लिबिया

लिबिया الجماهيرية العربية الليبية الشعبية الإشتراكية العظمى Great Socialist People's Libyan Arab Jamahiriya लिबिया/लीबिया
ध्वज
राष्ट्रगीत: अल्लाहू अकबर
लिबियाचे स्थान लिबियाचे जागतिक नकाशावरील स्थान
राजधानी (व सर्वात मोठे शहर)	त्रिपोली
अधिकृत भाषा	अरबी
- राष्ट्रप्रमुख	मोहमद अल-मेन्फी
- पंतप्रधान	अब्दुल हमीद द्बैबेह
महत्त्वपूर्ण घटना
- स्वातंत्र्य दिवस	२४ डिसेंबर १९५१
क्षेत्रफळ
- एकूण	१७,५९,५४१ किमी२ (१७वा क्रमांक)
लोकसंख्या
- २०१०	६४,२०,००० (१०५वा क्रमांक)
- गणती	{{{लोकसंख्या_गणना}}} {{{लोकसंख्या_गणना_वर्ष}}}
- घनता	३.६/किमी²
वार्षिक सकल उत्पन्न (पीपीपी)
- एकूण	९६.१३८ अब्ज अमेरिकन डॉलर
- वार्षिक दरडोई उत्पन्न	१४,८८४ अमेरिकन डॉलर
मानवी विकास निर्देशांक  .	▲०.७५५ (उच्च) (५३ वा) (२०१०)
राष्ट्रीय चलन	लिबियाई दिनार
आंतरराष्ट्रीय कालविभाग	पूर्व युरोपीय प्रमाणवेळ (यूटीसी + २:००)
आय.एस.ओ. ३१६६-१	LY
आंतरजाल प्रत्यय	.ly
आंतरराष्ट्रीय दूरध्वनी क्रमांक	२१८
राष्ट्र_नकाशा

लिबिया (संपूर्ण नावः الجماهيرية العربية الليبية الشعبية الإشتراكية العظمى; समाजवादी जनतेचे भव्य लिबियन अरब जमाहिरिया) हा उत्तर आफ्रिका खंडातील भूमध्य समुद्रकिनाऱ्यावरील एक देश आहे. लिबियाच्या पूर्वेला इजिप्त, पश्चिमेला ट्युनिसिया व अल्जीरिया, दक्षिणेला चाड व नायजर तर आग्नेय दिशेला सुदान हे देश आहेत. लिबियाच्या उत्तरेला भूमध्य समुद्र आहे. त्रिपोली ही लिबियाची राजधानी व सर्वांत मोठे शहर आहे.

सुमारे १८ लाख क्षेत्रफळ असलेला लिबिया हा आफ्रिकेतील चौथा मोठा तर जगातील १७व्या क्रमांकाचा देश आहे व येथील लोकसंख्या अंदाजे ६४.२ लाख आहे. ह्यापैकी बहुसंख्य लोक देशाच्या उत्तर भागात भूमध्य समुद्रकिनाऱ्याजवळ वसले आहेत तर सहारा वाळवंट असलेल्या दक्षिण भागात अत्यंत तुरळक वस्ती आहे. लिबियातील बहुतांशी जनता अरब वंशाची आहे

मोठ्या प्रमाणावर असलेल्या खनिज तेलाच्या साठ्यांमुळे हा देश आर्थिक दृष्ट्या बळकट आहे. लिबियाची अर्थव्यवस्था आफ्रिका खंडामध्ये चौथ्या क्रमांकावर आहे तर मानवी विकास निर्देशांकाच्या बाबतीत लिबिया आफ्रिकेत पहिल्या क्रमांकावर आहे.

सोळाव्या शतकापासून ते विसाव्या शतकाच्या सुरुवातीपर्यंत लिबियावर ओस्मानी साम्राज्याची सत्ता होती तर १९११ ते १९५१ दरम्यान लिबिया ही इटली देशाची एक वसाहत होती. १९६९ सालापासून मुअम्मर अल-गद्दाफी हा इसवी सन २०११ पर्यंत लिबियाचा राष्ट्रप्रमुख व सर्वेसर्वा होता.

इतिहास

इसवी सनाच्या आधीपासून हा भाग रोमन साम्राज्याच्या अंतर्गत येत होता. अजूनही ४-५ ठिकाणी रोमन अवशेष आढळतात. लेप्तिस माग्ना, त्रिपोली आणि साब्राथा अशा तीन शहरांनी मिळून त्रिरिपोलिताना हा प्रांत बनला होता. अजूनही त्रिपोली टिकून आहे पण बाकी दोन शहरांचे फक्त अवशेष पाहायला मिळतात. साब्राथा येथील अवशेष जागतिक ठेवा म्हणून घोषित झालेले आहेत. साब्राथामध्ये इसवी सन पूर्वी ५-६व्या शतकात फिनीशियन लोकांनी राहण्यास सुरुवात केली. उत्तर आफ्रिकेमधली एक मोठी बाजारपेठ म्हणून साब्राथाचे नाव होते. इसवी सनापूर्वी दीडशे वर्षे, रोमन साम्राज्याचा भाग बनलेल्या साब्राथाने हस्तिदंताची, गुलामांची आणि आफ्रिकेच्या जंगलातल्या प्राण्याची निर्यात केली आणि धान्याची आयात केली. या शहराला स्वतःची नाणी बनवण्याची परवानगी होती.

