युनायटेड बँक ऑफ इंडिया

युनायटेड बँक ऑफ इंडिया

व्यवसाय

उद्योग	वित्तपुरवठा
स्थापना	1950
संस्थापक	Narendra Chandra Dutta
देश	भारत
मालक संस्था	भारत सरकार
मुख्यालयाचे स्थान	कोलकाता
नंतरचे	पंजाब नॅशनल बँक
उत्पादने	आर्थिक सेवा
विसर्जित,रद्द केले अथवा पाडले	१ एप्रिल 2020

 

 From Wikidata

युनायटेड बँक ऑफ इंडिया ही भारतीय पूर्व-मध्य काळातील एक प्रमुख राष्ट्रीयीकृत बँक होती. कोलकाता येथे मुख्यालय असलेली ही बँक मुख्यत्वे पूर्व आणि उत्तर-पूर्व भारतातील सर्वात मोठ्या आणि महत्त्वाच्या बँकांपैकी एक मानली जात असे. १९५० मध्ये स्थापन झालेल्या या बँकेचे १९६९ मध्ये भारत सरकारने राष्ट्रीयीकरण केले. १ एप्रिल २०२० रोजी या बँकेचे पंजाब नॅशनल बँक (पीएनबी) मध्ये यशस्वीपणे विलीनीकरण करण्यात आले.

इतिहास

युनायटेड बँक ऑफ इंडियाची स्थापना १२ डिसेंबर १९५० रोजी झाली. पूर्व भारतातील बँकिंग क्षेत्र मजबूत करण्याच्या उद्देशाने चार प्रमुख प्रादेशिक बँकांचे एकत्रीकरण करून या बँकेची निर्मिती करण्यात आली होती. यामध्ये खालील बँकांचा समावेश होता:

• कोमिल्ला बँकिंग कॉर्पोरेशन (स्थापना १९१४)
• बंगाल सेंट्रल बँक (स्थापना १९१८)
• कोमिल्ला युनियन बँक (स्थापना १९२२)
• हुगळी बँक (स्थापना १९३२)

या चारही बँकांनी दुसऱ्या महायुद्धानंतर आणि भारताच्या फाळणीनंतर उद्भवलेल्या आर्थिक संकटाचा सामना करण्यासाठी एकत्र येण्याचा निर्णय घेतला. या विलीनीकरणामुळे युनायटेड बँक ऑफ इंडिया पूर्व भारतातील एक मजबूत वित्तीय संस्था म्हणून उदयास आली.

राष्ट्रीयीकरण

१९ जुलै १९६९ रोजी भारताच्या तत्कालीन पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांनी देशातील १४ मोठ्या व्यापारी बँकांचे राष्ट्रीयीकरण केले, ज्यामध्ये युनायटेड बँक ऑफ इंडियाचा समावेश होता. राष्ट्रीयीकरणानंतर बँकेने ग्रामीण आणि दुर्गम भागात, विशेषतः आसाम, मेघालय, त्रिपुरा, मणिपूर, नागालँड, मिझोरम, अरुणाचल प्रदेश आणि पश्चिम बंगाल या राज्यांत आपल्या शाखांचा मोठ्या प्रमाणावर विस्तार केला.

प्रमुख अध्यक्ष आणि व्यवस्थापकीय संचालक (सीएमडी)

बँकेच्या महत्त्वाच्या टप्प्यांवर आणि विलीनीकरणापर्यंत तिचे नेतृत्व करणारे प्रमुख अध्यक्ष आणि व्यवस्थापकीय संचालक (सीएमडी) खालीलप्रमाणे आहेत:

