होमी भाभा

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search
होमी जहांगीर भाभा
Homi Jehangir Bhabha 1960s.jpg
पूर्ण नावहोमी जहांगीर भाभा
जन्म ऑक्टोबर ३०, इ.स. १९०९
मुंबई, महाराष्ट्र, भारत
मृत्यू जानेवारी २४, इ.स. १९६६
माँत ब्यांको, इटली
निवासस्थान भारत Flag of India.svg
नागरिकत्व भारतीय
राष्ट्रीयत्व भारतीय Flag of India.svg
धर्म पारशी
कार्यक्षेत्र भौतिकशास्त्रज्ञ
कार्यसंस्था कॅव्हेंडिश लॅबोरेटरी,
टाटा मूलभूत संशोधन संस्था,
भारतीय अणुऊर्जा आयोग
प्रशिक्षण केंब्रिज विद्यापीठ
डॉक्टरेटचे मार्गदर्शक पॉल डिरॅक Nobel prize medal.svg
ख्याती भारतीय अणू संशोधन
पुरस्कार पद्मभूषण(इ.स. १९५४)
वडील जहांगीर होरमजी भाभा
आई मेहेरबाई

होमी जहांगीर भाभा एक भारतीय अणु भौतिकशास्त्रज्ञ, संस्थापक संचालक आणि टाटा इन्स्टिट्यूट ऑफ फंडामेंटल रिसर्च (टीआयएफआर) मधील भौतिकशास्त्राचे प्राध्यापक होते. [२] बोलण्यात "भारतीय अण्वस्त्र कार्यक्रमाचे जनक" म्हणून ओळखले जाणारे, []] भाभा अणु ऊर्जा प्रतिष्ठान, ट्रॉम्बे (एईईटी) चे संस्थापक संचालक देखील होते, ज्याला आता त्यांच्या सन्मानार्थ भाभा अणु संशोधन केंद्र असे नाव देण्यात आले आहे. टीआयएफआर आणि एईईटी ही भारतीय अण्वस्त्रांच्या विकासाची पायाभूत पाया होती, ज्याचे संचालन भाभा यांनी देखरेखीखाली केले. []]

भाभा यांना अ‍ॅडम्स पारितोषिक आणि पद्मभूषण देण्यात आले. Phys मध्ये त्यांना भौतिकशास्त्राच्या नोबेल पुरस्कारासाठीही नामांकित केले गेले. []]

सामग्री

1 प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण

1.1 संशोधन

१.२ अणू भौतिकशास्त्रात काम

२ भारतात परत या

3 करिअर

4 भारतातील अणुऊर्जा

5 विभक्त उर्जा कार्यक्रम

6 मृत्यू

.1.१ हत्या सिद्धांत

7 वारसा

Also हे देखील पहा

9 संदर्भ

10 बाह्य दुवे

लवकर जीवन आणि शिक्षण

होमी जहांगीर भाभा यांचा जन्म एका पारंपारिक श्रीमंत पारशी कुटुंबात झाला होता. तिथून ते दिनशा मानेकजी पेटिट आणि दोराबजी टाटा या व्यावसायिकांशी संबंधित होते. त्यांचा जन्म October० ऑक्टोबर on रोजी झाला. त्यांचे वडील जहांगीर होर्मसजी भाभा होते, ते एक पारशी वकील होते आणि त्यांची आई मेहेरेन होते. []] त्यांचे प्रारंभिक शिक्षण बॉम्बेच्या कॅथेड्रल आणि जॉन कॉनन स्कूलमध्ये झाले आणि वयाच्या १ at व्या वर्षी एलफिन्स्टन महाविद्यालयात ऑनर्ससह वरिष्ठ केंब्रिज परीक्षा उत्तीर्ण झाल्यावर ते दाखल झाले.

