अहिराणी बोलीभाषा

Look up अहिराणी बोलीभाषा in
Wiktionary, the free marathi dictionary.

अहिराणी बोलीभाषा ह्या बोलीभाषेची शब्दसूची
विक्शनरी, या मुक्त शब्दकोशात पाहा/तपासा/अद्याप नसलेले शब्द/वाक्यांश जोडा अथवा सूची:मराठी बोलीभाषातील शब्द येथे मराठी बोलीभाषांची सामायिक शब्दसूची पहा

अहिराणी ही खानदेश प्रदेशात बोलली जाणारी पश्चिम हिंद-आर्य भाषा आहे व ती देवनागरी लिपीत लिहिली जाते. ही भाषा तिच्या प्रादेशिक नावावरून खानदेशी म्हणूनही ओळखली जाते तर ती मूळ अहिर लोकसमूहाची भाषा असल्या कारणाने ती अहिराणी म्हणून ओळखली जाते.

अहिराणी भाषा प्रामुख्याने उत्तर महाराष्ट्रातील नंदुरबार, धुळे या जिल्ह्यांत आणि जळगाव जिल्ह्याच्या पश्चिम भागात व नाशिक जिल्ह्याच्या उत्तर भागात बोलली जाते. महाराष्ट्राव्यतिरीक्त गुजरातच्या सुरत, सोनगढ, व्यारा, उच्छल, निझर व मध्यप्रदेशच्या पानसेमल, सेंधवा या तालुक्यांतही अहिराणी भाषा काही प्रमाणात बोलली जाते. गुजरातमधील डांग जिल्ह्यात बोलली जाणारी डांगी(डांगरी) ही सुद्धा खानदेशीचीच एक बोली म्हणून वर्गीकृत केली जाते.

१९११, १९२१ आणि १९३१ च्या जनगणनेत अहिराणी भाषिक लोक गुजराती म्हणून गणले गेले. परंतु नंतरच्या काळात खानदेशी एक स्वतंत्र भाषा म्हणून गणली जाऊ लागली.

खानदेशी
अहिराणी
प्रदेश	महाराष्ट्र गुजरात मध्य प्रदेश
लोकसंख्या	१८.६० लक्ष (२०११)
बोलीभाषा	अहिराणी डांगरी(डांगी) गुजरी भिलाऊ
भाषाकुळ	हिंद-युरोपीय हिंद-ईराणी हिंद-आर्य हिंद-आर्य पश्चिम विभाग खानदेशी
लिपी	देवनागरी
भाषा संकेत
ISO ६३९-३	khn (खानदेशी) ahr (अहिराणी)
अहिराणी भाषेचा व्याप

व्याकरण

सर्वनाम

मराठी सर्वनाम	अहिराणी रूप	प्रकार / लिंग / वचन
कोण?	कोण?	प्रश्नवाचक सर्वनाम
मी	मी	प्रथम पुरुष, एकवचन
आम्ही	आमी	प्रथम पुरुष, बहुवचन
तू	तू	द्वितीय पुरुष, एकवचन
तुम्ही	तुमी	द्वितीय पुरुष, बहुवचन
आपण	आपण	समावेशक
हा	हाऊ	पुल्लिंग, एकवचन
ही	हाई	स्त्रीलिंग, एकवचन
हे	हाई	नपुंसकलिंग, एकवचन
या	हाई	स्त्रीलिंग, बहुवचन
तो	तो	पुल्लिंग, एकवचन
ती	ती	स्त्रीलिंग, एकवचन
ते	त्या	नपुंसकलिंग, बहुवचन
जो	जो	संबंधी सर्वनाम, पुल्लिंग, एकवचन
जी	जी	संबंधी सर्वनाम, स्त्रीलिंग, एकवचन
जे	ज्या	संबंधी सर्वनाम, नपुंसकलिंग, एकवचन / पुल्लिंग, बहुवचन
ज्या	ज्या	संबंधी सर्वनाम, स्त्रीलिंग, बहुवचन
सर्व / सगळे	बठा / समदा	सामान्य बहुवचन
सगळं	बठं / समदं	नपुंसकलिंग, एकवचन
सगळा	बठा / समदा	पुल्लिंग, एकवचन
सगळी	बठी / समदी	स्त्रीलिंग, एकवचन
सगळ्या	बठ्या / समद्या	स्त्रीलिंग, बहुवचन

