मराठी गझलकार

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search

गझल व रुबाई हे काव्यप्रकार फारसीतून मराठीत प्रथम आणण्याचे श्रेय माधव ज्युलियन यांना दिले जाते.[ संदर्भ हवा ] यापूर्वी पंतकवी मोरोपंतांनीही हा काव्यप्रकार हाताळला होता. त्याला ते गज्जल म्हणत. मोरोपंतांनंतर माणिकप्रभूंनी मराठीत गझला लिहिल्या. मात्र, माधव ज्युलियनांनी गझल हा काव्यप्रकार मराठीत चिरप्रस्थापित केला.

मोरोपंतांच्या गज्जलेचा नमुना[संपादन]

रसने न राघवाच्या । थोडी यशांत गोडी ।।
निंदा स्तुती जनांच्या । वार्ता वधू-धनाच्या ।।
खोट्या व्यथा मनाच्या । कांही न यांत जोडी ।।

या गज्जलेच्या पहिल्या शब्दावरून ह्या वृत्ताला ‘रसना’ हे नाव मिळाले.

मराठी गझलांचे मुशायरे[संपादन]

गजलांकित प्रतिष्ठान[संपादन]

गजलांकित प्रतिष्ठान ही महाराष्ट्रातील मराठी गजलांचे मुशायरे व गजलगायन मैफिली आयोजित करणारी संस्था आहे. १४ जून २०१३ मध्ये स्थापन झालेल्या या संस्थेचे संस्थापक जनार्दन केशव म्हात्रे हे आहेत. त्यांनी या संस्थेमार्फत मराठी गजल मुशायरे व गजलगायन मैफिली सुरू केल्या. ठाणे येथे १४ मार्च २०१४ रोजी सुरेश भट यांच्या स्मृतिदिनानिमित्त गजलांकित या संस्थेचा पहिला गजल मुशायरा सादर झाला. ठाणे व नजीकच्या परिसरातील रसिकांनी उदंड प्रतिसाद दिला. आतापर्यंत त्यांनी ठाण्यासह मुंबई, वाशी, सोलापूर, नवी मुंबई, कोल्हापूर, नाशिक अशा राज्यभरातील विविध ठिकाणी मुशायरे सादर केले आहेत. या यादीतील काही नावे या कार्यक्रमांतून प्रकाशझोतात येण्यास मदत झाली आहे.

कोणत्याही काव्य, गीत, गजल या विधांमध्ये गायन कलेला विशेष महत्व आहे. गेय साहित्य रसिकांपर्यंत पोहचण्यासाठी गायन क्षेत्राचे योगदान नेहमीच महत्वाचे राहिले आहे. गजलांकित प्रतिष्ठान ही संस्था गजल मुशायऱ्यांच्या सोबतीने गजल गायन मैफिलींचे देखील आयोजन करीत असते.

गजल क्षेत्रात महत्वपूर्ण योगदान देणाऱ्या व्यक्तींचा गजलांकित प्रतिष्ठान या संस्थेमार्फत दरवर्षी पुरस्कार देऊन सन्मान केला जातो.

गजल विषयी चर्चा घडवून आणण्यासाठी गजलांकित प्रतिष्ठान ही संस्था गजल क्षेत्रातील अभ्यासकांना बोलावून परिसंवाद आयोजित करत असते.

मराठी गजल विषयक अधिकाधिक माहिती सर्वांपर्यंत पोहोचावी यासाठी गजलांकित प्रतिष्ठान ही संस्था गजल क्षेत्रातील मान्यवरांच्या मुलाखतींचे आयोजन करत असते.

 "शब्दांकित" - डोंबिवली[संपादन]

डोंबिवलीमध्ये पहिला गझल मुशायरा १७ जानेवारी २०१५ रोजी झाला आणि त्याला डोंबिवलीतील रसिकांनी उदंड प्रतिसाद दिला. ह्या प्रेमामुळे आणि आत्मविश्वासामुळे ह्या सर्वांनी हे चालू राहायला हवे आणि प्रत्येक गावात गझल मुशायरे व्हायला हवेत हा हट्ट मनाशी धरला. आणि मग सर्वानुमते एक संस्था स्थापन करण्याचा निश्चय झाला. या संस्थेचे नाव शब्दांकित ठेवण्यात आले.

