कीर्तनकार

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search

कीर्तन करणाऱ्या व्यक्तीला कीर्तनकार असे म्हणतात. महाराष्ट्रात सुमारे साडेतीन हजार प्रमुख कीर्तनकार आहेत. खानदेशात ही संख्या तीनशेच्या आसपास आहे. कीर्तनकारांना सोबत म्हणून गायनाचार्य, पखवाज वादक, हार्मोनियम मास्टर गावोगावी आहेत. कीर्तनात हिंदू कीर्तनकारच नव्हे, तर जैन, मुस्लीम, शीख, मारवाडीही आढळून येतात. विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धापर्यंत हाताच्या बोटावर मोजण्याइतके कीर्तनकार होते. आता २०१६ साली) ३० ते ३५ वर्षे वयोगटातही कीर्तनकार आहेत. महिला, बाल कीर्तनकारांची संख्या सहाशेच्या आसपास आहे.

प्रकाश महाराज बोधले हे सध्या (२०१४ साली) अखिल भारतीय वारकरी मंडळाचे राष्ट्रीय अध्यक्ष व पैठणच्या संतपीठाचे पीठाचार्य आहेत.

अनुक्रमणिका

पर्यावरण आणि कीर्तनकार[संपादन]

’संत वाङ्‌मयातील पर्यावरण’ या नावाचे एक पुस्तक आळंदीतील कीर्तनकार संतोष महाराज सुंबे यांनी संपादित केले आहे. ह्या पुस्तकात संत वाङ्‌मयात आलेल्या पर्यावरणविषयक संदेशांबद्दल विविध कीर्तनकारांनी लिहिलेले लेख आहेत.

वंशपरंपरा, गुरुपरंपरा आणि घराणी[संपादन]

जुन्या काळात कीर्तनाची कला वंशपरंपरेने आणि गुरुपरंपरेने चालत आली आहेत. त्यामुळे कीर्तनकारांची अनेक घराणी तयार झाली.

कीर्तन प्रशिक्षिका[संपादन]

  • मानसी श्रेयस बडवे
  • प्रा. संगीता मावळे
  • विजया वैशंपायन

कीर्तन प्रशिक्षक[संपादन]

  • शास्त्रीय गायक व शिक्षक प्रदीपबुवा गुरव
  • दीपक हनुमंत जेवणे
  • सुहास देशपांडे
  • श्रेयस मिलिंद बडवे
  • सुहास वझे (गोवा) - लहान मुलांसाठी गेली अनेक वर्षे कीर्तन विद्यालय चालवीत आहेत. तसेच नियमित कीर्तने शिबिरे व कीर्तन विषयक विविध उपक्रम राबवितात.
  • प्रवचनकार शंकर सोनू सावंत

कीर्तन/प्रवचनाचे प्रशिक्षण देणाऱ्या संस्था[संपादन]

  • अखिल भारतीय कीर्तन संस्था, विठ्ठल रखुमाई मंदिर, द.ल. वैद्य मार्ग, दादर (मुंबई)
  • जोग महाराज वारकरी शिक्षण संस्था आळंदी देवाची : स्थापना इ.स. १९१७
  • नारदीय कीर्तनाचे नियमित प्रशिक्षण वर्ग मराठी माध्यमातून घेणार्‍या दादर (मुंबई) तसेच पुणे व नागपूर येथील पाठशाळा
  • श्रीसंत भगवानबाबा वारकरी शिक्षण संस्था, होळ (तालुका केज, जिल्हा बीड)
  • ॐ तत्त्वमसि प्रतिष्ठान द्वारा संचालित हरिकीर्तन प्रबोधिनी संस्था, ठाणे (संगणकाद्वारे ऑनलाईन शिक्षणाचीसुद्धा सोय)
  • श्री हरिकीर्तनोत्तेजक संस्था, नारद मंदिर, सदाशिव पेठ, पुणे.

कीर्तन महोत्सव/कीर्तन प्रशिक्षण शिबिरे आयोजित करणाऱ्या संस्था[संपादन]

  • कीर्तन महोत्सव समिती, कुडाळ
  • झुंबरलालजी खटोड सामाजिक प्रतिष्ठान, बीड
  • दीपक रास्ते
  • नारदीय कीर्तन महोत्सव करणारी अखंड एकादशी कीर्तनमाला (गुरुदत्तधाम, गोंदी)
  • वैष्णव विचार कीर्तन महोत्सव समिती, (पिंपरी-पुणे) : संस्थेची स्थापना इ.स. १९९८.
  • संत एकनाथमहाराज संस्थान ट्रस्ट (पैठण)

वारकरी कीर्तनकार[संपादन]

  • किरण महाराज असवले-पाटील (पाटण,सातारा)
  • गोविंदस्वामी आफळे
  • चारुदत्त आफळे
  • बंडातात्या कऱ्हाडकर
  • पांडुरंग महाराज घुले (गाथा मंदिर, देहू)
  • प्रदीप महाराज चौधरी (लहवीतकर),नवी मुंबई
  • रामराव महाराज ढोक ( नागपूर )
  • श्री संत नामदेव महाराज यांचे वंशज
श्री निवृत्ती महाराज नामदास  श्री क्षेत्र पंढरपुर

नारदीय कीर्तनकार[संपादन]

