अमर्त्य सेन

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search
अमर्त्य सेन
Amartya Sen 20071128 cologne.jpg
जन्म ३ नोव्हेंबर, १९३३ (1933-11-03) (वय: ८६)
शांतिनिकेतन, भारत
निवासस्थान न्यू यॉर्क शहर अमेरिका
नागरिकत्व Flag of India.svgभारतीय
कार्यक्षेत्र अर्थशास्त्र
प्रशिक्षण हार्वर्ड विद्यापीठ (२००४ - )
कैम्ब्रिज विद्यापीठ (१९९८-२००४)
हार्वर्ड विद्यापीठ (१९८८-१९९८)
ऑक्सफर्ड विद्यापीठ (१९७७-१९८८)
लंडन अर्थशास्त्र विद्यालय (१९७१-१९७७)
दिल्ली अर्थशास्त्र विद्यालय (१९६३-१९७१)
कैम्ब्रिज विद्यापीठ (१९५७-१९६३)
जाधवपूर विद्यापीठ (१९५६-१९५८)
पुरस्कार Nobel prize medal.svg अर्थशास्त्रातील नोबेल पारितोषिकविजेते

अमर्त्य सेन (बांग्ला: অমর্ত্য সেন , उच्चार - ओमोर्तो शेन; रोमन लिपी: Amartya Sen) (३ नोव्हेंबर, इ.स. १९३३ - हयात) हे बंगाली-भारतीय अर्थशास्त्रज्ञ व तत्त्वज्ञ आहेत. यांना कल्याणाभिमुख अर्थशास्त्र[श १]सामाजिक पर्याय सिद्धान्त[श २] या विषयांतील कार्यासाठी इ.स. १९९८ सालचे अर्थशास्त्रातील नोबेल पारितोषिक देऊन गौरवण्यात आले.[१] गरिबी ,आरोग्य ,शिक्षण , मानवी  विकास आणि एकूणच मानवी कल्याण त्यांच्या विचाराचा गाभा आहे . भारतीय केंद्रशासनाने नालंदा विद्यापीठाच्या निर्मितीसाठी इ.स. २००७ साली बनवलेल्या नालंदा मार्गदर्शक समूहाचे [श ३] हे अध्यक्ष आहेत [२] एकूण ४० वर्षात, ३०हून अधिक भाषांत अमर्त्य सेन यांची पुस्तके प्रकाशित झाली आहे. ते 'ऑक्सब्रिज कॉलेज'चे पहिले आशियाई प्रमुख आहेत.


लवकर जीवन आणि शिक्षण[संपादन]

अमर्त्य सेनचा जन्म बंगालमधील , ब्रिटिश भारतातील एका बंगाली हिंदू वैद्य कुटुंबात झाला होता. रवींद्रनाथ टागोर यांनी अमर्त्य सेन यांना त्याचे नाव दिले (बंगाली অমৃতत्य ortमॉर्टो, लिटर. "अमर"). सेन यांचे कुटुंबीय सध्याचे बांगलादेशमधील वारी आणि माणिकगंज, ढाका येथील होते. त्यांचे वडील आशुतोष अमर्त्य सेन ढाका विद्यापीठातील रसायनशास्त्र प्राध्यापक, दिल्लीतील विकास आयुक्त आणि तत्कालीन पश्चिम बंगाल लोकसेवा आयोगाचे अध्यक्ष होते. १९४५ मध्ये ते आपल्या कुटुंबासमवेत पश्चिम बंगालमध्ये गेले. सेनची आई अमिता सेन प्रख्यात संस्कृतवादी आणि रवींद्रनाथ टागोर यांचे निकटवर्तीय असलेल्या प्राचीन आणि मध्ययुगीन भारतातील अभ्यासक क्षिती मोहन सेन यांची मुलगी होती. के.एम. सेन यांनी १९५३ ते १९५४ दरम्यान विश्व भारती विद्यापीठाचे दुसरे कुलगुरू म्हणून काम पाहिले. सेन यांनी १९४० मध्ये ढाका येथील सेंट ग्रेगरी स्कूलमध्ये उच्च माध्यमिक शिक्षणाची सुरूवात केली. १९४१ च्या शेवटी, सेन यांनी शांतीनिकेतन येथे पाथ भवनात दाखल केले, जिथे त्यांनी शालेय शिक्षण पूर्ण केले, ज्यामध्ये त्यांनी उत्कृष्ट कामगिरी केली आणि आपल्या शाळेतील सर्वोच्च क्रमांक मिळविला. बोर्ड आणि आयए संपूर्ण बंगालमध्ये परीक्षा. शाळेमध्ये अनेक पुरोगामी वैशिष्ट्ये होती, जसे की परीक्षेसाठी वेगळी किंवा स्पर्धात्मक चाचणी. याव्यतिरिक्त, शाळेने सांस्कृतिक विविधतेवर जोर दिला आणि उर्वरित जगातील सांस्कृतिक प्रभाव स्वीकारला. []] १९५१ मध्ये ते कोलकाता येथील प्रेसिडेन्सी कॉलेजमध्ये गेले आणि तेथे त्यांनी बी.ए. कलकत्ता विद्यापीठाचा पदवीधर विद्यार्थी म्हणून गणितातील अल्पवयीन मुलीसह अर्थशास्त्रात प्रथम श्रेणीसह प्रथम श्रेणीमध्ये. प्रेसिडेंसीमध्ये असताना सेन यांना तोंडाचा कर्करोग असल्याचे निदान झाले आणि त्यांना पाच वर्ष जगण्याची संधी दिली गेली.

संदर्भ व नोंदी[संपादन]

  1. ^ "The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1998" (इंग्रजी भाषेत). १४ जून २०१४ रोजी पाहिले.
  2. ^ "नालंदा विद्यापीठ अधिनियम, इ.स. २०१०" (PDF) (इंग्रजी भाषेत). १३ जानेवारी, इ.स. २०१२ रोजी पाहिले. |अ‍ॅक्सेसदिनांक= मधील दिनांक मूल्ये तपासा (सहाय्य)


शब्दसूची[संपादन]

  1. ^ इंग्लिश: Welfare economics वेल्फेअर इकनॉमिक्स, मराठी: कल्याणाभिमुख अर्थशास्त्र
  2. ^ इंग्लिश: Social choice theory सोशल चॉइस थिअरी, मराठी: सामाजिक पर्याय सिद्धान्त
  3. ^ इंग्लिश: Nalanda Mentor Group रोमन लिपीतील लघुरूप: NMG, मराठी: नालंदा मार्गदर्शक समूह



Wiki letter w.svg
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.