१४ मार्च २०१५ ला सुरेश भट यांच्या स्मृतिदिनानिमित्त "शब्दांकित"प्रस्तुत "गझल तुझी नि माझी"चा पहिला मुशायरा सादर झाला, आणि मार्चपासून महाराष्ट्रात आणि गोव्यात अनेक ठिकाणी शब्दांकित जाऊन पोचले.

"शब्दांकित" ने कायमच वेगळ्या वाटा चालायचा प्रयत्‍न केला. जुने-नवे गझलकार, स्त्री गझलकार आणि ज्या गावात मुशायरा त्या गावातील स्थानिक गझलकार व्यासपीठावर एकत्र आणणे हाच "शब्दांकित" चा मूळ उद्देश होता. कोणतेही मानधन आणि प्रसंगी एक रुपयाही न घेता संस्थेने अनेक कार्यक्रम केवळ आपल्या गझलेवर असलेल्या प्रेमापोटी स्वखर्चानेसुद्धा साजरे केले आहेत . प्रत्येक रसिक श्रोता हा प्रमुख पाहुणाच असतो आणि म्हणून कोणताही कार्यक्रम हा प्रत्येक रसिक श्रोत्याला प्रमुख मानून साजरा होत असतो आणि ह्यातच "शब्दांकित"चे वेगळेपण आहे .

सुरेश भट गझलमंच[संपादन]

मराठी गझलांचे मुशायरे २०११ पासून करणारी एक संस्था म्हणजे सुरेश भट गझलमंच. सुरेश भट गझलमंच या संस्थेचे शाहीर सुरेशकुमार वैराळकर यांनी मराठी गझलांच्या मुशायऱ्याची कल्पना रंगमंचावर आणली. आतापर्यंत त्यांनी पुण्यासह इचलकरंजी, गोवा, नगर, यवतमाळ, अंबेजोगाई, अमरावती, मालेगाव, मुंबई अशा राज्यभरातील विविध ठिकाणी मुशायरे सादर केले आहेत. या यादीतील काही नावे या कार्यक्रमांतून प्रकाशझोतात आली आहेत. [१]

मराठी गझलकारांची यादी[संपादन]

मराठील गजलसंग्रह (आणि त्याचे कवी)[संपादन]

मराठी गझलगायक[संपादन]

  • अनिल आगरकर
  • अनिल खोब्रागडे
  • आशा भोसले
  • केतन पटवर्धन
  • गोपाल कौशिक
  • दत्तप्रसाद रानडे
  • दत्ता हरकरे
  • पद्मजा फेणाणी
  • प्रभाकर धाकडे
  • बबन सराडकर
  • भीमराव पांचाळे
  • माधव भागवत
  • मिलिंद जोशी
  • मोरेश्वर निस्ताने
  • रमेश अंधारे
  • शरद सुतवणे
  • सविता महाजन
  • सुधाकर कदम
  • सुधाकर प्रधान
  • सुनील बर्दापूरकर
  • मो. रफिक शेख - बेळगाव

गझलांना संगीत देणारे संगीतकार[संपादन]

संदर्भ व नोंदी[संपादन]

  1. ^ प्रदीप निफाडकर (१३ सप्टेंबर, इ.स. २०१४). "नव्या गझलकारांकडून आश्वासक लेखन" (मराठी मजकूर). महाराष्ट्र टाइम्स. १३ सप्टेंबर, इ.स. २०१४ रोजी पाहिले. 
  2. ^ प्रकाश (२०१५). झेलून दुःख माझे गेला खचून रस्ता हा प्रकाश रामचंद्र क्षीरसागर यांचा गझल संग्रह २०१५ मध्ये प्रसिद्ध झाला आहे. ते गोव्यातील गझलकार आहेत. गोवा: माधव राघव प्रकाशन gova. pp. १२४ (१०५ गझल आहेत. आय.एस.बी.एन. घेतला नाही Check |isbn= value (सहाय्य).