  • हरिहर अपामार्जने (बालकीर्तनकार)
  • रामनाथबुवा अय्यर
  • मंगलमूर्ती औरंगाबादकर
  • मकरंदबुवा कळंबेकर
  • नारायणबुवा काणे
  • क्रण (?) कुलकर्णी
  • प्रेमा कुलकर्णी
  • कै.विनायक केशव कुलकर्णी (जन्म १९२२, मृत्यू २००९)
  • विश्वासबुवा कुलकर्णी
  • श्रेयस कुलकर्णी
  • नारायणशास्त्री गोडबोले
  • दत्तदासबुवा घाग
  • मानसी जोशी
  • नीलिमा ताम्हनकर
  • भास्करराव देशपांडे
  • कीर्तन सौदामिनी सौ. पूजाताई देशमुख
  • प्रतीकबुवा देशमुख
  • रुद्राणी नाईक
  • कै.रामचंद्रबुवा पारनेरकर
  • श्रीधरबुवा भागवत
  • कीर्तनकलानिधी रामचंद्रबुवा भिडे
  • श्रीमती मांडके (पुणे)
  • संदीपबुवा मांडके
  • संगीता मावळे
  • प्रकाश मुळ्ये
  • कीर्तन सार्वभौम गजाननबुवा राईलकर
  • युगंधरा वीरकर (मुंबई)
  • गंगाधरबुवा व्यास
  • प्रसाद सबनीस
  • सौ. ताराताई देशपांडे
  • सौ. संज्योत केतकर
  • विकासबुवा दिग्रसकर
  • श्रीरंगबुवा दीक्षित
  • सौ. सायली कुलकर्णी
  • सौ. ज्योती घोडके
  • सौ. दीपा रायकर
  • दीपकबुवा रास्ते

राष्ट्रीय कीर्तनकार[संपादन]

शीख कीर्तनकार[संपादन]

  • अजित सिंग
  • अमरदीप सिंग
  • कुलवंत सिंग
  • गुरुचरण सिंग
  • गुरमान सिंग
  • गुरुप्रीत सिंग
  • परमजित सिंग
  • बख्तियार सिंग
  • हारजित सिंग

अलीकडील कीर्तनकार[संपादन]

गोविंदस्वामी आफळे आणि त्यांचे चिरंजीव चारुदत्त आफळे हे मराठीतले सुपरिचित कीर्तनकार आहेत. ओतुरकरबुवा (प्र.दा. राजर्षि) हेही त्या काळातील एक नामवंत व आदर्श राष्ट्रीय कीर्तनकार होते. नारायणबुवा काणे हे त्यांच्या सुरेल गाणे व निरुपण तसेच करताल वादनासाठी प्रसिद्ध आहेत. त्यांच्याशिवाय कमीअधिक प्रसिद्ध असलेले अनेक कीर्तनकार आणि प्रवचनकार महाराष्ट्रात आहेत. त्यांपैकी काही हे :-

धम्मचारी अचलशील (बौद्ध प्रवचनकार), अजितसिंग (शीख कीर्तनकार), नरहरी अपामार्जनी (पुसद), न.चिं. अपामार्जने, हरिहर अपामार्जने (नारदीय बालकीर्तनकार), बाळूबुवा अभिषेकी, चंद्रशेखर सदाशिव अभ्यंकर, अमृतनाथ महाराज, आत्माराम शास्त्री, "कीर्तनरत्‍न" विलासबुवा गरवारे, पांडुरंग महाराज अभ्यंकर, वा.ना. अभ्यंकर (कीर्तनकार व प्रवचनकार), शंकर अभ्यंकर (प्रवचनकार), श्रीपादबुवा अभ्यंकर, रामनाथबुवा अय्यर (नारदीय कीर्तनकार),

वारकरी सांप्रदायिक कीर्तनकार[संपादन]

[संपादन]

अनंत उतेकर (प्रवचनकार), अनंतबुवा कर्वे, अजित कुलकर्णी (प्रवचनकार), आकाश ऐनापुरे (बालकीर्तनकार), आत्माराम महाराज केळे (प्रवचनकार), ओंकारबुवा कपलाने,

उ-ऊ[संपादन]

उद्धव महाराज कोळपेकर (प्रवचनकार),

[संपादन]

कमलाकरबुवा औरंगाबादकर, कल्याण महाराज काळे, कवीश्वर, कालिदास महाराज (सुरेगाव), किमयाताई आमले, किरण महाराज असवले-पाटील (हे सातारा जिल्ह्यातील पाटण येथील सुप्रसिद्ध बालकीर्तनकार आहेत), किरण कुलकर्णी, केशव महाराज उखळीकर, कोपरकर,

[संपादन]

[संपादन]

गहिनीनाथ महाराज औसेकर, गोरक्षनाथ महाराज कासार गोविंददेवगिरी महाराज ऊर्फ किशोर व्यास (प्रवचनकार),

[संपादन]

जगन्नाथ महाराज आर्वीकर,

न/ण[संपादन]

नाथा महाराज गव्हाणे (प्रवचनकार), नारायणबुवा काणे, नारायण महाराज कार्ले (प्रवचनकार), नितीन महाराज काकडे,

[संपादन]

तुकाराम महाराज उराडे, तुकाराम महाराज काळे (आजरेकर),

[संपादन]

[संपादन]

द्वा.वा. केळकर (दासबोध प्रचारक),

[संपादन]

धनंजय महाराज चव्हाण, धनंजय महाराज मोरे (मांगवाडी)

[संपादन]

नंदकुमार कर्वे, नारायणबुवा काणे, नारायण महाराज कार्ले (प्रवचनकार), नितीन महाराज काकडे,

[संपादन]

पंडित महाराज कोल्हे, परमेश्वर महाराज कुर्ऱ्हे, पांडुरंग महाराज अव्हाड, पुंडलिक महाराज जंगले-शास्त्री, पुष्कर औरंगाबादकर, पोपट महाराज कासारखेडेकर (कीर्तन-प्रवचनकार), प्रल्हाद महाराज अहीर,

[संपादन]

[संपादन]

बंडातात्या कऱ्हाडकर (कीर्तन-प्रवचनकार), बाबा महाराज इंगळे, बालाजी महाराज कुथले, बाळकृष्ण महाराज कोंडे (प्रवचनकार), बाळासाहेब महाराज अवसरे, बाळासाहेब महाराज उगले, बिपिन महाराज कोरडे,