त्यानंतर केंब्रिज विद्यापीठाच्या कैउस कॉलेजमध्ये प्रवेश करण्यापूर्वी त्यांनी 1927 मध्ये रॉयल इन्स्टिट्यूट ऑफ सायन्समध्ये शिक्षण घेतले. त्याचे वडील आणि काका दोरबजी यांच्या आग्रहामुळेच भाभाने केंब्रिज येथून मेकॅनिकल इंजिनिअरिंगची पदवी मिळवून नंतर भारतात परत येण्याची योजना आखली होती, तेथे ते जमशेदपूरमधील टाटा स्टील किंवा टाटा स्टील मिलमध्ये मेटेलर्जिस्ट म्हणून रुजू होतील.

संशोधन

भाभाच्या वडिलांना आपल्या मुलाचा हा त्रास समजला आणि तो त्याच्या पत्नीसह गणिताच्या अभ्यासासाठी अर्थसहाय्य देण्यास तयार झाला तर त्याने मेकॅनिकल सायन्सेस ट्रायपोस परीक्षेचा प्रथम वर्ग मिळविला पाहिजे. भाभा यांनी जून मध्ये त्रिपोसची परीक्षा दिली आणि प्रथम श्रेणीसह उत्तीर्ण झाला. त्यानंतर त्यांनी पॉल डायॅकच्या गणितातील अभ्यासात गणित ट्रायपॉस पूर्ण करण्यासाठी उत्कृष्ट कामगिरी केली. दरम्यान, त्यांनी सैद्धांतिक भौतिकशास्त्रामध्ये डॉक्टरेट मिळवताना कॅव्हेंडिश प्रयोगशाळेत काम केले. त्या वेळी प्रयोगशाळेत बर्‍याच वैज्ञानिक यशांचे केंद्र होते. जेम्स चाडविक यांनी न्युट्रॉन, जॉन कॉक्राफ्ट आणि अर्नेस्ट वॉल्टन यांना उच्च-उर्जा प्रोटॉनद्वारे लिथियम संक्रमित केल्याचा शोध लावला आणि गॅमा रेडिएशनद्वारे इलेक्ट्रॉन जोड्या आणि शॉवरचे उत्पादन प्रदर्शित करण्यासाठी पॅट्रिक ब्लॅकेट आणि ज्युसेप्पे ओचियालिनी यांनी क्लाऊड चेंबरचा वापर केला.

या शैक्षणिक वर्षात भाभा यांना अभियांत्रिकीमधील सलोमन्स स्टुडंटशिप देण्यात आले. १ 32 In२ मध्ये त्यांनी गणिताच्या त्रिकोणावर प्रथम श्रेणी मिळविली आणि गणितातील राऊस बॉल ट्रॅव्हलिंग विद्यार्थ्यांचा पुरस्कार त्यांना मिळाला. यावेळी, अणू भौतिकशास्त्र सर्वात मोठे मन आकर्षित करीत होते आणि सैद्धांतिक भौतिकशास्त्राच्या तुलनेत हे सर्वात लक्षणीय उदयोन्मुख क्षेत्र होते, सैद्धांतिक भौतिकशास्त्राच्या विरोधात या क्षेत्रावर आक्रमण झाले कारण ते प्रयोगांद्वारे नैसर्गिक घटना सिद्ध करण्याऐवजी सिद्धांतांकडे सुस्त होते. कणांवर प्रयोग करणे ज्यामुळे प्रचंड प्रमाणात रेडिएशन देखील बाहेर पडले, ही भाभाची आजीवन आवड होती आणि त्यांचे अग्रगण्य संशोधन आणि प्रयोग यांनी भारतीय भौतिकशास्त्रज्ञांना विशेष कौतुक केले ज्या विशेषत: त्यांचे क्षेत्र अणु भौतिकशास्त्राकडे वळले, त्यापैकी एक म्हणजे पियारासिंह गिल .

