भीमबेटका

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
भीमबेटका येथील खडकांवरील चित्रे

भीमबेटका ही एक पुरातन जागा व जागतिक वारसा स्थान असून, हे ठिकाण भारताच्या मध्य प्रदेश राज्याच्या रायसेन जिल्ह्यात आहे भोपाळ पासून ४५ किमी अंतरावर आहे. भारताच्या आदिम संस्कृतीचे अवशेष येथे बघावयास मिळतात. सुमारे एक लाख वर्षांपूर्वीची मानवाच्या राहण्याची ही जागा असावी असे अनेकांचा तर्क आहे.[१][२] यांपैकी तेथील पाषाणयुगीन गुहेतील चित्रकारी सुमारे ३०,००० वर्षांपूर्वीची असल्याचे मानले जाते.[३] ही भित्तिचित्रं भारतातली सर्वात प्राचीन भित्तिचित्रं समजली जातात. भीमबेटकाच्या सभोवताली सुमारे पाचशे अजून शैलगृहे आहेत, जिथे अशी प्रागैतिहासिक भित्तिचित्रं परंतु तेथे पोहोचता येत नाही कारण बाकीच्या गुहांपर्यंत जायला रस्ते नाहीत.

याचे नाव हे अतिबलवानभीम या महाभारतातील पात्राबरोबर जोडले जाते.[४] हे नाव भीमाची बैठक -भीमबैठक-भिमबेटका असे अपभ्रंश होऊन बनलेले असावे असे काही मानतात. मध्य प्रदेशामध्ये ह्या ठिकाणाला भीमबैठक याच नावाने ओळखतात.[४]

शोध[संपादन]

पद्मश्री श्रीधर विष्णू वाकणकर ह्या मराठी पुरातत्त्वशास्त्रज्ञाने या गुहांचा शोध लावला. इ.स. १९५७ मध्ये वाकणकर आगगाडीने दिल्लीहून भोपाळला जात असताना त्यांना या गुहा दिसल्या. त्यांनी पाठपुरावा करून एकटेच त्या काटयाकुटयांमधून वर डोंगरावर चालत गेले आणि या गुहांचा शोध लागला.

स्वरूप[संपादन]

या भित्तिचित्रांमध्ये एका लहान मुलाच्या हाताचा ठसा आहे आणि हत्ती, हरीण, वाघ, चितळ, बैल, मोर इत्यादी प्राणी चिरतारलेले आढळतात. तसेच एका गुहेमध्ये एक मिरवणूक चितारलेली आहे. यात घोडयावर बसलेली काही माणसे आहेत, त्यांच्या हातात तलवारी आणि भाले आहेत असे दिसते. बरोबर वाद्ये वाजवणारे दोन वाजंत्री आहेत आणि राजदंड घेऊन चालणारा एक माणूस आहे. तसेच एका गुहेत एक पुढचा एक पाय उंचावलेला पांढराशुभ्र घोडा असे देखणे चित्र दिसते.

पुरावा[संपादन]

या चित्रामुळे घोडा हे जनावर भारतात अस्तित्वात असल्याचा हा सगळयात पुरातन पुरावा उपलब्ध झाला आहे. आणि अरबांनी घोडे भारतात आणले हा आधुनिक समज खोटा पडला आहे.

चित्र दीर्घा[संपादन]

संदर्भ[संपादन]

  1. Javid, Ali and Javeed, Tabassum. World Heritage Monuments and Related Edifices in India. 2008, page 19
  2. http://originsnet.org/bimb1gallery/index.htm
  3. Wendy Doniger, The Hindus (Penguin Press 2009): p.66
  4. ४.० ४.१ Mathpal, Yashodhar. Prehistoric Painting Of Bhimbetka. 1984, page 25

बाह्य दुवे[संपादन]



Wiki letter w.svg
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.