अर्वाचीन लीबिया

भूगोल

चतुःसीमा

लीबियाच्या उत्तरेस अटलांटिक महासागर आहे.

समाजव्यवस्था

वस्तीविभागणी

१९७४ मधील लिबियाची वांशिक रचना (सीआयए नकाशा):

  अरब आणि अरब-बर्बर

  बर्बर

  तुआरेग

  तौबू

  निर्जन प्रदेश

लिबिया हा एक विशाल देश असून त्याची लोकसंख्या तुलनेने कमी आहे आणि ती प्रामुख्याने किनारपट्टीच्या भागात एकवटलेली आहे. त्रिपोलिटानिया आणि सायरेनैका या दोन उत्तरेकडील प्रदेशांमध्ये लोकसंख्येची घनता दर चौरस किलोमीटरला सुमारे ५० व्यक्ती इतकी आहे, परंतु इतरत्र ती दर चौरस किलोमीटरला १ व्यक्तीपेक्षाही कमी होते. ९०% लोक किनारपट्टीच्या भागात राहतात, जो देशाच्या एकूण क्षेत्राच्या १०% पेक्षाही कमी आहे.

देशाची सुमारे ८८% लोकसंख्या शहरी आहे, जी प्रामुख्याने त्रिपोली, बेंगाझी आणि मिसराता या तीन मोठ्या शहरांमध्ये राहते. लिबियाची लोकसंख्या अंदाजे ७० लाख आहे, ज्यापैकी २७.७% लोक १५ वर्षांखालील आहेत. १९८४ मध्ये ही लोकसंख्या ३६ लाख होती, तर १९६४ मध्ये ती १५.४ लाख इतकी नोंदवण्यात आली होती.

लिबियातील लोकसंख्या प्रामुख्याने अरब वंशाची आहे. लोकसंख्येमध्ये अरबांचे प्रमाण ९२% आहे, तर बर्बर लोकांचे प्रमाण ५% आहे; तथापि, काही अंदाजांनुसार हे प्रमाण १०% असून त्यांची संख्या सुमारे ६,००,००० आहे. बर्बर गटांमध्ये झुवारा आणि नफुसा पर्वत रांगांमधील अल्पसंख्याक बर्बर लोकसंख्येचा समावेश होतो. दक्षिण लिबियामध्ये, प्रामुख्याने सेभा, कुफ्रा, घाट, गदामिस आणि मुर्झुक भागात तुआरेग आणि तौबू हे दोन अन्य वांशिक गट राहतात. लिबिया हा जगातील सर्वाधिक 'टोळीप्रधान' (tribal) देशांपैकी एक आहे. लिबियामध्ये सुमारे १४० टोळ्या आणि कुळे आहेत. २०११ मध्ये मुअम्मर गडाफी यांची सत्ता उलथवून टाकण्यापूर्वी लिबियात २० लाखांहून अधिक इजिप्शियन कामगार होते, ज्यांची संख्या आता अंदाजे ७,५०,००० झाली आहे.

लिबियन कुटुंबांसाठी कौटुंबिक जीवन महत्त्वाचे असून, बहुसंख्य लोक उत्पन्न आणि संपत्तीनुसार फ्लॅट किंवा स्वतंत्र घरांमध्ये राहतात. जरी अरब लिबियन परंपरेने तंबूंमध्ये राहणारे भटक्या विमुक्त बेदोइन जीवन जगत होते, तरीही आता ते प्रामुख्याने शहरे आणि नगरांमध्ये स्थायिक झाले आहेत. जुन्या जीवनशैली हळूहळू लोप पावत आहेत. लिबियन लोकांची अल्पसंख्या अजूनही वाळवंटात राहते. बहुतांश लोकसंख्या उद्योग आणि सेवा क्षेत्रांत कार्यरत असून शेतीमध्ये अल्प प्रमाण आहे.

युएनएचसीआरच्या मते, जानेवारी २०१३ मध्ये लिबियामध्ये सुमारे ८,००० नोंदणीकृत निर्वासित, ५,५०० अनोंदणीकृत निर्वासित आणि विविध वंशाचे ७,००० आश्रय घेणारे लोक होते. याव्यतिरिक्त, ४७,००० लिबियन नागरिक अंतर्गत विस्थापित होते आणि ४६,५७० विस्थापित मायदेशी परतलेले होते.

खेळ

• ऑलिंपिक खेळात लिबिया
• लिबिया फुटबॉल संघ

बाह्य दुवे

विकिमीडिया कॉमन्सवर खालील विषयाशी संबंधित संचिका आहेत: लिबिया

• मंत्रीमंडळ (इंग्लिश मजकूर)

• लिबियाचे विकिमिडिया अ‍ॅटलास
• विकिव्हॉयेज वरील लिबिया पर्यटन गाईड (इंग्रजी)