[संपादन]

भरत महाराज आंबाडे,

[संपादन]

मंगलमूर्ती औरंगाबादकर, महेश काणे (चिपळूण), मारुती महाराज कुरेकर, (अध्यापक वारकरी शिक्षण संस्था जोग महाराज), मकरंदबुवा कळंबेकर, मनोहर महाराज दौंडकर (राजगुरुनगर/ कनेरसर) माऊली महाराज कदम, माधव आजेगावकर, माधव महाराज इंगोले, मारुती महाराज कुरेकर, माऊली इगवे, मोहन कुबेर,

[संपादन]

यशवंतबुवा कानडे, योगेश कुलकर्णी,

[संपादन]

रघुनाथ महाराज कोकडे, रामचंद्र इंगोले (प्रवचनकार), रामभाऊ महाराज उन्हाळे, रामदासबुवा कैकाडी (प्रवचनकार), रामदास महाराज खिल्लारी, रामेश्वर महाराज आतकरे, रामेश्वर महाराज इंगळे,राजेंद्र एप्रे,

[संपादन]

लक्ष्मण महाराज कोकाटे (कण्हेरी),

[संपादन]

विश्वास करंदीकर (प्रवचनकार), विश्वासबुवा कुलकर्णी, विश्वंभर कोल्हे,

[संपादन]

शंकरराव काळे महाराज, शिवाजी काळे, शिवाजी महाराज आगिवले (प्रवचनकार), शिवाजी महाराज तळेकर, शैलेश महाराज आंब्रे,

श्र[संपादन]

श्रेयस कुलकर्णी,

[संपादन]

सचिन जोशी, संजय महाराज कावळे, सतीश महाराज काळजे, संतोष महाराज काळोखे (प्रवचनकार), समाधान महाराज शर्मा, समीरबुवा ओझे ओतूरकर, सिद्राम महाराज काळे (प्रवचनकार), सुरेश महाराज इंगुळकर, सुहास आगरकर (प्रवचनकार)

क्ष[संपादन]

ज्ञ[संपादन]

ज्ञानेश्वर महाराज कदम, ज्ञानेश्वरबुवा कपलाने,

इतर कीर्तनकार[संपादन]