अणू भौतिकशास्त्रात कार्य करा

जानेवारी मध्ये भाभा यांनी आपला पहिला वैज्ञानिक पेपर “कॉस्मिक रेडिएशनचा शोषण” प्रकाशित केल्यानंतर अणू भौतिकशास्त्रात डॉक्टरेट मिळविली. प्रकाशनात, भाभा यांनी वैश्विक किरणांमधील शोषक वैशिष्ट्ये आणि इलेक्ट्रॉन शॉवर उत्पादनांचे स्पष्टीकरण दिले. या पेपरमुळे त्याला 1934 मध्ये आयझॅक न्यूटन स्टुडंटशिप जिंकण्यास मदत झाली, जी त्याने पुढची तीन वर्षे घेतली. पुढच्या वर्षी त्यांनी राल्फ एच. फॉलर यांच्या अंतर्गत सैद्धांतिक भौतिकशास्त्रात डॉक्टरेटचे अभ्यास पूर्ण केले. विद्यार्थ्यादरम्यान, त्यांनी केंब्रिजमध्ये आणि कोपेनहेगनमधील निल्स बोहर यांच्याबरोबर काम करण्याचा वेळ फूट पाडला. 1935 मध्ये भाभा यांनी प्रोसिडींग्स ​​ऑफ रॉयल सोसायटी, सीरीज ए मध्ये एक पेपर प्रकाशित केला ज्यामध्ये इलेक्ट्रॉन-पोझिटरॉन स्कॅटरिंगचा क्रॉस सेक्शन निश्चित करण्यासाठी त्यांनी पहिली गणना केली. या क्षेत्रातील योगदानाचा सन्मान म्हणून इलेक्ट्रॉन-पॉझिट्रॉन स्कॅटरिंगला नंतर भाभा स्कॅटरिंग असे नाव देण्यात आले.

1936 In, मध्ये वॉल्टर हिटलर यांच्यासमवेत रॉयल सोसायटीच्या सीरिज ए च्या कार्यवाहीत “द पॅसेज ऑफ फास्ट इलेक्ट्रोनस आणि थिअरी ऑफ कॉस्मिक शॉवर्स” []] या कागदाचे सहलेखन केले ज्यामध्ये त्यांनी त्यांचे सिद्धांत कसे वर्णन करण्यासाठी वापरले बाह्य अंतराळातील प्राथमिक लौकिक किरण तळाशी असलेल्या वातावरणाशी संवाद साधतात जे भूजल स्तरावर साजरा केलेले कण तयार करतात. त्यानंतर भाभा आणि हिटलरने वेगवेगळ्या इलेक्ट्रॉन दीक्षा शक्तींसाठी भिन्न उंचीवर कॅसकेड प्रक्रियेतील इलेक्ट्रॉनच्या संख्येचे संख्यात्मक अनुमान काढले. ब्रुनो रॉसी आणि पियरे व्हिक्टर ऑगर यांनी काही वर्षांपूर्वी केलेल्या कॉस्मिक किरणांच्या वर्षाच्या प्रयोगात्मक निरीक्षणाशी गणनेने सहमती दर्शविली. भाभा यांनी नंतर असा निष्कर्ष काढला की अशा कणांच्या गुणधर्मांच्या निरीक्षणामुळे अल्बर्ट आइनस्टाइन यांच्या सापेक्षतेच्या सिद्धांताची सरळ प्रयोगात्मक पडताळणी होईल. १ 37 In37 मध्ये भाभा यांना १1 185१ च्या प्रदर्शनातील ज्येष्ठ विद्यार्थी पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले आणि यामुळे १9 39. In मध्ये दुसरे महायुद्ध सुरू होईपर्यंत केंब्रिज येथे त्यांचे काम चालू ठेवण्यास त्यांनी मदत केली.

