थायलंड

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
थायलंड
ราชอาณาจักรไทย
थायलंडचे राजतंत्र
थायलंडचा ध्वज थायलंडचे चिन्ह
ध्वज चिन्ह
राष्ट्रगीत: Thai National Anthem - US Navy Band.ogg फ्लेंग चात
फ्लेंग चात
थायलंडचे स्थान
थायलंडचे जागतिक नकाशावरील स्थान
राजधानी
(व सर्वात मोठे शहर)
बँकॉक
अधिकृत भाषा थाई[१]
इतर प्रमुख भाषा इंग्लिश
सरकार घटनात्मक राजेशाही
संसदीय लोकशाही
 - राष्ट्रप्रमुख भूमिबोल अदुल्यदेज
 - पंतप्रधान यिंगलक शिनावत
महत्त्वपूर्ण घटना
 - स्वातंत्र्य दिवस (ख्मेर साम्राज्यापासून)
सुखोथाई राज्य - इ.स. १२३८ - इ.स. १३६८
अयुध्या राज्य - इ.स. १३५० - इ.स. १७६७
धोनपुरी राज्य - इ.स. १७६७ - एप्रिल ७, इ.स. १७८२
चक्री राजघराणे - एप्रिल ७, इ.स. १७८२ - अद्याप 
क्षेत्रफळ
 - एकूण ५,१३,००० किमी (४९वा क्रमांक)
 - पाणी (%) ०.४
लोकसंख्या
 - इ.स. २०१० ६,५९,९८,४३६ (२०वा क्रमांक)
 - घनता १२६/किमी²
वार्षिक सकल उत्पन्न (पीपीपी)
 - एकूण ५३९.८७१ अब्ज[२] अमेरिकन डॉलर (२१वा क्रमांक)
 - वार्षिक दरडोई उत्पन्न ८,४७८.१[२] अमेरिकन डॉलर (६९वा क्रमांक)
मानवी विकास निर्देशांक  (२००९) ०.७८३[३] (मध्यम) (८७ वा)
राष्ट्रीय चलन थाई बात (THB) (฿)
आंतरराष्ट्रीय कालविभाग यूटीसी+७
आय.एस.ओ. ३१६६-१ TH
आंतरजाल प्रत्यय .th
आंतरराष्ट्रीय दूरध्वनी क्रमांक ६६
राष्ट्र_नकाशा


थायलंडचे राजतंत्र (थाई: ราชอาณาจักรไทย , राच्च आनाचक थाय, अर्थ: राज्य आज्ञाचक्र थाय) म्हणजेच थायलंड हा आग्नेय आशियातील एक देश आहे. या देशाच्या पूर्वेस लाओसकंबोडिया, दक्षिणेस थायलंडचे आखातमलेशिया तर पश्चिमेस अंदमानचा समुद्रम्यानमार आहेत. बँकॉक ही या देशाची राजधानी आहे. थायलंडमध्ये घटनात्मक राजेशाही असली तरीही प्रशासकीय कारभार संसदीय लोकशाही पद्धतीने चालतो.

इतिहास[संपादन]

वर्तमान थायलंडाच्या भूप्रदेशावर सुमारे ४०,००० वर्षांपासून मानवाचे वास्तव्य असल्याचे पुरावे आहेत. या प्रदेशातील संस्कृतीवर प्राचीन काळापासून - म्हणजे इ.स.च्या १ल्या शतकातील फूनान राज्यापासून - भारतॉय उपखंडातील संस्कृतीचा प्रभाव आहे. फूनान राज्यानंतर येथे ख्मेर साम्राज्याची सत्ता इ.स.च्या १३व्या शतकापर्यंत चालली. ख्मेरांचे साम्राज्य लयास गेल्यावर काही काळ ताय, मोन, ख्मेर, मलय समूहांची छोटी छोटी राज्ये उभी राहिली. इ.स. १२३८ साली आजच्या थायलंडाच्या उत्तर भागात सुखोथाई साम्राज्य उदयास आले. ही स्यामातील पहिली बौद्ध सत्ता मानली जाते. मात्र अवघ्या एका शतकानंतर (इ.स.च्या १४व्या शतकाच्या मध्यावर) दक्षिणेकडील चाओ फ्रया नदीच्या तीरावर उदयास आलेल्या अयुध्या साम्राज्याने सुखोथाई व परिसरातील अन्य सत्तांना झाकोळून टाकले. या साम्राज्याच्या काळात अयुध्या नगराचा व्यापार अरबी द्वीपकल्प, पर्शिया, भारत, चीन इत्यादी आशियाई व्यापारी केंद्रांशी, तसेच डच, पोर्तुगीज, ब्रिटिश इत्यादी युरोपीय व्यापाऱ्यांसहदेखील चाले.