चंद्रकांत खळेकर (प्रवचनकार), विष्णुमहाराज खांडेभराड, गुलाब महाराज खालकर, रामदास महाराज खिल्लारी, दिलीप महाराज खेगरे (प्रवचनकार), नाथा महाराज गव्हाणे (प्रवचनकार), सतीश महाराज गव्हाणे, साखरचंद महाराज गव्हाणे (प्रवचनकार), श्रीकांत महाराज गागरे, शांताराम महाराज गांगुर्डे (प्रवचनकार), गणेश गाडगीळ, विजयराव गाडगीळ (प्रवचनकार), उद्धवराव गाडेकर, वैभव गाडेकर, श्यामराव महाराज गायकवाड (प्रवचनकार), गोविंददेव गिरी ऊर्फ किशोरजी व्यास(प्रवचनकार), पांडुरंग महाराज गिरी (घावी गावचे), अक्षय महाराज गुजर, आझाद महाराज गुजर, विश्वनाथ महाराज गुठ्ठे (प्रवचनकार), गणपतबाबा गुडेकर (अलिबागकर महाराज), गुरुप्रीतसिंग (शीख कीर्तनकार), सुभाष महाराज गेठे (कीर्तन-प्रवचनकार), आबा गोडसे, रामदास महाराज गोडसे, शरदबुवा गोडसे, गणेश महाराज गोणते (प्रवचनकार), प्रकाशबुवा मुळे गोंदीकर व त्यांचे चिरंजीव श्रीपादबुवा मुळे गोंदीकर, योगीराजबुवा मुळे गोंदीकर, नारायण महाराज गोपाळे, गोविंददेवगिरी महाराज ऊर्फ किशोर व्यास (प्रवचनकार), गोविंद महाराज गोरे, नीळकंठ ज्ञानेश्वर गोरे, बाळूमहाराज गोरेगावकर, रामचंद्रबुवा गोर्‍हे, जयंतबुवा गोसावी, मदन महाराज गोसावी, योगिराज महाराज गोसावी, एकनाथ महाराज गोळेकर (सिन्नरचे), श्रीदत्तदास घागबुवा, शरदबुवा दत्तदास घाग, सुभाष महाराज घाडगे, ज्ञानेश्वर महाराज घाडे, डॉ. मधुसूदन घाणेकर, महादेव महाराज घारे (प्रवचनकार), सुरेश महाराज घालमे, नवनाथ महाराज घावरे (प्रवचनकार), चंद्रकांत महाराज घुंडरे (प्रवचनकार), श्यामबुवा घुमकेकर, परमेश्वर महाराज घुले, पांडुरंग महाराज घुले, बबनराव महाराज घुले (प्रवचनकार), चंद्रकांत महाराज घोडे (प्रवचनकार), सचिन महाराज चकवे, मोहनबुवा चर्‍होलीकर, धनंजय महाराज चव्हाण, भानुदास महाराज चव्हाण, ज्ञानेश्वर महाराज चातुर्माशी, बाबा महाराज चाळक, दादा महाराज चौगुले, राधेश्याम महाराज चौगुले (प्रवचनकार), किसन महाराज चौधरी (प्रवचनकार), .गुरुदास राजाराम महाराज जगताप, दत्तात्रेय महाराज जगताप, पाटीलबुवा जगताप, प्रमोद महाराज जगताप (कीर्तनकार-प्रवचनकार), मंगल महाराज जगताप, महादेव महाराज जगताप, पुंडलिक महाराज जंगले-शास्त्री, सुधीर वसंत जठार, यशवंत जनूफाले महाराज, लहू जमदाडे (कीर्तन-प्रवचनकार), बाजीराव जवळेकर, ज्ञानेश्वर जळकेकर, मुकुंद जाटदेवळेकर, अशोक महाराज जाधव (आकुर्डीचे) (कीर्तन-प्रवचनकार), गोपाळ महाराज जाधव, वै. नागनाथबुवा जाधव (६३व्या वर्षी निधन : ३ एप्रिल, २०१४), अशोक महाराज जाधव, डॉ. नारायण महाराज जाधव (कीर्तन/प्रवचनकार), निंबराज महाराज जाधव, भगवान महाराज जाधव, बाळासाहेब जाधव, गणेश महाराज जांभळे (प्रवचनकार), उद्धवबुवा जावडेकर, गोपाळ महाराज जावळे (प्रवचनकार), जितेंद्रदास महाराज (प्रवचनकार), आदिनाथबुवा जुन्नरकर, हर्षदबुवा जोगळेकर, भारत महाराज जोगी, डॉ. अमृतदास महाराज जोशी, आनंदबुवा जोशी, प्रणव ऊर्फ ऋषिकेश जोशी(प्रवचनकार), कालिदास महाराज जोशी, चारुदत्तबुवा जोशी, नितीन जोशी (प्रवचनकार), मोहनबुवा जोशी (चर्‍होलीकर), मोरेश्वर जोशी, वासुदेवबुवा जोशी, शरद जोशी (कीर्तनकार), हरिभाऊ जोशी, सुनील झांबरे, गोरक्ष महाराज टाव्हरे (प्रवचनकार), सोपानकाका टेंभूकर, ज्ञानेश्वर टेंभूकर, दत्तात्रेय महाराज टेमघरे, सुखदेव महाराज ठाकर (प्रवचनकार), रमेश महाराज ढमाल, गोरक्षनाथ महाराज ढमाले, सुनीता महाराज ढाकणे, कालिदास महाराज टिळे (प्रवचनकार), विष्णू महाराज ढेरंगे (प्रवचनकार), रामराव महाराज ढोक, संदीप महाराज डुंबरे, रामायणाचार्य रामराव महाराज ढोक, अर्जुन महाराज तनपुरे, बद्रीनाथ तनपुरे, रामचंद्र महाराज तनपुरे (प्रवचनकार), शिवाजी महाराज तळेकर, सचिन महाराज ताकवे, भगवान महाराज ताजणे (प्रवचनकार), संतोष महाराज ताजणे, ताजोद्दिन महाराज, लक्ष्मण महाराज तापकीर (प्रवचनकार), सदानंद ताम्हणकर, सुदाम तायडे, नारायण महाराज तावरे, बापूसाहेब तुपे (कीर्तनकार व प्रवचनकार), रामसिंह तोवर (प्रवचनकार), बाळासाहेब महाराज तौर, सारंग महाराज दंडवते (देवदैठण ता श्रीगोंदा संतश्रेष्ठ निंबराज महाराजांचे १२वे वंशज), मामा उमेश महाराज दशरथे (कीर्तनकार व प्रवचनकार), राजेंद्र दहिभाते (प्रवचनकार), रूपचंद महाराज दहीवदकर, तुषार महाराज दळवी, पंढरीनाथ महाराज दळवी (प्रवचनकार), मोहन दांडेकर, प्रकाश दामोदरे (प्रवचनकार), दत्तात्रेय महाराज दीक्षित, श्रीरंगबुवा दीक्षित, मामासाहेब दिघे (प्रवचनकार), विठ्ठल महाराज दिवेगावकर, बालयोगी हरिहर महाराज दिवेगांवकर (प्रवचनकार), डॉ. रामचंद्र देखणे (प्रवचनकार), चंद्रशेखर देगलूरकर, चैतन्य महाराज देगलूरकर, प्रणव देव, नारायण महाराज देवडकर, ज्ञानेश्वर महाराज देवडे, चिन्मय देशपांडे, महेश महाराज देशपांडे (प्रवचनकार), सुहास देशपांडे (प्रवचनकार), काळूराम महाराज देशमुख (प्रवचनकार), चंद्रकांत महाराज देशमुख, निवृत्ती महाराज देशमुख, प्रतीकबुवा देशमुख, रामदास डॉ. श्री.