भारतात परत या

सप्टेंबर १ 39. In मध्ये, दुसरे महायुद्ध सुरू झाले तेव्हा भाभा छोट्या सुट्टीसाठी भारतात आले होते आणि त्यांनी त्यावेळी इंग्लंडला न जाण्याचा निर्णय घेतला होता. त्यांनी प्रसिद्ध विज्ञानशास्त्रज्ञ सी. व्ही. रमण यांच्या अध्यक्षतेखालील भारतीय विज्ञान संस्थेच्या भौतिकशास्त्र विभागात वाचक म्हणून काम करण्याची ऑफर स्वीकारली. सर दोराब टाटा ट्रस्टकडून त्यांना खास संशोधन अनुदान मिळालं, जे ते संस्थेत कॉस्मिक रे रिसर्च युनिटची स्थापना करत असत. भाभा यांनी त्यांच्याबरोबर काम करण्यासाठी हरीश-चंद्रासह काही विद्यार्थ्यांची निवड केली. नंतर, 20 मार्च 1941 रोजी, रॉयल सोसायटीचे फेलो म्हणून त्यांची निवड झाली. जे. आर. डी. टाटा यांच्या मदतीने त्यांनी मुंबईत टाटा इन्स्टिट्यूट ऑफ फंडामेंटल रिसर्चच्या स्थापनेत मोलाची भूमिका बजावली.

करिअर

ब्रिटनमध्ये अणू भौतिकशास्त्राची कारकीर्द सुरू केल्यापासून, भाभा आपल्या सप्टेंबर १ 39 39 in मध्ये दुसरे महायुद्ध सुरू होण्यापूर्वी वार्षिक सुट्टीसाठी भारतात परत आले होते. युद्धाने त्यांना भारतातच रहाण्यास प्रवृत्त केले आणि त्यांनी भारतीय विज्ञान संस्थानात भौतिकशास्त्रातील वाचकांचे पद स्वीकारले. बेंगळुरूमध्ये नोबेल पुरस्कार विजेते सी.व्ही. रमण. []] यावेळी, भाभा यांनी महत्त्वाकांक्षी आण्विक कार्यक्रम सुरू करण्यासाठी कॉंग्रेस पक्षाचे ज्येष्ठ नेते, विशेषत: जवाहरलाल नेहरू, ज्यांनी नंतर भारताचे पहिले पंतप्रधान म्हणून काम पाहिले होते, त्यांना पटवून देण्यात महत्वाची भूमिका बजावली. या दृष्टीकोनाचा एक भाग म्हणून, भाभा यांनी संस्थेत कॉस्मिक रे रिसर्च युनिटची स्थापना केली, १ 4 44 मध्ये विभक्त शस्त्रास्त्रांवर स्वतंत्रपणे संशोधन चालू असताना बिंदू कण चळवळीच्या सिद्धांतावर काम करण्यास सुरवात केली. []] १ 45 In45 मध्ये त्यांनी टाटा इन्स्टिट्यूट ऑफ फंडामेंटल रिसर्च आणि मुंबई येथे १ Energy in8 मध्ये अणु उर्जा आयोग स्थापन केले आणि त्याचे पहिले अध्यक्ष म्हणून काम पाहिले. []] १ 194 88 मध्ये नेहरूंनी भाभा यांच्या अण्वस्त्र कार्यक्रमाचे संचालक म्हणून नेमणूक केली आणि त्यानंतर भाभा यांना लवकरच अण्वस्त्रे विकसित करण्याचे काम सोपवले. []] १ 50 s० च्या दशकात भाभा यांनी आयएईए परिषदेमध्ये भारताचे प्रतिनिधित्व केले आणि १ 195 55 मध्ये स्वित्झर्लंडमधील जिनिव्हा येथे शांततापूर्ण अणुउर्जा वापराच्या संयुक्त राष्ट्रांच्या परिषदेचे अध्यक्ष म्हणून काम केले. यावेळी त्यांनी अण्वस्त्रांच्या विकासासाठी आपली लॉबिंग अधिक तीव्र केली. चीन-भारत युद्धानंतर लवकरच भाभा यांनी आक्रमकपणे आणि जाहीरपणे अण्वस्त्रांची मागणी करण्यास सुरवात केली. []]

