झाडीबोली

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search
Imbox content.png
ह्या लेखाला एकही संदर्भ दिला गेलेला नाही. विश्वसनीय स्रोत जोडून या लेखातील माहितीची पडताळणी करण्यात मदत करा. संदर्भ नसल्याने प्रस्तुत लेखाची उल्लेखनीयता ही सिद्ध होत नाही. संदर्भहीन मजकूराची पडताळणी करता येत नसल्याने व उल्लेखनीयता सिद्ध होत नसल्याने हा लेख काढून टाकला जाऊ शकतो याची नोंद घ्यावी. संदर्भ कसे निवडावेत याची माहिती येथे मिळेल तर संदर्भ कसे जोडायचे याची माहिती आपल्याला येथे मिळेल.
Wiktionary-logo-mr.png
Look up झाडीबोली in
Wiktionary, the free marathi dictionary.
झाडीबोली ह्या बोलीभाषेची शब्दसूची
विक्शनरी, या मुक्त शब्दकोशात पाहा/तपासा/अद्याप नसलेले शब्द/वाक्यांश जोडा अथवा सूची:मराठी बोलीभाषातील शब्द येथे मराठी बोलीभाषांची सामायिक शब्दसूची पहा
विकिपीडियाचा दर्जा राखण्यासाठी या लेखास किंवा विभागास विकिकरणाची गरज आहे.
उपयुक्त विकिदुवे देऊन या लेखाचे विकिकरण करण्यास कृपया मदत करा.


Copyright-problem paste.svg
या लेखातील किंवा विभागातील मजकूर http://kavyashilpnews.blogspot.in/2012/10/blog-post_21.html येथून कॉपी-पेस्ट करून उतरवल्याप्रमाणे वाटत आहे आणि हा प्रकार संभाव्य प्रताधिकारभंग ठरण्याची शक्यता आहे.
या लेखातील अ-मुक्त, प्रताधिकारित आशय हटवायला आणि प्रताधिकारमुक्त आशय भरायला ह्या लेखाचे संपादन करावे. यथोचित संपादन झाल्यावर हा साचा येथून काढावा.



झाडीबोली नावाची एक बोली महाराष्ट्र राज्याच्या ईशान्य दिशेला असलेल्या काही भागात बोलली जाते.. महाराष्ट्र­ाच्या भंडारा, गोंदिया, चंद्रपूर आणि गडचिरोली या चार जिल्ह्यांचा भूभाग 'झाडीमंडळ' किंवा 'झाडीपट्टी' या नावाने ओळखला जातो. या प्रदेशात बोलली जाणारी मराठी भाषेची बोली 'झाडीबोली' या नावाने प्रचलित आहे. आज या चार जिल्ह्यांशिवाय या जिल्ह्यांच्या उत्तर व पूर्व सीमेवरील मध्य प्रदेशातील बालाघाट, दुर्गराजनांदगाव या जिल्ह्यांचा काही भाग आणि भंडारा व चंद्रपूर जिल्ह्यांच्या पश्चिम सीमेवरील नागपूर जिल्ह्याचा काही भाग यांचा झाडी भाषिक प्रदेश म्हणून समावेश करावा लागतो. झाडीपट्टीच्या चार जिल्ह्यांतील बावन्न लक्ष आणि सीमाप्रदेशातील दहा लक्ष असे एकूण बासष्ट लक्ष लोक झाडीबोली बोलतात.[ संदर्भ हवा ]

झाडीबोलीची वैशिष्ट्ये[संपादन]

झाडीबोलीतील काही खास शब्द[संपादन]

लोकसाहित्य[संपादन]

झाडीबोलीत लोकसाहित्याचे क्रीडागीते, पाळणागीते, सासुरवाशिणीची गीते, रोवण्याची गाणी, महादेवाची गाणी, बिरवे, भिंगीसोंग आणि दंडीगान भुलाबाईची गाणी असे काव्यप्रकार आहेत. त्यांशिवाय, दंडार, खडीगंमत, गंगासागर, डहाका आणि गोंधळ हे नाट्यप्रकार आहेत.त्यापैकी गंगासागर, डहाका व गोंधळ हे देवतांशी संबंधीत आहेत.