द. देशमुख (कोल्हापूर-मुरगूड येथील प्रवचनकार), सुभाष महाराज देशमुख (प्रवचनकार), कान्होबा महाराज देहूकर, पुंडलिक महाराज देहूकर, बाळासाहेब महाराज देहूकर, गोविंददेवगिरी महाराज ऊर्फ किशोर व्यास (प्रवचनकार), स्वप्निल दौंडकर, ज्ञानेश्वर महाराज दौंडकर, रोहिदास धनवे (प्रवचनकार), रंगनाथबुवा धर्माधिकारी, अच्युत महाराज धस, श्याम धुमकेकर(?), दत्तात्रेय महाराज धुमाळ, विठ्ठल महाराज धोंड, संजय नाना धोंडगे, महाराज धोबळे, नाना महाराज नरडाणेकर, बापू महाराज नरवडे, प्रदीप महाराज नलावडे, महेश महाराज नलावडे, शिवाजी महाराज नवल, विठ्ठल नाईकरे, कुंडलिक महाराज नागवडे, नाझरकर महाराज(प्रवचनकार), हरिहरबुवा नातू, डॉ. नामदेवशास्त्री, शिवाजीमहाराज नारायणगडकर, स्वामी नारायणानंद सरस्वती (प्रवचनकार), कै. बबनराव नावडीकर, कैलास महाराज निकिते, चंद्रशेखर निलाखे (प्रवचनकार), गुरुनाथ भालचंद्र नेरूरकर, भालचंद्र ग. पटवर्धन, विलासबुवा पटवर्धन, माउली महाराज पठाडे, घनश्याम महाराज पडवळ (प्रवचनकार), रवींद्र पंडित (प्रवचनकार), ज्ञानेश्वर महाराज पठाडे, कोंडिबा महाराज पठारे (प्रवचनकार), भगवान महाराज पठारे (प्रवचनकार), विनायक महाराज परभणीकर, परमजितसिंग (शीख कीर्तनकार), अविनाशबुवा परांजपे, कौस्तुभबुवा परांजपे, कृष्णराज महाराज पवार, नारायण महाराज पवार, योगेश पवार, ज्ञानोबा महाराज पवार, संजय महाराज पाचपोर, अशोक महाराज पांचाळ, अनिल महाराज पाटील, जगन्नाथ महाराज पाटील, पुरुषोत्तम महाराज पाटील (कीर्तनकार/प्रवचनकार), यशवंत पाटील, लक्ष्मण महाराज पाटील, शांताराम महाराज पाटील (प्रवचनकार), शाहू महाराज पाटील (प्रवचनकार), हेमंत महाराज पाटील (आळंदीचे), ज्ञानेश्वर महाराज पाटील (कीर्तन/प्रवचनकार), दीनानाथ पाठक, डॉ. यशवंत पाठक (प्रवचनकार), रवी पाठक (प्रवचनकार), श्रीकांत पातकर, डॉ. सुदाम पानेगावकर, संतोष पायगुडे, गणेश महाराज पारखी (प्रवचनकार), सोपान महाराज पारखी, मनोज महाराज पावशे (प्रवचनकार), स्वानंद पुंडे (प्रवचनकार), योगिराज महाराज पैठणकर, बी.के. प्रकाश (प्रवचनकार), सुरेंद्र शंकरराव फडके, प्रभाकर अनंत फणसे, आदिनाथ महाराज फपाळ, पोपट फरकाडे, दत्तात्रेय फरांदे, अर्जुन महाराज फलके, अंकुश महाराज फुगे, सोपान महाराज फुगे (कीर्तनकार व प्रवचनकार), गणेश महाराज फुलकुंठवार, दिनकर महाराज बकाळ, मिलिंद बडवे, श्रेयस बडवे, बाबासाहेब बडे, बडोदेकर, आसाराम बढे, उत्तम महाराज बढे, संतोष महाराज बढेकर, बबनराव बहिरवाल, डॉ. मधुसूदन बागडे (प्रवचनकार), बारगळमहाराज, प्रा. शानू पंडित बाविस्कर पाटील (प्रवचनकार), तुकाराम महाराज बुधवंत (आळंदीचे), वासुदेवबुवा बुरसे, सचिन महाराज बेंडे, दौलत महाराज बोडखे पाटील आळंदीकर, अ‍ॅड. जयवंत महाराज बोधले, प्रकाश महाराज बोधले (वारकरी मंडळाचे अध्यक्ष), सोपान महाराज बोंबले, तात्याबा महाराज बोरकर, बालाजी महाराज बोराडे, संग्राम महाराज भंडारे (प्रवचनकार), संजय महाराज भरम, पंढरीनाथ भाकड, पांडुरंग महाराज भांगरे, किरण महाराज भागवत, युवा कीर्तनकार रामायणाचार्य प्रसाद महाराज भागवत (नाशिक), ज्ञानेश्वर महाराज भांडे, बबन भानुसघरे (प्रवचनकार), भास्करगिरी महाराज (देवगड), रामचंद्रबुवा भिडे, पंडित महाराज भुतेकर, सुनील भूमकर, किसनमहाराज भोईर, रामेश्वर भोजने, समाधान महाराज भोजेकर, रामदास भोयर गुरुजी. अक्षय महाराज भोसले, काशिनाथ महाराज भोसले (प्रवचनकार), नेहा महाराज भोसले, उद्धव मंडलिक, आदिवासी समाजभूषण पुरस्कार प्राप्त नथुराम मदगे, विलास मदने, संतदास महाराज मनसुख (हे अखिल भारतीय वारकरी मंडळाचे अध्यक्ष आहेत!), वै. दादामहाराज मनमाडकर (प्रवचनकार), विलास महाराज महाजन (कीर्तनकार/प्रवचनकार), अप्पा महाले (प्रवचनकार), महेश महाराज माकनी, संभाजी महाराज मांजरे, संदीपबुवा मांडके (नारदीय), प्रा. जगन्नाथ माने (प्रवचनकार), नारायण महाराज मालपूरकर, होनराज मावळे (नारदीय बालकीर्तनकार), प्रभू महाराज माळी, बापू महाराज मिंडे, डॉ. पांडुरंग महाराज मिसाळ, विकासानंद महाराज मिसाळ (कीर्तनकार व प्रवचनकार), मधुकर महाराज मिस्त्री (प्रवचनकार), पारस महाराज मुथा, सुदाम महाराज मुसळे (प्रवचनकार), केशवराव मुळीक. अनंतशास्त्री मुळे (प्रवचनकार), प्रकाशबुवा मुळे (नारदीय) व त्यांचे चिरंजीव योगीराजबुवा मुळे- गोंदीकर, श्रीपादबुवा मुळे-गोंदीकर, बळिराम महाराज मेहूणकर, नंदकुमारबुवा मेहेंदळे, ॲडव्होकेट मोघे (प्रवचनकार), खंडू महाराज मोरे (प्रवचनकार), धनंजय महाराज मोरे (मांगवाडी),, नाथा महाराज मोरे (प्रवचनकार), बापूसाहेब मोरे (प्रवचनकार), रामदास मोरे (प्रवचनकार), वामन महाराज मोरे (कीर्तन-प्रवचनकार), डॉ.