संबंध दर्शक शब्द

मराठी	अहिराणी	लिंग, वचन
कोणाचं?	कोणनं / कोनं?	नपुसकलिंग, एकवचन
कोणाचा?	कोणना / कोना?	पुल्लिंग, एकवचन
कोणाची?	कोणनी / कोनी?	स्त्रिलिंग, एकवचन
कोणाचे?	कोणना / कोना?	नपुसकलिंग/पुल्लिंग, अनेकवचन
कोणाच्या?	कोणन्या / कोन्या?	स्त्रिलिंग, अनेकवचन
माझं	मनं	नपुसकलिंग, एकवचन
माझा	मना	पुल्लिंग, एकवचन
माझी	मनी	स्त्रिलिंग, एकवचन
माझे	मना	नपुसकलिंग/पुल्लिंग, अनेकवचन
माझ्या	मन्या	स्त्रिलिंग, अनेकवचन
आमचं	आमनं	नपुसकलिंग, एकवचन
आमचा	आमना	पुल्लिंग, एकवचन
आमची	आमनी	स्त्रिलिंग, एकवचन
आमचे	आमना	नपुसकलिंग/पुल्लिंग, अनेकवचन
आमच्या	आमन्या	स्त्रिलिंग, अनेकवचन
तुझं	तुनं	नपुसकलिंग, एकवचन
तुझा	तुना	पुल्लिंग, एकवचन
तुझी	तुनी	स्त्रिलिंग, एकवचन
तुझे	तुना	नपुसकलिंग/पुल्लिंग, अनेकवचन
तुझ्या	तुन्या	स्त्रिलिंग, अनेकवचन
तुमचं	तुमनं	नपुसकलिंग, एकवचन
तुमचा	तुमना	पुल्लिंग, एकवचन
तुमची	तुमनी	स्त्रिलिंग, एकवचन
तुमचे	तुमना	नपुसकलिंग/पुल्लिंग, अनेकवचन
तुमच्या	तुमन्या	स्त्रिलिंग, अनेकवचन
याचं	यानं	नपुसकलिंग, एकवचन
याचा	याना	पुल्लिंग, एकवचन
याची	यानी	स्त्रिलिंग, एकवचन
याचे	याना	नपुसकलिंग/पुल्लिंग, अनेकवचन
याच्या	यान्या	स्त्रिलिंग, अनेकवचन
यांचं	यासनं	नपुसकलिंग, एकवचन
यांचा	यासना	पुल्लिंग, एकवचन
यांची	यासनी	स्त्रिलिंग, एकवचन
यांचे	यासना	नपुसकलिंग/पुल्लिंग, अनेकवचन
यांच्या	यासन्या	स्त्रिलिंग, अनेकवचन
त्याचं	त्यानं	नपुसकलिंग, एकवचन
त्याचा	त्याना	पुल्लिंग, एकवचन
त्याची	त्यानी	स्त्रिलिंग, एकवचन
त्याचे	त्याना	नपुसकलिंग/पुल्लिंग, अनेकवचन
त्याच्या	त्यान्या	स्त्रिलिंग, अनेकवचन
त्यांचं	त्यासनं	नपुसकलिंग, एकवचन
त्यांचा	त्यासना	पुल्लिंग, एकवचन
त्यांची	त्यासनी	स्त्रिलिंग, एकवचन
त्यांचे	त्यासना	नपुसकलिंग/पुल्लिंग, अनेकवचन
त्यांच्या	त्यासन्या	स्त्रिलिंग, एकवचन
ज्याचं	ज्यानं	नपुसकलिंग, एकवचन