नियतकालिके[संपादन]

झाडीबोलीचे स्वत:चे मासिक आहे. डॉ. हरिश्चंद्र बोरकर यांच्या संपादकत्वाखाली 'लाडाची बाई' हे बाल मासिक झाडीबोलीत (देवनागरी लिपीत) भाषेत जानेवारी २०१०पासून प्रकाशित होत आहे. हे झाडी भाषेतील पहिले मासिक आहे. [ संदर्भ हवा ]

प्रकाशित साहित्य[संपादन]

झाडीबोलीत सर्व प्रथम लेखन प्रकाशित करण्याचा मान डॉ.हरिश्चंद्र बोरकर यांच्याकडे जातो. 'पवनपर्व' या साकोली येथून दर रविवारी प्रकाशित होणार्‍या ’रविवासरी’ नावाच्या साप्ताहिकात 'वद्राचा देव खाल्या आला' ही त्यांची झाडीबोलीतील कथा १६ मार्च १९८०च्या अंकात प्रकाशित झाली. ही झाडीबोलीतील पहिली प्रकाशित कथा होय.[ संदर्भ हवा ] तसेच याच नियतकालिकात 'अडचा घुटाची भूक' ही त्यांची झाडीबोलीतील कविता २० मार्च १९८१ च्या अंकात प्रकाशित झाली. ही झाडीबोलीतील पहिली प्रकाशित कविता समजली जाते.[ संदर्भ हवा ]

'झाडीबोलीचे भाषावैज्ञानिक अध्ययन' ह्या विषयावर डॉ.हरिश्चंद्र बोरकर यांनी पीएच.डी.चा प्रबंध लिहिला होता.

झाडीबोली साहित्य मंडळाने मराठी बोली साहित्य संघ ही संस्था १५ ऑगस्ट २००३ रोजी स्थापली.

कविता संग्रह[संपादन]

  • अंजनाबाईची कविता (कवयित्री अंजनाबाई खुणे -९ जाने २०००)
  • अंजनाबाईची गाणी(अंजनाबाई खुणे -२००५)
  • आदवा(कवितासंग्रह कवी राजन जयस्वाल -२००४)
  • आदवा (चारोळीसंग्रह-कवी राजन जयस्वाल -९ जानेवारी २०००)
  • कविता झाडीची (झाडीबोलीतील २५ उत्कृष्ट कवितांचा संग्रह - संपादक डॉ. हरिश्चंद्र बोरकर, ना. गो. थुटे -२००२)
  • कानात सांग (डॉ. हरिश्चंद्र बोरकर -२००२)
  • घामाचा दाम (डोमा कापगते)
  • झाडीची माती (मिलिंद रंगारी -२००८)
  • झाडीपट्टीचा बारसा (रामचंद्र डोंगरवार -२००३)
  • झाडी भुलामाय (प्र.ग. तल्लारवार(प्रगत) -२००६)
  • प्रीत ( अश्लेष माडे-२०१३)
  • माजी मायबोली (बापुराव टोंगे -२००८)
  • माज्या मुलकाची कता (विठ्ठल लांजेवार -२००२)
  • मातीत मिरली माती' (मुरलीधर खोटेले -२००७)
  • मोहतेल (प्रल्हाद मेश्राम)
  • रंगल्या तांदराचा सडा (मनराज पटेल)
  • रूप झाडीचा (वा.चं. ठाकरे -२००२)
  • सपनधून (कवी ना.गो. थुटे -१ जानेवारी २०००) हा झाडीबोलीतील पहिला प्रकाशित कवितासंग्रह
  • सोनुली (पांडुरंग भेलावे -२००६)
  • हिरवा पदर (कवितासंग्रह कवी हिरामन लांजे (रमानंद) -२००२)

कथासंग्रह[संपादन]