सदानंद मोरे (कीर्तनकार व प्रवचनकार), रामलिंग महाराज मोहिते (प्रवचनकार), मनोहर महाराज म्हसे (प्रवचनकार), नवनाथ म्हस्के (प्रवचनकार), संभाजीमहाराज म्हस्के, मनोज यादव, यादव महाराज, श्रीहरी महाराज यादव, कैलास महाराज येवले (प्रवचनकार), सुदेशमहाराज रणपिसे, इंद्रजित महाराज रसाळ (प्रवचनकार), माधव महाराज रसाळ, दत्तात्रेय विनायक राईलकर तथा गजाननबुवा राईलकर, मच्छिंद्र महाराज राऊत, महादेव महाराज राऊत, राघवेंद्र महाराज, रामभाऊ महाराज राऊत(कीर्तन-प्रवचनकार), उद्धव महाराज राखुंडे, माधवदास महाराज राठी, लेफ्टनन्ट कर्नल माधव रानडे (प्रवचनकार), कौस्तुभ रामदासी, रमेश रावेतकर, भरतबुवा रामदासी, श्रीराम रामदासी, पोलीस तुकाराम महाराज रासकर, ज्ञानेश्वर महाराज रासकर, दीपकबुवा (दीपक शंकरराव) रास्ते (नारदीय कीर्तनकार), पोपट महाराज राक्षे, पंढरीनाथ महाराज रोकडे, नामदेव महाराज लबडे, महंत डॉ. रामकृष्णदास महाराज लहवितकर, गजानन महाराज लहुडकर, अर्जुन महाराज लाड, आदिनाथ महाराज लाड, कृष्णाजी महाराज लांबे, सुहास लिमये (प्रवचनकार), साखरचंद महाराज लोखंडे (प्रवचनकार), यतिराज लोहार (प्रवचनकार), संदीप लोहार (प्रवचनकार), प्रताप महाराज लोळे, यतिराज महाराज लोहर (प्रवचनकार), संदीप महाराज लोहर (प्रवचनकार), निवृत्ती महाराज वक्ते, अतुल वझे, अनिल महाराज वने (प्रवचनकार), काशिनाथ महाराज वाघुले, चंद्रकांत महाराज वांजळे (अहिरे गावचे), जालिंदर वाजे (प्रवचनकार), मच्छिंद्र महाराज वाडीभोकरकर, अ.श. वाडेकर (प्रवचनकार), विश्वनाथ महाराज वाडेकर, सुरेश महाराज वारके (प्रवचनकार), विश्वनाथ वारिंगे, लालचंद महाराज वाळकीकर, चंद्रकांत महाराज वाळके, विश्वंभर महाराज वाळके (प्रवचनकार), सोपान महाराज वाळके, साध्वी विश्वदर्शनाजी (जैन प्रवचनकार). किशोरजी व्यास ऊर्फ गोविंददेव गिरी (प्रवचनकार), गंगाधरबुवा व्यास, शेखरबुवा व्यास, समाधान महाराज शर्मा, जंगले महाराज शास्त्री (अहमदनगरचे), रामकृष्ण महाराज शास्त्री, सोपान महाराज शास्त्री, पांडुरंग महाराज शितोळे, अनंता महाराज शिंदे (प्रवचनकार), अर्जुन महाराज शिंदे, एकनाथ शिंदे, गणेश महाराज शिंदे, जयराम महाराज शिंदे, तुकाराम महाराज शिंदे (प्रवचनकार), बबन महाराज शिंदे, भागवत शिंदे, मंगेश महाराज शिंदे, माउली महाराज शिंदे, संदीपान महाराज शिंदे, दादा महाराज शिरवळकर, धोंडूपंत महाराज शिरवळकर, वामनानंद महाराज शिरसाट, डॉ. रविदास महाराज शिरसाट(कीर्तन-प्रवचनकार), रूपेश महाराज शिर्के, भागोजी विश्राम शिवगण (ओझरे बुद्रुक-रामवाडी खडीकोळवण महाराज उर्फ-कोळू बुवा), दत्ताराव महाराज शिवनीकर, मारुती महाराज शेजाळ (प्रवचनकार), गोरक्षनाथ महाराज शेलार, नाथा महाराज शेलार (प्रवचनकार), हनुमंत महाराज शेलार. बाळासाहेब शेवाळे, शंकर महाराज शेवाळे (कीर्तन/प्रवचनकार), हनुमंत महाराज शेवाळे (प्रवचनकार), सद्‌गुरुदास महाराज (प्रवचनकार), स्वामी सत्यमित्रानंदगिरी (प्रवचनकार), एकनाथ महाराज सदगीर, प्रसाद सबनीस, श्रीराम सबनीस (प्रवचनकार), तुळशीराम सरकटे, परमहंस स्वामी वेदानंद सरस्वती (प्रवचनकार), अक्रूर महाराज साखरे, किसन महाराज साखरे, चिदंबरेश्वर साखरे, यशोधन महाराज साखरे, श्रीपाद साखळकर, दत्तात्रेय महाराज साठे, सुरेश महाराज साठे (प्रवचनकार), ज्ञानेश्वर महाराज साठे (प्रवचनकार), रोहिदास महाराज सातकर (प्रवचनकार), कैलास महाराज सातव (प्रवचनकार), विनायक महाराज सातव (प्रवचनकार), दादा महाराज सातारकर, बाबामहाराज सातारकर, ज्ञानेश्वर महाराज साधू, सुदाम महाराज सानप, दत्तात्रेय सावकार, देवीदास महाराज सावंत (प्रवचनकार), विश्वनाथ महाराज साळुंखे (धनकवडी, पुणे), .सिद्धेश्वर स्वामी (प्रवचनकार), ज्ञानेश्वर महाराज सुडके, सुदर्शन महाराज, भिक्खू सुदस्सन (बौद्ध प्रवचनकार), सुधांशू महाराज (प्रवचनकार), मकरंदबुवा सुमंत, संतोष महाराज सुंबे, दत्तात्रेय महाराज सुळसकर, किशोर सूर्यवंशी, नाना सूर्यवंशी (प्रवचनकार), महावीर महाराज सूर्यवंशी (प्रवचनकार), आनंदा महाराज सूळ, गजानन महाराज सोनवणे, सोनाबुवा, अच्युत महाराज सोमण (प्रवचनकार), अच्युत महाराज सोवळे (प्रवचनकार), एकनाथ महाराज हगवणे (प्रवचनकार), हनुमान महाराज (प्रवचनकार), रवींद्र हरणे (प्रवचनकार), श्री श्री हरिचैत्यनजी महाराज, संदीपान महाराज हसेगावकर, दत्तात्रेय महाराज हळदे (आळंदीचे), पुंडलिकबुवा हळबे, रोहिदास महाराज हांडे, सदाशिव महाराज हिंगोलीकर, अशोक महाराज हुंबे, पंडित महाराज क्षीरसागर (आळंदी), पांडुरंग महाराज क्षीरसागर (प्रवचनकार)