ज्याचा	ज्याना	पुल्लिंग, एकवचन
ज्याची	ज्यानी	स्त्रिलिंग, एकवचन
ज्याचे	ज्याना	नपुसकलिंग/पुल्लिंग, अनेकवचन
ज्याच्या	ज्यान्या	स्त्रिलिंग, अनेकवचन
जिचं	जिनं	नपुसकलिंग, एकवचन
जिचा	जिना	पुल्लिंग, एकवचन
जिची	जिनी	स्त्रिलिंग, एकवचन
जिचे	जिना	नपुसकलिंग/पुल्लिंग, अनेकवचन
जिच्या	जिन्या	स्त्रिलिंग, अनेकवचन
ज्यांचं	ज्यासनं	नपुसकलिंग, एकवचन
ज्यांचा	ज्यासना	पुल्लिंग, एकवचन
ज्यांची	ज्यासनी	स्त्रिलिंग, एकवचन
ज्यांचे	ज्यासना	नपुसकलिंग/पुल्लिंग, अनेकवचन
ज्यांच्या	ज्यासन्या	स्त्रिलिंग, अनेकवचन
हिचं	इनं	नपुसकलिंग, एकवचन
हिचा	इना	पुल्लिंग, एकवचन
हिची	इनी	स्त्रिलिंग, एकवचन
हिचे	इना	नपुसकलिंग/पुल्लिंग, अनेकवचन
हिच्या	इन्या	स्त्रिलिंग, अनेकवचन
तिचं	तिनं	नपुसकलिंग, एकवचन
तिचा	तिना	पुल्लिंग, एकवचन
तिची	तिनी	स्त्रिलिंग, एकवचन
तिचे	तिना	नपुसकलिंग/पुल्लिंग, अनेकवचन
तिच्या	तिन्या	स्त्रिलिंग, अनेकवचन
आपलं	आपलं	नपुसकलिंग, एकवचन
आपला	आपला	पुल्लिंग, एकवचन
आपली	आपली	स्त्रिलिंग, एकवचन
आपले	आपला	नपुसकलिंग/पुल्लिंग, अनेकवचन
आपल्या	आपल्या	स्त्रिलिंग, अनेकवचन
सर्व / सगळे	बठा / समदा	नपुसकलिंग/पुल्लिंग, अनेकवचन
सगळं	बठं / समदं	नपुसकलिंग, एकवचन
सगळा	बठा / समदा	पुल्लिंग, एकवचन
सगळी	बठी / समदी	स्त्रिलिंग, एकवचन
सगळ्या	बठ्या / समद्या	स्त्रिलिंग, अनेकवचन
सर्वांचं / सगळ्यांचं	बठासनं / समदासनं	नपुसकलिंग, एकवचन
सर्वांचा / सगळ्यांचा	बठासना / समदासना	पुल्लिंग, एकवचन
सर्वांची / सगळ्यांची	बठासनी / समदासनी	स्त्रिलिंग, एकवचन
सर्वांचे / सगळ्यांचे	बठासना / समदासना	नपुसकलिंग/पुल्लिंग, अनेकवचन
सर्वांच्या / सगळ्यांच्या	बठासन्या / समदासन्या	स्त्रिलिंग, अनेकवचन
रामचं	रामनं	नपुसकलिंग, एकवचन
रामचा	रामना	पुल्लिंग, एकवचन
रामची	रामनी	स्त्रिलिंग, एकवचन
रामचे	रामना	नपुसकलिंग/पुल्लिंग, अनेकवचन
रामच्या	रामन्या	स्त्रिलिंग, अनेकवचन

