बहावा
.JPG)
| वापर | लाकूड, फळभाजी, वनौषधी, building material, अन्न  |
|---|---|
| लघुनाम | C. fistula |
| वर्गाचे नाव | Cassia fistula |
| वर्गिकरणातील प्रतवारी | species |
| पालक वर्ग | Cassia |
| Flower color | bright yellow |
| IUCN conservation status | मुबलक प्रजाती |
| External data available at URL | https://www.gbif.org/dataset/93725bf2-6ada-47f9-bd5e-0e679e3d245e, https://www.gbif.org/dataset/31dc1507-a6e1-4233-a8df-c7a78596a7e4 |
| Taxon range | फूच्यान, तिबेट स्वायत्त प्रदेश, क्वांगतोंग, म्यानमार, गॅबन |
| Foliage type | पानगळ |
| Taxon author citation | L. |
| GRIN URL | https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=9334 |
 | या लेखातील मजकूर मराठी विकिपीडियाच्या विश्वकोशीय लेखनशैलीस अनुसरून नाही. आपण हा लेख तपासून याच्या पुनर्लेखनास मदत करू शकता.
नवीन सदस्यांना मार्गदर्शन हा साचा अशुद्धलेखन, अविश्वकोशीय मजकूर अथवा मजकुरात अविश्वकोशीय लेखनशैली व विना-संदर्भ लेखन आढळल्यास वापरला जातो. |
- एक सुंदर वृक्ष म्हणून बहाव्याची सर्वत्र ख्याती आहे.
- शास्त्रीय नाव: Cassia fistula L.
- कुळ: Caesalpinaceae
- मराठी नाव: बहावा, कर्णिकार.
- संस्कृत नाव: आरग्वध
- इंग्रजी नाव: Labernum
- हिंदी नाव: अमलतास
- बहावाचे शास्त्रीय नाव ‘कॅशिया फिस्टुला’ हे नाव त्याच्या शेंगेवरून पडले. फिस्टुला म्हणजे पोकळ नळी. या दंडगोलाकार लांबलचक शेंगेतला गाभुळलेल्या चिंचेसारखा गर माकडे, कोल्हे, अस्वले, पोपट आवडीने खातात.
- वर्णन बहाव्याचा वृक्ष साधारण ८ ते १० मी. पर्यंत उंच वाढतो.
पाने संयुक्तपर्णी समसंख्य असून ४ ते ८ पर्णिकांच्या जोड्या मिळून एक पान बनते. हिवाळ्यात वृक्ष पर्णहीन असतो.
बहाव्याच्या अंगुराच्या झुपक्यासारख्या दिसणाऱ्या पिवळ्या फुलांचे सौंदर्य वेड लावणारे असते. फुलांच्या सोनेरी रंगामुळे हा वृक्ष 'Golden shower tree' म्हणून ओळखला जातो.
बहाव्याचे फुलोरे अर्धा हात लांब आणि लोंबणारे असतात.
फुलांच्या परागीभवनानंतर वाटोळ्या पण लांबलचक शेंगा तयार होतात. शेंगेत अनेक आडवे कप्पे असतात आणि प्रत्येक कप्प्यात मऊ गरात दडलेली एक बी असते.
उपयोग
[संपादन]केरळमध्ये विशू (Vishu) उत्सवादरम्यान पारंपारिक प्रतीक म्हणून याचा वापर केला जातो.