नेते / सीएमडी	कार्यकाळ / काळ	मुख्य योगदान / भूमिका
एन. सी. सेन गुप्ता	१९६० - १९७० चे दशक	१९६९ च्या राष्ट्रीयकरणाच्या काळात बँकेचे कस्टोडियन आणि सुरुवातीचे नेते.
बी. के. चॅटर्जी	१९७० चे दशक	उत्तर-पूर्व भारतात ग्रामीण कर्ज आणि 'लीड बँक' उपक्रमांचा विस्तार केला.
जे. व्ही. शेट्टी	१९९० चे दशक	पूर्व भारतात आधुनिक संचालन आणि कर्ज विस्ताराचे व्यवस्थापन केले.
भास्कर सेन	२०१० - २०१२	डिजिटल रूपांतरण आणि किरकोळ शाखांच्या विस्ताराचे नेतृत्व केले.
अर्चना भार्गव	२०१३ - २०१४	प्रमुख आर्थिक पुनर्रचना कालावधीत सीएमडी म्हणून काम पाहिले.
पी. श्रीनिवास	२०१४ - २०१५	बँकेची आर्थिक सुधारणा आणि मालमत्ता गुणवत्ता व्यवस्थापनाचे काम पाहिले.
पवन कुमार बजाज	२०१५ - २०१८	बिगर-कार्यकारी मालमत्ता (एनपीए) निवारण आणि तंत्रज्ञान सुधारणांचे नेतृत्व केले.
अशोक कुमार प्रधान	२०१८ - २०२०	अंतिम व्यवस्थापकीय संचालक आणि मुख्य कार्यकारी अधिकारी, ज्यांच्या देखरेखीखाली पंजाब नॅशनल बँकेत अंतिम विलीनीकरण पूर्ण झाले.

व्यवसाय आणि विस्तार

बँकेने विशेषतः कृषी क्षेत्र, सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योग (एमएसएमई) आणि प्रादेशिक विकासासाठी मोठ्या प्रमाणावर कर्जपुरवठा केला. पूर्व आणि उत्तर-पूर्व भारताच्या आर्थिक विकासात या बँकेचे योगदान अत्यंत मोलाचे मानले जाते.

• लीड बँक योजना: उत्तर-पूर्व भारतातील अनेक जिल्ह्यांमध्ये या बँकेला 'लीड बँक' (Lead Bank) म्हणून जबाबदारी देण्यात आली होती, ज्याद्वारे ग्रामीण भागातील आर्थिक समावेशन (Financial Inclusion) साध्य करण्यात आले.
• शाखांचे जाळे: विलीकरणापूर्वी बँकेच्या संपूर्ण भारतात २,००० हून अधिक शाखा आणि ३,००० हून अधिक एटीएम (ATM) केंद्रांचे जाळे पसरलेले होते.
• आंतरराष्ट्रीय उपस्थिती: बँकेने परकीय व्यापार आणि आंतरराष्ट्रीय बँकिंग व्यवहारांसाठी विशेष विभाग स्थापन केले होते.

पंजाब नॅशनल बँकेत विलीनीकरण

३० ऑगस्ट २०१९ रोजी भारताच्या केंद्रीय वित्तमंत्री निर्मला सीतारामन यांनी देशातील १० सार्वजनिक क्षेत्रातील बँकांचे ४ मोठ्या बँकांमध्ये विलीनीकरण करण्याची ऐतिहासिक घोषणा केली. या योजनेनुसार युनायटेड बँक ऑफ इंडिया आणि ओरिएंटल बँक ऑफ कॉमर्स या दोन बँकांचे पंजाब नॅशनल बँकेत विलीनीकरण करण्याचे निश्चित झाले.

१ एप्रिल २०२० पासून हे विलीनीकरण अधिकृतपणे अमलात आले. विलीनीकरणानंतर युनायटेड बँक ऑफ इंडियाच्या सर्व शाखा आणि ग्राहक पंजाब नॅशनल बँकेचे ग्राहक झाले. या विलीनीकरणामुळे पंजाब नॅशनल बँक ही स्टेट बँक ऑफ इंडियानंतर देशातील दुसरी सर्वात मोठी सार्वजनिक क्षेत्रातील बँक झाली.

प्रमुख वैशिष्ट्ये आणि ओळख

• उत्तर-पूर्व भारताची जीवन वाहिनी: उत्तर-पूर्व भारतातील राज्यांमध्ये बँकिंग सुविधा पोहोचवणारी ही पहिली प्रमुख राष्ट्रीयीकृत बँक होती, त्यामुळे तिला 'चहा आणि ताग क्षेत्राची बँक' म्हणूनही ओळखले जात असे.
• चिन्ह (लोगो): बँकेच्या मूळ चिन्हामध्ये शेतकरी, तागाची रोपे आणि उगवता सूर्य दर्शवला गेला होता, जो प्रगती आणि कृषी समृद्धीचे प्रतीक होता.