प्रदूषण

वातावरणात सजीवांना हानीकारक पदार्थ मिसळणे या क्रियेला प्रदूषण म्हणतात किंवा वातावरणातील अहितकारक बदलांना प्रदूषण म्हणतात.

हवा प्रदूषण

प्रदूषण म्हणजे जीवन नष्ट करू शकतील अथवा विस्कळीत करू शकतील असे घटक वातावरण, जल आणि भूप्रदेशात मिसळणे. जसे की हवे मध्ये डीझेल या इंधनातून सल्फर असलेला धूर वातावरणात मिसळतो. यामुले पर्यावरणाचा र्‍हास होतो आणि जीवनचक्र ढासळते. तसेच परिणामतः जागतिक तापमान वाढ होते. काही महत्त्वाची प्रदूषणाची उदाहरणे

• अशुद्ध पाणी म्हणजे पाणी प्रदूषण,
• अशुद्ध हवा म्हणजे हवा प्रदूषण,
• मोठा आवाज म्हणजे ध्वनीप्रदूषण

ओळख

जगात दरवर्षी प्रदूषणामुळे एक कोटीहून अधिक मृत्यू होतात. हवा, माती, डोंगरदऱ्या, जंगल, त्यातील प्राणी वनस्पती, सूक्ष्मजीव, कीटक याशिवाय वाळवंट, बर्फाने आच्छादलेली हिमशिखरे, समुद्र, नद्या त्यातील सर्व प्रकारचे जीव हे सर्व पर्यावरणाशी संबंधित घटक आहेत. तर गर्दीने खचाखच भरलेली शहरे, कारखाने त्यामुळे होणारे प्रदुषण, वाहनांची वाढती संख्या त्यामुळे होणारे हवेचे प्रदुषण यामुळे पर्यावरणाचा र्‍हास होत आहे. प्रदुषणाचे आरोग्यावर विपरीत परिणाम होतात.

मोठा आवाज म्हणजे ध्वनीप्रदूषण

ध्वनीप्रदुषणाने चिडचिड वाढते, रक्तदाब वाढतो, डोकेदुखी वाढते,पुण्यात तसेच मुंबईतील समुद्रकिनाऱ्यावर (जेथे गणपती विसर्जन केले जाते) गणपतीत हे प्रमाण खूप वाढते असे निदर्शनास आले आहे. जुन्या व वापरलेल्या बॅटरीतील शिशे हा धातू मानवी स्वास्थ्याला व पर्यावरणाला हानीकारक असतो.

प्रदुषणाचे प्रकार

• सागर - सांडपाणी सोडणे, आण्विक कचरा सागरतळाशी सोडणे
• जमिन - जमिनीत शेतीसाठी रासायनिक खतांचा अतिवापर तसेव कचरा पुरणे.
• वातावरण - धूर व औद्योगिक वायु सोडणे
• ध्वनीप्रदूषण - मोठा आवाज
• इ-कचरा - जुन्या इलेक्ट्रॉनिक तंत्रज्ञानाच्या उपकरणांचा कचरा

नियंत्रण

जुन्या व वापरलेल्या बॅटरीच्या जमा करण्याचे नियमन करण्यासाठी व त्याचा फेरवापर पर्यावरणाला साजेसा होण्यासाठी पर्यावरण संरक्षण कायदा १९८६ च्या तरतुदीखाली भारत सरकारने शिशाच्या आम्लयुक्त बॅटरी व्यवस्थापन व हाताळणे नियम २००१ प्रसिद्ध केला आहे.