बाल/विद्यार्थी स्त्री-कीर्तनकार[संपादन]

  • अनीता ठाकुरदेसाई
  • ईशा महल्ले
  • कल्याणी केसकर
  • चंदा पागे
  • जयश्री कुलकर्णी
  • तनुजा सुपले
  • तन्मयी मेहेंदळे
  • भक्ती धुपकर
  • मधुरा भिडे
  • माधुरी पाध्ये
  • मृदुला सबनीस
  • युगंधरा पाध्ये
  • वंदना कापरे
  • विनीता बर्वे
  • वेदवती टाक्कर शेणॉय
  • शैलजा खाडे
  • श्रुती निगडे
  • सुजाता सोमण
  • सुवर्णा वडके
  • विशाखा ताई धनंजय मोरे

बाल/विद्यार्थी पुरुष-कीर्तनकार[संपादन]

  • चिन्मय देशपांडे (प्रवचनकार)
  • प्रतिकबुवा देशमुख
  • निहाल खांबेटे
  • पुष्कर औरंगाबादकर
  • प्रणव देव
  • प्रसाद सबनीस
  • मिलिंद रांजणेकर
  • मोहन नातू
  • श्याम देशपांडे
  • सिद्धेश्वर कुलकर्णी
  • सोहम आठवले
  • हरिहर अपामार्जने (नारदीय बालकीर्तनकार)
  • होनराज मावळ

स्त्री कीर्तनकार[संपादन]

महाराष्ट्रात अनेक स्त्री कीर्तनकार आहेत, त्यांपैकी काही अशा :-

[१]

  • ऊर्मिला अघोर
  • संगीता अनारसे
  • स्मिता आंजेगावकर
  • प्राची आठले
  • वैशाली आवटे
  • अश्विनी इनामदार
  • जयश्री उदास
  • माधुरी ओ‍क
  • ज्योत्स्ना हरिहर कदम (नारदीय कीर्तनकार)
  • शोभा करमासे (प्रवचनकार)
  • मृणाल कर्डिले
  • अंजली कर्‍हाडकर (या ’अनंत युगाची जननी’ ही एकपात्री सादर करतात.)
  • सौ. गितांजलीताई झेंडे - कुलकर्णी शिवचरित्र व्याख्यात्या किर्तनकार राजमाता जिजाऊ पुरस्काराने सन्मानित
  • मंगला कांबळे (कीर्तनकार, कथाकथनकार व प्रवचनकार)
  • वर्षा विलास काळे
  • निशिगंधा कुंटे (बालकीर्तनकार)
  • नलिनी कुलकर्णी
  • प्रेमा कुलकर्णी (नारदीय)
  • लीना अविनाश कुलकर्णी (नारदीय कीर्तनकार)
  • शैलजा कुलकर्णी
  • श्रद्धा कुलकर्णी
  • सरस्वती कुलकर्णी (नारदीय कीर्तनकार)
  • सायली कुलकर्णी
  • सुनीती केळकर
  • विनया कोल्हटकर
  • मंजुश्री खाडिलकर
  • रेशीम खेडकर
  • संगीता गुरव
  • जयश्री गुप्ते (प्रवचनकार)
  • नयना हेमंत गोखले
  • कीर्तन सौदामिनी सौ.पूजाताई देशमुख
  • मयूरी घेवारे की घेवारी?
  • मोहना चितळे (प्रवचनकार)
  • संगीता चोपडे
  • शैलजा जतकर
  • डॉ. कल्याणी जोशी (प्रवचनकार)
  • पुष्पा सुधाकर जोशी (नारदीय कीर्तनकार)
  • माधवी जोशी (प्रवचनकार)
  • मानसी जोशी (नारदीय कीर्तनकार)
  • मालती जोशी (प्रवचनकार)
  • वर्षा जोशी (राष्ट्रीय विषयांवर कीर्तन करणार्‍या कीर्तनकार.)
  • शैलजा शिवराम जोशी (नारदीय कीर्तनकार)
  • सुकन्या जोशी (राष्ट्रीय विषयांवर कीर्तन करणार्‍या कीर्तनकार.)
  • अवंतिका टोळ
  • हेमांगी तडसरे
  • ज्ञानेश्वरी तमलवार
  • नीलिमा ताम्हनकर (नारदीय कीर्तनकार)
  • भगवतीबाई दांडेकर (बाबामहाराज सातारकर यांच्या कन्या)
  • श्वेता देव
  • अनुराधा देशपांडे
  • पूजा देशमुख
  • रुद्राणी नाईक (राष्ट्रीय विषयांवर कीर्तन करणार्‍या युवा कीर्तनकार.)
  • कल्याणी नामजोशी (प्रवचनकार)
  • माधुरी शशिकांत नेने (नारदीय कीर्तनकार)
  • मृणाल नेरलेकर
  • संध्या पटवर्धन (प्रवचनकार)
  • रसिका परांजपे
  • सुनीता पवार (प्रवचनकार)
  • डॉ. नंदिनी पाटील
  • संपदा फडके (नारदीय कीर्तनकार)
  • शुभदा प्रभाकर फणसे (नारदीय कीर्तनकार)
  • अनुराधा बंगाळे
  • मानसी श्रेयस बडवे
  • सीमा बर्वे
  • ज्ञानेश्वरीदेवी बागूल
  • मुक्ता मराठे (प्रवचनकार)
  • डॉ. माधवी महाजन (प्रवचनकार)
  • मांडके
  • रोहिणी माने - परांजपे
  • संगीता हेमंत मावळे
  • निवेदिता मेहेंदळे
  • संगीता व्यवहारे
  • कुसुम राजगुडे (प्रवचनकार)
  • कीर्तन संजीवनी पुष्पलताबाई रानडे (जन्म १९२०; मृत्यू ११-९-२०१०). यांव्या स्मरणार्थ महिला साहस पुरस्कार, व महिला संशोधन पुरस्कार आदी पुरस्कार ठेवले आहेत.
  • शोभना रानडे
  • जयश्री लेंभे
  • प्राजक्ता वझे
  • वेणूताई महाराज वाळके
  • प्रज्ञा वाळिंबे
  • आदिती वैद्य
  • वृंदा शहाणे
  • डॉ. ॲना शूल्ट्झ
  • संगीता श्रोत्री (कीर्तनकार आणि भारूडकार)
  • सुनंदा संत
  • मृदुला सबनीस (बाल कीर्तनकार)
  • मीराताई समाले
  • भक्ती समुद्र
  • सर्वेश्वरी देवी (प्रवचनकार)
  • जयश्री सांगवीकर (प्रवचनकार)
  • राधाताई सानप
  • सुप्रियाताई साठे
  • स्नेहलता साठे
  • वंदना साठ्ये
  • भगवतीबाई सातारकर
  • डॉ. अपर्णा साबणे (प्रवचनकार)
  • शीतलताई साबळे
  • पद्माताई सुतार (प्रवचनकार)
  • प्रतिभाताी सोनावणे
  • अश्विनी सोमण
  • स्मिता हरकळ (प्रवचनकार)