  • कवितेत रंगल्या कता (बापुराव टोंगे -२००९)
  • गंप्याची बंडी (दिवाकर मोरस्कर -२००१)
  • चटनीचा पेंड (वा.चं. ठाकरे -२००८)
  • झाडीबोलीतील सर्वोत्कृष्ट कथांचा संग्रह 'जागली'( संपादक, राजन जयस्वाल -२००१)
  • पोरका (मा.तु. खिरटकर -२००१
  • वास्तुक (घनश्याम डोंगरे -.१९९८) झाडीबोलीतला पहिला कथासंग्रह.
  • विश्वंभरा (सुमिता कोंडबत्तुनवार -२००२)

कादंबऱ्या/चरित्रे[संपादन]

  • झाडीचा झोलना (आत्मचरित्र, अंजनाबाई खुणे -२०१२)
  • बाप्तिस्मा ते धर्मांतर (आत्मकथन-इसादास भडके)
  • भाराटी (घनश्याम डोंगरे)

अन्य साहित्य[संपादन]

पुरस्कार[संपादन]

  • ’भाराटी' ला नाशिक येथील प्रतिष्ठेचा बंधुमाधव पुरस्कार मिळाला.
  • ”बाप्तिस्मा ते धर्मांतर’ला महाराष्ट्र­ शासनाच्या उत्कृष्ट वाङ्मय पुरस्कारांसह अनेक पुरस्कार लाभलेले आहेत.
  • डॉ. हरिश्चंद्र बोरकर यांच्या 'झाडी बोली : भाषा आणि अभ्यास' आणि 'भाषिक भ्रमंती' या दोन ग्रंथांना महाराष्ट्र शासनाचा उत्कृष्ट वाङ्मय पुरस्कार मिळाला आहे.

झाडीबोली साहित्य संमेलने[संपादन]

  • १९ जानेवारी १९९२ रोजी रेंगेपार (कोहळी) या गावी झाडीबोली साहित्य मंडळाच्या ध्वजाखाली पहिले झाडीबोली साहित्य संमेलन झाले. आजतागायत (इ.स.२०१५) शासकीय मदतीशिवाय या मंडळाने बावीस साहित्य संमेलने घेतली आहेत.
  • इ.स. १९९५च्या सेंदूरवाफा येथील तिसऱ्या झाडीबोली साहित्य संमेलनाचे अध्यक्षपद दिवंगत प्रा. द.सा.बोरकर यांनी भूषविले होते.
  • १२व्या संमेलनाच्या अध्यक्षा अंजनाबाई होत्या.
  • १८वे झाडीबोली साहित्य संमेलन - १९-२० डिसेंबर २०१०. बोंडगावदेवी (गोंदिया जिल्हा) येथे.
  • १९वे, २४-२५ डिसेंबर २०११, भजेपार (अंजोरा) येथे; अध्यक्ष कवी व कथाकार राम महाजन
  • २०वे झाडीबोली संमेलन, ७-८ जानेवारी २०१३, नवेबांधगाव (गोंदिया) येथे; अध्यक्ष : नीलकंठ रणदिवे
  • २१वे झाडीबोली साहित्य संमेलन : ११-१२ जानेवारी २०१४, आसगाव तर्फे पवनी येथे; अध्यक्ष : बापूरावजी टोंगे
  • २२वे झाडीबोली साहित्य संमेलन १० जानेवारी २०१५ रोजी गोंदिया जिल्ह्यातल्या सालेकसा या गावी झाले. साहित्यिक धनंजय ओक या संमेलनाचे (बहुधा) अध्यक्ष असावेत.
  • २४वे झाडीबोली साहित्य संमेलन जानेवारी २०१७च्या पहिल्या आठवड्यात राका या गावी झाले.
  • २५वे झाडीबोली साहित्य संमेलन २३ व २४ डिसेंबर २०१७ रोजी भंडारा जिल्ह्यातील जवाहरनगर येथे झाले. या संमेलनाच्या अध्यक्षपदी कवी, समीक्षक तथा ग्रामगीताचार्य बंडोपंत बोढेकर होते.

