४,१०२ चौ. किमी (१,५८४ चौ. मैल) १३५ /चौ. किमी (३५० /चौ. मैल) Karnataka Kodagu locator map.svg
KL कोलार कोलार 1 नोव्हेंबर 1956 1,536,401 ३,९६९ चौ. किमी (१,५३२ चौ. मैल)[११] ३८६ /चौ. किमी (१,००० /चौ. मैल) Karnataka Kolar locator map.svg
KP कोप्पळ कोप्पळ 24 August 1997[८] 1,389,920 ७,१८९ चौ. किमी (२,७७६ चौ. मैल) २५० /चौ. किमी (६५० /चौ. मैल) Karnataka Koppal locator map.svg
MA मंड्या मंड्या 1 नोव्हेंबर 1956 1,805,769 ४,९६१ चौ. किमी (१,९१५ चौ. मैल) ३६४ /चौ. किमी (९४० /चौ. मैल) Karnataka Mandya locator map.svg
MY म्हैसूर म्हैसूर 1 नोव्हेंबर 1956 3,001,127 ६,८५४ चौ. किमी (२,६४६ चौ. मैल) ४७६ /चौ. किमी (१,२३० /चौ. मैल) Karnataka Mysore locator map.svg
RA रायचूर रायचूर 1 नोव्हेंबर 1956 1,928,812 ६,८२७ चौ. किमी (२,६३६ चौ. मैल) २२८ /चौ. किमी (५९० /चौ. मैल) Karnataka Raichur locator map.svg
रामनगर रामनगर 10 September 2007[८] 1,082,636 ३,५५६ चौ. किमी (१,३७३ चौ. मैल) ३०८ /चौ. किमी (८०० /चौ. मैल) Karnataka Ramanagara locator map.svg
SH शिमोगा शिमोगा 1 नोव्हेंबर 1956 1,752,753 ८,४७७ चौ. किमी (३,२७३ चौ. मैल) २०७ /चौ. किमी (५४० /चौ. मैल) Karnataka Shimoga locator map.svg
TU तुमकुर तुमकुर 1 नोव्हेंबर 1956 2,678,980 १०,५९७ चौ. किमी (४,०९२ चौ. मैल) २५३ /चौ. किमी (६६० /चौ. मैल) Karnataka Tumkur locator map.svg
UD उडुपी उडुपी 25 August 1997[८] 1,177,361 ३,८८० चौ. किमी (१,५०० चौ. मैल) ३२९ /चौ. किमी (८५० /चौ. मैल) Karnataka Udupi locator map.svg
UK उत्तर कन्नड कारवार 1 नोव्हेंबर 1956 1,437,169 १०,२९१ चौ. किमी (३,९७३ चौ. मैल) १४० /चौ. किमी (३६० /चौ. मैल) Karnataka UK locator map.svg
यादगीर यादगीर 30 डिसेंबर 2009 1,174,271 ५,२७३ चौ. किमी (२,०३६ चौ. मैल) २२३ /चौ. किमी (५८० /चौ. मैल) Karnataka Yadgir locator map.svg

हे देखील पहा[संपादन]

संदर्भ[संपादन]

  1. ^ "'विजयनगर' कर्नाटकातील ३१ वा जिल्हा; बळ्ळारी जिल्ह्याचे विभाजन". सनातन प्रभात (इंग्रजी भाषेत). 2020-11-20. 2022-05-12 रोजी पाहिले.
  2. ^ "NIC Policy on format of e-mail Address: Appendix (2): Districts Abbreviations as per ISO 3166–2" (PDF). Ministry Of Communications and Information Technology, Government of India. 2004-08-18. pp. 5–10. 2008-11-24 रोजी पाहिले.
  3. ^ a b "Know India — Districts of Karnataka". Government of India portal. 16 नोव्हेंबर 2010 रोजी पाहिले.
  4. ^ Here 'Established' means year of establishment as a district of Karnataka. If the district was formed earlier to the formation of district in the state of Karnataka, 1 नोव्हेंबर 1956 will be considered as the day of establishment of the district.
  5. ^ "STATES REORGANISATION ACT 1956 - Formation of a new Mysore State". 17 नोव्हेंबर 2010 रोजी पाहिले.[मृत दुवा]
  6. ^ http://www.census2011.co.in/census/state/districtlist/karnataka.html
  7. ^ http://www.census2011.co.in/census/state/districtlist/karnataka.html
  8. ^ a b c d e f g h i "A Handbook of Karnataka — Administration" (pdf). Government of Karnataka. pp. 354, 355. 16 नोव्हेंबर 2010 रोजी पाहिले.
  9. ^ "District Profile". 18 नोव्हेंबर 2010 रोजी पाहिले.
  10. ^ "District Profile — Area and population". 18 नोव्हेंबर 2010 रोजी पाहिले.
  11. ^ "Kolar district at a glance" (pdf). 18 नोव्हेंबर 2010 रोजी पाहिले.