खानदेशातील स्त्री कीर्तनकार[संपादन]

प्रतिभाताई सोनवणे (जवखेडे),अंजनाबाई पवार (नांदगाव), उषाताई माळी (पाळधी), प्रतिभाताई पाटील (सोनगीर), मनीषा महाराज (गोंदूर), राधाताई महाराज (भोलाणे), वंदनाताई महाराज (चिमठाणे), सुनीता महाराज (बुधगाव), इत्यादी. आणि, हयात नसलेल्या माजलगावच्या जैतुनबी.

मराठवाड्यातील कीर्तनकार[संपादन]

मराठवाड्यातील जालना जिल्ह्यातील अंबड तालुक्यातील गोदावरी नदीच्या किनारी असणार्‍या श्रीक्षेत्र गोंदीच्या मुळे घराण्याने कीर्तनाची परंपरा अनेक पिढ्यांपासून टिकवली आहे. कीर्तन केसरी श्री अच्युतबुवा मुळे गोंदीकर हे भारताच्या स्वातंत्र्यपूर्व काळात सातारा जिल्ह्यातील औंध येथे श्रीमंत राजेसाहेब बाळासाहेब पंतप्रतिनिधी यांच्या कीर्तन महाविद्यालयात, खास कीर्तन शिकण्यासाठी, वयाच्या १०व्या वर्षी, पायी प्रवास करत गेले होते. अच्युतबुवांच्या या कलेचे जतन पुढे त्यांचे चिरंजीव प्रकाशबुवा मुळे यांनी केले. हैदराबाद नभोवाणी केंद्रावरून अच्युतबुवा मुळे यांची कीर्तने निजामकालीन राजवटीतही प्रसारित होत असत. आज प्रकाशबुवांची ही परंपरा त्यांचे चिरंजीव श्रीपादबुवा व योगिराजबुवा चालवीत आहेत. गोंदीकर घराणे नारदीय, वारकरी, रामदासी या सर्वच पद्धतींची कीर्तनपरंपरा सांभाळीत आहे. [ संदर्भ हवा ]

काही नवीन कीर्तनकार मराठवाड्यात तयार झाले आहेत. लातूर जिल्ह्यातील युवा कीर्तनकार : समाधान म. उमरगेकर, किशोर म.शिवणीकर वगैरे.

विदर्भातील कीर्तनकार[संपादन]

  1. गोरक्षनाथ महाराज कासार
  2. दिनकर महाराज जायभाये
  3. भगवान महाराज पारिसकर
  4. धनंजय महाराज मोरे (B.A./D.J./D.I.T.)
  5. अमोल महाराज सरकटे
  6. गोपाल महाराज सरकटे
  7. रामकृष्ण हाडे गुरुजी
  8. गणेश महाराज हुंबाड
  9. पंढरीनाथ महाराज हुंबाड

हेसुद्धा पहा[संपादन]

  • भागवताचार्य भगीरथ महाराज काळे (नाशिक)
  • रामायणाचार्य रामराव महाराज ढोक
  • ज्ञानेश्वर जाधव पाटील महाराज
  • धर्माचार्य भागवताचार्य दिगंबर महाराज भागवत (सिन्नर, नाशिक)
  • रामायणाचार्य प्रसाद महाराज भागवत (नाशिक)

पहा :


  1. pratibhatai.blogspot.com