इलेक्ट्रॉनद्वारे पोझीट्रॉन विखुरण्याची शक्यता व्यक्त करण्यासाठी भाभाने आंतरराष्ट्रीय अभिव्यक्ती मिळविल्यानंतर, ही प्रक्रिया आता भाभा स्कॅटरिंग म्हणून ओळखली जाते. कॉम्पटन स्कॅटरिंग, आर-प्रोसेस आणि अणू भौतिकशास्त्रातील प्रगतीवरील त्यांचे कार्य या त्यांच्या प्रमुख योगदानामध्ये आहे. १ 195 44 मध्ये त्यांना भारत सरकारने पद्मभूषण पुरस्काराने सन्मानित केले. []] नंतर त्यांनी भारतीय मंत्रिमंडळाच्या वैज्ञानिक सल्लागार समितीचे सदस्य म्हणून काम केले आणि विक्रम साराभाई यांना भारतीय राष्ट्रीय अवकाश संशोधन समिती स्थापन करण्यासाठी महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली. जानेवारी १ 66 In66 मध्ये, आंतरराष्ट्रीय अणु उर्जा एजन्सीच्या वैज्ञानिक सल्लागार समितीच्या बैठकीस उपस्थित राहण्यासाठी ऑस्ट्रियाच्या व्हिएन्ना येथे जात असताना, भाटांचा मॉन्ट ब्लांकजवळ विमान अपघातात मृत्यू झाला. []]

भारतातील अणुऊर्जा

20 ऑगस्ट 1955 रोजी जिनिव्हा, स्वित्झर्लंडमध्ये अणुऊर्जाच्या शांततापूर्ण वापरावरील आंतरराष्ट्रीय परिषदेत भाभा (उजवीकडे)

होमी जहांगीर भाभा जेव्हा इंडिया इंस्टीट्यूट ऑफ सायन्स येथे कार्यरत होते, तेव्हा भारतामध्ये अशी कोणतीही संस्था नव्हती ज्यात अणू भौतिकशास्त्र, लौकिक किरण, उच्च उर्जा भौतिकशास्त्र आणि भौतिकशास्त्रातील ज्ञानाच्या इतर सीमेसाठी आवश्यक सुविधा असतील. यामुळे त्यांना मार्च १ 4 .4 मध्ये सर दोराबजी टाटा ट्रस्टकडे 'मूलभूत भौतिकशास्त्राच्या संशोधनाची एक जोरदार शाळा' स्थापन करण्याचा प्रस्ताव पाठविण्यास उद्युक्त केले. आपल्या प्रस्तावात त्याने लिहिले:

सैद्धांतिक आणि प्रयोगात्मक अशा दोन्ही भौतिकशास्त्राच्या मूलभूत समस्यांविषयी संशोधनाची कोणतीही मोठी शाळा भारतात नाही. तथापि, संपूर्ण भारतभर विखुरलेले सक्षम कामगार आहेत जे चांगल्या दिशेने कार्य करीत नाहीत जे योग्य ठिकाणी एकत्र आणल्यास त्यांना जेवढे चांगले काम मिळेल. मूलभूत भौतिकशास्त्रामध्ये संशोधनाची जोरदार शाळा असणे हे भारताच्या हिताचे आहे, कारण अशी शाळा केवळ भौतिकशास्त्राच्या कमी प्रगत शाखांमध्येच नाही तर उद्योगात त्वरित व्यावहारिक वापराच्या समस्येमध्येही संशोधनाची मुख्य भूमिका बनवते. आज भारतात केले जाणारे बहुतेक संशोधन निराशाजनक किंवा निकृष्ट दर्जाचे असेल तर ते उत्तम संशोधक कामगारांची पर्याप्त संख्या नसल्यामुळे चांगले संशोधनाचे प्रमाण ठरवेल आणि सल्लागार क्षमता असलेल्या संचालक मंडळांवर कार्य करेल. ... शिवाय, आतापासून दोन दशकांच्या कालावधीत जेव्हा अणुऊर्जा यशस्वीरित्या उर्जा उत्पादनासाठी वापरली गेली आहे, तेव्हा भारताला परदेशात तज्ज्ञांचा शोध घेण्याची गरज भासणार नाही तर ती तयार असल्याचे त्यांना आढळेल. मला असे वाटत नाही की इतर देशांतील वैज्ञानिक विकासाशी परिचित असलेला कोणीही माझ्या प्रस्तावाप्रमाणे अशा शाळेची भारतातील आवश्यकता नाकारेल. ज्या विषयांवर संशोधन आणि प्रगत शिक्षण घेतले जाईल ते सैद्धांतिक भौतिकशास्त्र, विशेषत: मूलभूत समस्यांवरील आणि वैश्विक किरण आणि अणु भौतिकशास्त्राचा विशेष संदर्भ आणि वैश्विक किरणांवरील प्रायोगिक संशोधन असेल. दोन्ही परमाणु भौतिकशास्त्रात सैद्धांतिकदृष्ट्या एकमेकांशी जोडलेले असल्याने वैश्विक किरणांपासून विभक्त भौतिकशास्त्र विभक्त करणे शक्य किंवा इष्ट नाही. []]