इ.स. १७६७ सालच्या आक्रमणादरम्यान बर्मी सैन्याने अयुध्या लुटली, उद्ध्वस्त केली. तेव्हा राजा तक्षिणाने अजून दक्षिणेस जाऊन चाओ फ्रया नदीच्या तीरावरच्या धोनपुरी या ठाण्यास आपली राजधानी हलवली व तेथून १५ वर्षे राज्य चालवले. इ.स. १७८२मध्ये बुद्ध योद्फा चुलालोक या सेनाधिकाऱ्याने तक्षिणाची राजवट उलथून चक्री घराण्याची सत्ता स्थापली व राजधानी म्हणून बांकोकास निवडले. चक्री घराण्याच्या राजवटीपासूनच्या या काळास रतनकोशिन कालखंड असे अभिधान असून, थायलंडाच्या आधुनिक पर्वाचा तो आरंभ मानला जातो.

इ.स.च्या एकोणिसाव्या शतकात आशिया व आफ्रिका खंडातील अन्य भूप्रदेशांत वसाहतवादाचा शिरकाव होत असताना मात्र थायलंड कधीच कोण्याही युरोपीय वसाहतवादी सत्तेपुढे नमला नाही. आग्नेय आशियातील वर्चस्वस्पर्धेत फ्रेंच व ब्रिटिश अश्या दोन्ही वसाहतवादी सत्तांशी चातुर्याने राजनैतिक व्यवहार जपत थायलंडाने आपले सार्वभौमत्व अबाधित राखले.

इ.स.च्या विसाव्या शतकात दुसऱ्या महायुद्धात थायलंडाने जपानास सहकार्य केले. मात्र महायुद्धोतर कालखंडात बह्वंशी काळ थायलंड अमेरिकेच्या मित्रपक्षात राहिला आहे.

भूगोल[संपादन]

विस्ताराच्या दृष्टीने ५,१३,१२० वर्ग कि.मी. क्षेत्रफळ असलेला, आकारमानानुसार येमेनापेक्षा काहीसा छोटा व स्पेनापेक्षा काहीसा मोठा विस्तार असलेला हा देश जगातला ५१व्या क्रमांकाचा मोठा देश आहे.

भूरचनेनुसार थायलंडात पर्वतीय प्रदेश, पठारी प्रदेश, नदीखोऱ्यांपासून, तसेच अगदी संयोगभूमीसारख्या भूरूपांपर्यंतचे वैविध्य आढळते. थायलंडाच्या उत्तरेकडील भूभाग डोंगराळ आहे. येथील थानोन धोंग्चाय पर्वतरांगांतील २,५६५ मी. उंचीचे तोय इंदानोन हे ठिकाण देशातील सर्वोच्च ठिकाण आहे. देशाच्या ईशान्येकडील ईशान प्रांताचा व आसपासचा भाग खोरात पठाराने व्यापला आहे. खोरात पठाराच्या पूर्वांगाने वाहणारी मेकोंग नदी थायलंडाच्या पूर्वसीमेलगत वाहत जाते. देशाच्या मध्यभागात चाओ फ्रया नदीचे खोरे वसले असून या खोऱ्यातूनन ही दक्षिणवाहिनी नदी थायलंडाच्या आखातास जाऊन मिळते.

थायलंडाचा दक्षिणेकडील भूप्रदेश क्रा संयोगभूमीवर वसला आहे. क्राची संयोगभूमी थायलंडाच्या मुख्य भूभागास मलय द्वीपकल्पाशी जोडते.

राजकीय विभाग[संपादन]

मोठी शहरे[संपादन]

समाजव्यवस्था[संपादन]

वस्तीविभागणी[संपादन]

धर्म[संपादन]

शिक्षण[संपादन]

संस्कृती[संपादन]

राजकारण[संपादन]

अर्थतंत्र[संपादन]

संदर्भ[संपादन]

  1. CIA — The World Factbook -- Thailand. 2009-10-03. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/th.html
  2. २.० २.१ Thailand. International Monetary Fund. 2010-04-21 रोजी पाहिले.
  3. Human Development Report 2009. Human development index trends: Table G (PDF). The United Nations. 2009-10-05 रोजी पाहिले.

बाह्य दुवे[संपादन]

Commons-logo.svg
विकिमीडिया कॉमन्सवर खालील विषयाशी संबंधित संचिका आहेत: