सेंद्रिय शेती

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
13-09-01-kochtreffen-wien-RalfR-02.jpg

सेंद्रिय शेती म्हणजे जिवंत पर्यावरणीय रचना आणि जीवनचक्रास समजुन घेउन व रसायनांचा वापर टाळून केलेली एकात्मिक शेती पद्धती होय. सिक्कीमने २०१५ पर्यंत संपूर्ण राज्य सेंद्रिय शेतीखाली आणण्याचे ध्येय त्या सरकारने हाती घेतले आहे.[१]

सेंद्रीय शेतीची तत्त्वे[संपादन]

आरोग्‍याचे तत्त्व[संपादन]

सेंद्रिय शेतीने टिकाव धरावयास हवा व माती,धान्याची रोपे,पशु,पक्षी, मनुष्यप्राणी व निसर्गचक्राचे आरोग्य वाढविणे हा त्यातील अविभाज्य व परिणामकारक घटक हवा.

पर्यावरणीय तत्त्व[संपादन]

सेंद्रिय शेती ही निसर्गाच्या जीवनचक्रावर अवलंबून व अनुरूप हवी. त्यातील जीवसृष्टीला धरून चालणारी हवी.

निष्पक्षतेचे तत्त्व[संपादन]

सेंद्रिय शेती ही निसर्गचक्रातील परस्परांच्या संबंधात कोणत्याही एका बाजूस कलणारी नसावी. निष्‍पक्षतेची खात्री देणारी असावी.

संगोपनाचे तत्त्व[संपादन]

यात अंतर्भूत असलेल्या सर्व घटकांचे संगोपन सुयोग्यरित्या व्हावयास हवे.त्याने या पिढीतील व पुढच्या पिढीतील सर्वांचे आरोग्य व कल्याण योग्य रितीने राखल्या जाईल.[२]

वैशिष्ट्ये[संपादन]

  • स्थानिक गोष्टी व पुनर्वापर करण्याजोग्या वस्तुंचा वापर
  • मातीचा आरोग्य स्तर कायम ठेवण्यास मदत.
  • पिके व आजुबाजूस असणाऱ्या वनस्पती यांच्यामधील पोषक तत्त्वांचा व सभोवतालच्याच सेंद्रिय पदार्थांचा पुनर्वापर.
  • निसर्गाचे संतुलन कायम राखण्यासाठी,अनैसर्गिक वस्तु,निसर्गाशी अनोळखी जीवांचा (कीटकनाशके,रासायनिक पदार्थ,जीएमओ इत्यादी)
  • उत्पादनात वैविध्य
  • शेतीवर अवलंबून् असणाऱ्या जीवांना नैसर्गिक जीवन जगण्याचा हक्क देते.पर्यावरण संरक्षणात महत्त्वाची भूमिका.
  • अन्न सुरक्षेची खात्री व जीवनमान उंचावण्यास मदत.
  • आर्थिक उत्पनात वाढ व खर्चात घट याद्वारे उत्तम आर्थिक नियोजन.
  • एकमेकाशी निगडीत पद्धती

विविध टप्पे[संपादन]

  • शेतातील मातीचे संवर्धन व पोषण:रसायनांचा वापर बंद.सेंद्रिय व जैविक खतांचा वापर करणे.मागे घेतलेल्या पिकांचे उरलेल्या पाने ,बुंधे, फांद्या इत्यादीचा वापर.पिक क्रमचक्र व पिकांत विविधता आणणे.अधिक नांगरणी टाळणे व शेतातील मातीस ओल्या किंवा हिरव्या गवताखाली झाकणे.
  • "'तापमान अनुकुलन'":शेताच्या मातीचे तापमान योग्य राखणे व शेतीच्या बांधांवर वनस्पती लावणे जेणे करून जास्त उष्णता निर्माण होणार नाही'
  • पावसाचे पाण्याचा व सौर उर्जेचा जास्तीत जास्त उपयोग:पाझर तलाव,शेत तळे तयार करणे,उताराच्या शेतीवर पायरी पद्धत.सारख्या उंचीचे बांध घालणे.सौर उर्जेचा वापर.जास्तीत जास्त हिरवळ तयार करणे.
  • नैसर्गिक साखळी,निसर्गचक्राचे पालन: जैववैविध्याची निर्मिती.कीटकनाशक न वापरणे.शेतीचे क्षेत्र,माती, हवामान यास अनुकुल असे पिक घेणे.जैविक नत्राचे स्थिरीकरण(ग्लिरिसिडिया वृक्षांची लागवड)
  • प्राण्यांचे एकीकरण: पाळीव जनावरांच्या शेण व मूत्राचा वापर,पशु-उत्पादन.सौर उर्जा, बायोगॅस इत्यादीचा वापर करणे
  • स्वावलंबन:स्वतःस लागणाऱ्या बियाण्यांचे उत्पादन.शेणखत, गांडूळ खत ,द्रव खते,वनस्पती अर्क इत्यादीचे स्वतःच उत्पादन करणे.

ग्य्यु वू उकेब् ओइह्द् ओझ्म् इओर् बु्िहर तदा गाैौ दलवदत

किटक प्रबंधन[संपादन]

योग्य निवड[संपादन]

शेतकी उपाय[संपादन]

जैविक उपाय[संपादन]

  • किटकभक्षक(परजीवी) जैविकांचा वापर,यजमान किटकांचा वापर

वनस्पतीजन्य किटकनाशकांचा वापर[संपादन]

अनेक वनस्पती ह्या किटनाशक असतात.यातील कडुनिंब सर्वात प्रभावी असते.याचे अर्काचा वापर हा किटनियंत्रणात एक महत्वाचा घटक आहे.याने सुमारे २०० किटकांचा उपद्रव नियंत्रणात येतो.

गोमूत्र[संपादन]

१:२० प्रमाणात वापर केल्याने किट नियंत्रण होते व पिकांची वाढपण नीट होते.

आंबवलेले दह्याचे पाणी[संपादन]

दशपर्णी अर्क[संपादन]

नीमास्त्र[संपादन]

ब्रम्हास्त्र[संपादन]

आग्नेयास्त्र[संपादन]


Wiki letter w.svg
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.

संदर्भ[संपादन]