डोंबिवली येथे फेब्रुवारी २०१७मध्ये झालेल्या अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाचे अध्यक्ष डॉ. अक्षयकुमार काळे यांनी झाडीपट्टीतील साकोली येथील जनसाहित्य संमेलनाचे अध्यक्षपद भूषविले होते. विदर्भ साहित्य संघाच्या संमेलनाच्या तळोधी-बाळापूर येथील संमेलनाचे अध्यक्षपदही त्यांनी भूषविले होते. मतांसाठी जोगवा मागताना डॉ. काळे यांनी काढलेल्या विनंती पत्रकात अनेकांच्या नावांसोबत झाडीबोली साहित्य मंडळाच्या अध्यक्षांचेही नाव आहे. या पार्श्वभूमीवर डॉ. काळे यांच्या मते समक्ष झाडीबोलीची उपेक्षा होते ही अतिशय वेदनादायक बाब आहे. डोंबिवली संमेलनात माझे नाव सोडा, पण डॉ. राजन जयस्वाल, लखनसिंह कटरे, हिरामण लांजे, ना. गो. थुटे, डॉ. तीर्थराज कापगते यापैकी एखाद्याला तरी आमंत्रित करायला हवे होते, असे डॉ. हरिश्चंद्र बोरकर यांनी नमूद केले.

~अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनातील खास बोलींवरील परिसंवादात झाडीबोलीचा एकही प्रतिनिधी नाही. हे सारे अनवधानाने किंवा अज्ञानामुळे संबंधितांकडून घडले असावे, त्यामागे कोणताही दुष्ट अथवा वावगा हेतू नव्हता, अशी वस्तुस्थिती असेल तर या चुकीच्या संदर्भात निदान दिलगिरीच्या पत्राची अपेक्षा आणि प्रतीक्षा करणे झाडीबोली चळवळीला आणि समस्त झाडीभाषकांना अयोग्य नाही ना?' - डॉ. हरिश्चंद्र बोरकर

झाडीपट्टी परिवर्तनशील साहित्य संमेलन[संपादन]

  • १ले : येरंडी(तालुका अर्जुनी मोरगाव, जिल्हा गोंदिया); २३-३-२०१२

हे सुद्धा पहा[संपादन]

झाडीबोली भाषेतील काही शब्द व त्याचे मराठीतील अर्थ[संपादन]

झाडीबोलीतील शब्द मराठीतील त्या अर्थाचा किंवा
त्याचे जवळपास पोचणारा शब्द
आढं माळा/गच्ची/छत
ऊबार जास्तीचा
कऊल कवेलू (Roof Tile)
काउन कां म्हणून
काह्यले कशाला
खाती लोहार
खाल्तं खाली/खालचे बाजूस
खासर खाचर
गावाले गावाला
गेल्ता गेला होता
घेवाले घ्यायला
चेंगणे चढणे
जगरं कुंभाराने, कच्चे मातीचे मडके भाजण्यासाठी
रचलेली गवऱ्यांची(शोभण्याची) आरास)
जावाले जायला
तांदुर तांदुळ
तेथं तिथे
पुन्नाहुन पुन्हा/परत
बंडी बैलगाडी
बंडी उलार (बंडीचे चाकाच्या/अक्षाच्या मागच्या
बाजूस जास्त भार लादल्याने समोरची
बाजू वर होण्याची स्थिती)
भासरा नवऱ्याचा मोठा भाऊ/ दीर
माह्यासंग माझे सोबत
येथं येथे
वद्र वरती/वरचे बाजूस
शेयरात शहरात
सालदार (साल=वर्ष) वर्षाचे कराराने ठेवलेला शेतीवरील
काम करण्यासाठीचा नोकर



Wiki letter w.svg
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.
  1. ^ संदर्भाचा संदर्भhttp://indiacode.nic.in/fullact1.asp?tfnm=196123 हे संस्थळ २० एप्रील २०१४ रोजी सायं १७ वाजून १५ मिनीटांनी जसे अभ्यासले