टाटा ट्रस्टच्या सर दोराबजी जामसेतजी यांच्या विश्वस्तांनी भाभा यांचा प्रस्ताव आणि एप्रिल १ 4 .4 मध्ये संस्था सुरू करण्याची आर्थिक जबाबदारी स्वीकारण्याचे ठरविले. मुंबई सरकारला प्रस्तावित संस्थेचा संयुक्त संस्थापक होण्यास रस दाखविल्यामुळे मुंबईला त्या जागेची निवड करण्यात आली. टाटा इंस्टिट्यूट ऑफ फंडामेंटल रिसर्च या नावाच्या संस्थेचे उद्घाटन १ 45 .45 मध्ये अस्तित्त्वात असलेल्या इमारतीत भाड्याने घेतलेल्या जागेत 40 meters० वर्ग मीटरमध्ये करण्यात आले. १ 194 .8 मध्ये रॉयल याट क्लबच्या जुन्या इमारतींमध्ये संस्था हलविण्यात आली.

जेव्हा भाभा यांना समजले की अणुऊर्जा कार्यक्रमासाठी तंत्रज्ञान विकास यापुढे टीआयएफआरमध्ये करता येणार नाही तेव्हा त्यांनी सरकारला या उद्देशाने पूर्णपणे समर्पित नवीन प्रयोगशाळा बांधण्याचा प्रस्ताव दिला. त्यासाठी मुंबई सरकारकडून ट्रॉम्बे येथे १२०० एकर जमीन अधिग्रहित केली गेली. अशाप्रकारे अणु उर्जा स्थापना ट्रॉम्बे (एईईटी) ने १ 195 44 मध्ये कार्य करण्यास सुरवात केली. त्याच वर्षी अणु ऊर्जा विभाग (डीएई) देखील स्थापित झाला. [१०] १ 195 Energy5 मध्ये स्वित्झर्लंडच्या जिनेव्हा येथे झालेल्या आंतरराष्ट्रीय अणुऊर्जा मंचात आणि संयुक्त राष्ट्रांच्या परिषदेचे अध्यक्ष म्हणून अणुऊर्जा मंच त्यांनी प्रतिनिधित्व केले. १ 195 88 मध्ये अमेरिकन कला व विज्ञान अकादमीचा परराष्ट्र सन्माननीय सदस्य म्हणून त्यांची निवड झाली. [11]

विभक्त उर्जा कार्यक्रम

भाभा यांना सामान्यत: भारतीय अणु शक्तीचा जनक म्हणून मान्यता दिली जाते. शिवाय, युरेनियमच्या अल्प साठ्याऐवजी देशातील विशाल थोरियम साठ्यातून शक्ती काढण्यावर लक्ष केंद्रित करण्याची रणनीती तयार करण्याचे श्रेय त्याला दिले जाते. [१२] [१]] हे थोरियम केंद्रित धोरण जगातील इतर सर्व देशांच्या तुलनेत स्पष्टपणे आहे. हे धोरणात्मक उद्दीष्ट साध्य करण्यासाठी भाभाने मांडलेला दृष्टीकोन भारताचा तीन टप्प्यांचा अणु उर्जा कार्यक्रम बनला.