प्राप्तकर्ता दर्शक शब्द

मराठी	अहिराणी
कोणाला?	कोणले?
मला	माले
आम्हाला	आमले
तुला	तुले
तुम्हाला	तुमले
याला	याले
हिला	इले
त्याला	त्याले
तिला	तिले
यांना	यासले
त्यांना	त्यासले
ज्याला	ज्याले
जिला	जिले
ज्यांना	ज्यासले
आपल्याला	आपले
सर्वांना / सगळ्यांना	बठासले / समदासले
रामला	रामले

कर्ता दर्शक शब्द

मराठी	अहिराणी
मी	मीनं
तू	तूनं
आम्ही	आमीनं
तुम्ही	तुमीनं
याने	यानं
यांनी	यासनी
त्याने	त्यानं
त्यांनी	त्यासनी
हिने	इनं
तिने	तिनं
ज्याने	ज्यानं
जिने	जिनं
ज्यांनी	ज्यासनी
आपण	आपणनं
सर्वांनी / सगळ्यांनी	बठासनी / समदासनी
रामने	रामनं

अंतर्गत संबंध दर्शक शब्द

मराठी	अहिराणी
कोणात / कोणा मध्ये	कोणा मा / कोणा मझार
माझ्यात / माझ्या मध्ये	मना मा / मना मझार
आमच्यात / आमच्या मध्ये	आमना मा / आमना मझार
तुझ्यात / तुझ्या मध्ये	तुना मा / तुना मझार
तुमच्यात / तुमच्या मध्ये	तुमना मा / तुमना मझार
हिच्यात / हिच्या मध्ये	इना मा / इना मझार
याच्यात / याच्या मध्ये	याना मा / याना मझार
यांच्यात / यांच्या मध्ये	यासना मा / यासना मझार
तिच्यात / तिच्या मध्ये	तिना मा / तिना मझार
त्याच्यात / त्याच्या मध्ये	त्याना मा / त्याना मझार
त्यांच्यात / त्यांच्या मध्ये	त्यासना मा / त्यासना मझार
जिच्यात / जिच्या मध्ये	जिना मा / जिना मझार
ज्याच्यात / ज्याच्या मध्ये	ज्याना मा / ज्याना मझार
ज्यांच्यात / ज्यांच्या मध्ये	ज्यासना मा / ज्यासना मझार
आपल्यात / आपल्या मध्ये	आपला मा / आपला मझार
सर्वात / सगळ्यात / सगळ्यांमध्ये	बठास मा / बठास मझार / समदास मा / समदास मझार
रामात / राम मध्ये	राम मा / राम मझार

स्थान दर्शक शब्द

मराठी	अहिराणी
कुठे? / कोठे?	कठे? / कथा?
इथे / येथे	अठे / अथा
तिथे / तेथे	तठे / तथा
कुठून? / कोठून?	कठिन? / कथाईन?
इथून / येथून	अठिन / अथाईन
तिथून / तेथून	तठिन / तथाईन

प्रमाण दर्शक शब्द

मराठी	अहिराणी	लिंग, वचन
किती?	कितला?	पुल्लिंग, एकवचन
किती?	कितली?	स्त्रीलिंग, एकवचन
किती?	कितल्या?	स्त्रीलिंग, बहुवचन
किती?	कितलं?	नपुसकलिंग, एकवचन
किती?	कितला?	नपुसकलिंग/पुल्लिंग, बहुवचन
इतकं	इतलं	नपुसकलिंग, एकवचन
इतका	इतला	पुल्लिंग, एकवचन
इतकी	इतली	स्त्रीलिंग, एकवचन
इतक्या	इतल्या	स्त्रीलिंग, बहुवचन
इतके	इतला	नपुसकलिंग/पुल्लिंग, बहुवचन
तितकं	तितलं	नपुसकलिंग, एकवचन
तितका	तितला	पुल्लिंग, एकवचन
तितकी	तितली	स्त्रीलिंग, एकवचन
तितक्या	तितल्या	स्त्रीलिंग, बहुवचन
तितके	तितला	नपुसकलिंग/पुल्लिंग, बहुवचन

इतर प्रत्यय व शब्द रूपे

मराठी	अहिराणी
साठी / करीता	साठे / करता / गुणता
पर्यंत	लोग / पावक
पासून	पाई / पाईन
पेक्षा	थीन / थाई / थाईन
हून	तून
मध्ये	मा / मझार
मधून	माई / माईन
मधला	मातला / मझारला
सारखा	सारखा / मायेक

साहित्य

अहिराणी बोली, शब्दकोश, लोकसाहित्य आणि व्याकरण विषयक पुस्तके

• नि. रा. पाटील यांनी खानदेशी भाषेवर आधारित ‘लेवा गण बोली’ भाषेचा शब्दकोश तयार केला आहे.
• अहिराणी शब्दकोश (अहिराणी- मराठी) (डॉ. रमेश सूर्यवंशी) : अहिराणी बोलीचा पहिला शब्दकोश.
• " 'वऱ्हाडी' आणि 'अहिराणी' बोलींचा तौलनिक अभ्यास" डॉ. पुरुषोत्तम सदानंद तायडे
• अहिराणी बोली सुलभ व्याकरण (डॉ. रमेश सुर्यवंशी)
• खान्देशातील कृषक जीवन सचित्रकोश (डॉ. रमेश सुर्यवंशी)

अन्य पुस्तके

• अहिराणी : आंतरराष्ट्रीय भाषा (डाॅ. बापूराव देसाई)

हे सुद्धा पहा

• अहिराणी साहित्य संमेलन
• तावडी बोलीभाषा
• लेवा बोली
• पावरा बोलीभाषा