अन्न
[संपादन]भारतात, अमलताशची (Golden shower tree) फुले कधीकधी लोक खातात. निकृष्ट दर्जाचा चारा खाणाऱ्या गाई, मेंढ्या आणि शेळ्यांच्या आहारात पूरक घटक म्हणून याच्या पानांचा वापर केला जातो.[१]
औषधी उपयोग
[संपादन]आयुर्वेदिक औषधोपचारात, अमलताशला 'आरग्वध' असे म्हणतात, ज्याचा अर्थ "रोगांचा नाश करणारा" असा होतो. फळाचा गर रेचक (purgative) मानला जातो,[२][३] जरी हजारो वर्षांपासून वनौषधी शास्त्रामध्ये याचा वापर होत असला, तरी आधुनिक काळात यावर फारसे संशोधन झालेले नाही; मात्र, मोठ्या प्रमाणावर उत्पादित होणाऱ्या काही हर्बल लॅक्सेटिव्हमध्ये हा एक घटक असतो. अशा प्रकारे वापरल्या जाणाऱ्या घटकास "कॅशिया पॉड्स" असे म्हणतात.[४] विकसनशील देशांमधील सुमारे ८०% लोक प्राथमिक वैद्यकीय लक्षणे दूर करण्यासाठी पारंपारिक औषधांच्या वापराला प्राधान्य देतात.[५] वनस्पतींपासून मिळणारी औषधे आणि इतर वनौषधी फॉर्म्युलेशन्स ही आधुनिक औषधांच्या तुलनेत कमी जोखमीची आणि कमी दुष्परिणाम असलेली मानली जातात, विशेषतः आशियाई समुदायातील स्थानिक लोकांमध्ये हा विश्वास अधिक आहे.[६] भारतात, फळाच्या गरापासून बनवलेले एक रेचक द्रव्य कधीकधी तंबाखूमध्ये मिसळले जाते.[७]
सौंदर्य प्रसाधने
[संपादन]अमलताशच्या फुलांचा अर्क मानवी त्वचेच्या 'फायब्रोब्लास्ट'वर वृद्धत्वविरोधी (anti-aging) गुणधर्म दर्शवतो आणि याचे विविध कॉस्मेटिक आणि पौष्टिक उपयोग आहेत. हा अर्क हायपोपिगमेंटेशन निर्माण करण्याची क्षमता दाखवतो आणि 'व्हाइटनिंग एजंट' म्हणून वापरला जाऊ शकतो.[८]
- कर्णिकाराच्या मोठ्या खोडापासून इमारती लाकूड मिळते.
- बहाव्याची साल कातडे कमावण्याच्या उपयोगी आहे.
- शेंगेतला गर सारक औषध म्हणून उपयोगी आहे, तसेच तंबाखूला स्वाद आणण्यासाठी गर वापरतात.
- जास्त पिवळेपणा असलेल्या काविळीत आधी दोन-तीन दिवस रोज सकाळी १५ ते २० मिलिलिटर तूप देऊन तिसऱ्या दिवशी रात्री जेवणानंतर आरग्वध (बहावा/ अमलताश)-मगज १५ ते २० ग्रॅम पाण्याबरोबर देतात. आरग्वधाचा मगज हा पदार्थ गाभुळेल्या चिंचेसारखा असतो. त्याच्या सेवनामुळे सौम्य जुलाब होऊन अन्नमार्गातले पित्त पडून जाते.
हे सुद्धा पहा
[संपादन]संदर्भ
[संपादन]- ↑ Heuzé V., Thiollet H., Tran G., Hassoun P., Lebas F., 2018. Golden tree (Cassia fistula). Feedipedia, a programme by INRA, CIRAD, AFZ and FAO. https://www.feedipedia.org/node/325
- ↑ Pole, Sebastian (2012). Ayurvedic Medicine: The Principles of Traditional Practice. Singing Dragon. p. 129. ISBN 978-1-84819-113-6. November 10, 2012 रोजी पाहिले.
- ↑ Bhagwan Dash, Vaidya (2002). Materia Medica Of Ayurveda. India: B. Jain. pp. 41–42. ISBN 978-81-7021-493-9. November 10, 2012 रोजी पाहिले.
- ↑ U. S. Department of Agriculture, William Saunders; Catalogue of Economic Plants in the Collection of the U. S. Department of Agriculture; Washington D. C.; June 5, 1891
- ↑ Grover, J.K.; Vats, S Yadev (2002). "Medicinal plants of India with anti-diabetic potential". Journal of Ethnopharmacology. 81 (1): 81–100. doi:10.1016/S0378-8741(02)00059-4. PMID 12020931.
- ↑ Bailey, C. J.; Day, C (1989). "Traditional plant medicines as treatments for diabetes". Diabetes Care. 12 (8): 553–564. doi:10.2337/diacare.12.8.553. PMID 2673695.
- ↑ Hargreaves, Dorothy; Hargreaves, Bob (1970). Tropical Trees of the Pacific. Kailua, Hawaii: Hargreaves. p. 14.
- ↑ Limtrakul, Pornngarm; Yodkeeree, Supachai; Thippraphan, Pilaiporn; Punfa, Wanisa; Srisomboon, Jatupol (3 December 2016). "Anti-aging and tyrosinase inhibition effects of Cassia fistula flower butanolic extract". BMC Complementary and Alternative Medicine. 16 (1): 497. doi:10.1186/s12906-016-1484-3. PMC 5135822. PMID 27912751.