राहीबाई पोपेरे

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search
राहीबाई सोमा पोपेरे
Rahibai Soma Popere H2019030865839 (cropped).jpg
जन्म १९६४
कोंभाळणे अहमदनगर जिल्हा
निवासस्थान कोंभाळणे अहमदनगर जिल्हा
राष्ट्रीयत्व भारतीय
शिक्षण अशिक्षित
पेशा शेतकरी
धर्म आदिवासी
पुरस्कार
  • बी बी सी १०० प्रभावशाली महिला, (२०१८)
  • नारीशक्ती पुरस्कार, (२०१९)
  • पद्मश्री (२०२०)

राहीबाई पोपेरे (जन्म : इ.स. १९६४) या महाराष्ट्रातील अहमदनगर जिल्ह्यातील कोंभाळणे गावातील महिला शेतकरी आणि पारंपरिक बियाणांच्या वाणांच्या संरक्षक-संवर्धक आहेत. देशी वाणांच्या बियाण्यांची जपणूक केल्याबद्दल राहीबाई यांना भारत सरकारने इ.स. २०२० साली पद्मश्री पुरस्कार दिला [१].

राष्ट्रपती श्री रामनाथ कोविंंद च्या हस्ते पद्मश्री पुरस्कार घेताना राहीबाई पोपेरे

कार्य[संपादन]

राहीबाई मूळच्या याच गावच्या. राईबाईंच्या ‘देशी बियाण्यांच्या बॅंकेत’ आज ५२ पिकांचे ११४ वाण आहेत. ज्येष्ठ शास्त्रज्ञ रघुनाथ माशेलकरांनी एका कार्यक्रमात त्यांचा 'सीड मदर' म्हणजेच बीजमाता असा उल्लेख केला. बीबीसीने शंभर प्रभावशाली महिलांत त्यांचा समावेश केला आहे.[२] पुणे विद्यापीठाच्या मराठी अभ्यास मंडळाचे डॉ. शिरीष लांडगे, डॉ. तुकाराम रोंगटे, डॉ. राजेंद्र सांगळे यांनी हे पुस्तक संपादित केले आहे.

राहीबाई यांच्याकडे सर्व प्रकारच्या जुन्या गावठी पालेभाज्या व वेलवर्गीय भाज्यांचे बियाणे जतन केलेले आहे. हे कोणत्याही आंतरराष्ट्रीय सीड कंपनीकडे उपलब्ध नाही. राहीबाईकडे जे बियाणे आहे ते शेकडो वर्षे आपले पूर्वज खात होते ते मुळ स्वरूपात आहे. त्यांच्याकडे फक्त वालाचेच वीस प्रकार उपलब्ध आहेत. त्यांनी तीन हजार स्त्रीया व शेतकरी यांचा बचतगट बनवलाय. त्यांच्या मार्फत या भाज्या अस्सल गावठी व संपूर्ण सेंद्रिय पद्धतीने पिकवल्या जातात व त्यांचे बियाणे मडक्यात जतन केले जाते. हे पारंपारिक चविष्ट व नैसर्गिक बियाणे मुळ नैसर्गिक स्वरूपात जगात कोणत्याही कंपनीकडे नाही.

पुरस्कार[संपादन]

देशी वाणांच्या बियाण्यांची जपणूक केल्याबद्दल राहीबाई यांना भारत सरकारने इ.स. २०२० साली पद्मश्री पुरस्कार पुरस्कार दिला [१].

संदर्भ[संपादन]

  1. a b "'मदर ऑफ सीड' राहीबाई पोपेरे, पोपटराव पवार यांना पद्मश्री". Loksatta. 2020-01-27 रोजी पाहिले.
  2. ^ "बीबीसीच्या यादीत राहीबाई पोपरेंचा समावेश; कोंभाळण्याची 'सीड मदर' जगाच्या पटलावर".