भाभा यांनी तीन चरणांचा दृष्टीकोन खालीलप्रमाणे लिहिला:

भारतात थोरियमचे एकूण साठे सहज काढता येण्याजोग्या 500,000 टनांहून अधिक आहेत, तर युरेनियमचा ज्ञात साठा यापैकी दहावा हिस्सा आहे. म्हणूनच लांब पल्ल्याच्या अणु उर्जा कार्यक्रमाचे उद्दीष्ट म्हणजे युरेनियमपेक्षा थोरियमवर शक्य तितक्या लवकर अणु उर्जा निर्मितीवर आधारित असणे आवश्यक आहे ... नैसर्गिक युरेनियमवर आधारित अणु उर्जा केंद्रांची पहिली निर्मिती केवळ त्यापासून सुरू करण्यासाठीच वापरली जाऊ शकते. अणु उर्जा कार्यक्रम ... प्रथम पिढीच्या वीज केंद्रांद्वारे उत्पादित प्लूटोनियमचा उपयोग विद्युत उत्पादन आणि थोरियमला ​​यू -233 मध्ये रूपांतरित करण्यासाठी बनविलेल्या उर्जा केंद्रांच्या दुसर्‍या पिढीमध्ये किंवा प्रजनन वाढीसह युरेनियमचे अधिक प्लूटोनियममध्ये रुपांतर करता येते ... तृतीय पिढीच्या ब्रीडर पॉवर स्टेशनसाठी पॉवर स्टेशनच्या दुसर्‍या पिढीला एक दरम्यानचे पाऊल मानले जाऊ शकते, या सर्वांनी वीज निर्मितीच्या दिशेने जाळण्यापेक्षा अधिक यू -238 उत्पादन केले. [१ 14]

मृत्यू

24 जानेवारी 1966 रोजी एअर इंडियाची फ्लाइट 101 मॉन्ट ब्लाँकजवळ क्रॅश झाली तेव्हा भाभा ठार झाले. [१]]डोंगराशेजारी विमानाच्या स्थानाविषयी जिनेवा विमानतळ आणि पायलट यांच्यात गैरसमज हे क्रॅश होण्याचे अधिकृत कारण आहे.

हत्या सिद्धांत

[]] भारताच्या अण्वस्त्र कार्यक्रमाला अर्धांगवायू करण्यासाठी केंद्रीय बुद्धिमत्ता एजन्सी (सीआयए) चा सहभाग असलेल्या दाव्यासह हवाई दुर्घटनेसाठी अनेक शक्य सिद्धांत प्रगत केले गेले आहेत. [१]] २०१२ मध्ये क्रॅश साइटजवळ कॅलेंडर आणि एक वैयक्तिक पत्र असलेली एक भारतीय राजनयिक बॅग जप्त केली होती. [१]] [१]]

ग्रेगोरी डग्लस या पत्रकाराने, सीआयएचे माजी कार्यकर्ते, रॉबर्ट क्रोली यांच्याशी चार वर्ष मुलाखती घेतल्या. त्यांनी वार्तालाप सह क्रो नावाच्या पुस्तकात त्यांची उतारे प्रकाशित केली. क्रॉली लिहितो की होमी भाभाच्या हत्येसाठी सीआयए जबाबदार होते. [१]] [२०] ते म्हणाले की विमानाच्या कार्गो विभागातील बॉम्बने मध्य-हवेचा स्फोट केला आणि त्यातून आल्प्समधील व्यावसायिक बोईंग 707 विमान प्रवाशी खाली उतरले आणि ते पुन्हा सापडले नाहीत. अमेरिकेला भारतीय अणु प्रगतीची माहिती होती असा दावाही त्यांनी केला.

भाभांवरील पुस्तके[संपादन]

  • भारताची अणुगाथा - आल्हाद आपटे. भारतातील अणुसंशोधन आणि

संदर्भ आणि नोंदी[संपादन]



Wiki letter w.svg
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.