मॅन बुकर पुरस्कार
मॅन बुकर पुरस्कार किंवा बुकर पुरस्कार हा इंग्रजी भाषेतील कादंबरीला देण्यात येणारा प्रतिष्ठेचा पुरस्कार आहे जी युनायटेड किंग्डम किंवा आयर्लंड येथे प्रकाशित झाली आहे. १९६९ मध्ये स्थापनेच्या वेळी हा फक्त राष्ट्रकुल परिषदेच्या सदस्य देशातील लेखकांना दिला जात असे; पण २०१४ पासून हा सर्व इंग्रजी कादंबऱ्यांना देण्यात येतो.[१][२] हे सर्वात प्रतिष्ठित साहित्यातील पुरस्कारांपैकी एक मानले जाते, आणि विजेत्याला £५०,००० दिले जाते, तसेच आंतरराष्ट्रीय प्रसिद्धी मिळते जी सामान्यतः कादंबरी व लेखकाच्या इतर कामांच्या विक्रीत लक्षणीय वाढ करते.
बुकर प्राइज फाउंडेशन दरवर्षी लेखक, प्रकाशक आणि पत्रकार तसेच राजकारणी, अभिनेता, कलाकार आणि संगीतकार असलेल्या पाच-सदस्यीय समितीची नेमणूक करते जी विजेत्या पुस्तकाची निवड करते.[३]
ही समिती आंतरराष्ट्रीय बुकर पुरस्कार, देखील देते जो अशा कादंबरींकरिता आहे ज्या इंग्रजीत भाषांतरित केलेल्या आहे आणि युनायटेड किंग्डम किंवा आयर्लंडमध्ये प्रकाशित झाल्या आहे. लघुकथा संकलने देखील आंतरराष्ट्रीय बुकर पुरस्कारासाठी पात्र असतात. £५०,००० ची बक्षीस रक्कम विजेत्या पुस्तकाच्या लेखक आणि अनुवादकामध्ये समान प्रमाणात वाटली जाते.[४] तिसरा पुरस्कार, बाल साहित्याचा बुकर पुरस्कार, हा २०२५ मध्ये सुरू करण्यात आला, ज्याचा पहिला विजेता २०२७ मध्ये घोषित केला जाणार आहे.[५]
विजेते
[संपादन]| वर्ष | लेखक | शीर्षक | प्रकार | देश | संदर्भ |
|---|---|---|---|---|---|
| १९६९ | पी.एच. न्यूबी | समथिंग टू आन्सर फॉर | कादंबरी | ||
| १९७० | बर्निस रुबेन्स | द इलेक्टेड मेंबर | कादंबरी | ||
| १९७० [a] | जे.जी. फॅरेल | ट्रबल्स | कादंबरी | ||
| १९७१ | व्ही.एस. नायपॉल | इन अ फ्री स्टेट | लघुकथा | ||
| १९७२ | जॉन बर्जर | जी. | प्रायोगिक कादंबरी | ||
| १९७३ | जे.जी. फॅरेल | द सीज ऑफ कृष्णपूर | कादंबरी | ||
| १९७४ [b] | नेडिन गॉर्डिमर | द कंझर्वेशनिस्ट | कादंबरी | ||
| स्टॅनली मिडलटन | हॉलिडे | कादंबरी | |||
| १९७५ | रुथ प्रवर झाबवाला | हीट अँड डस्ट | ऐतिहासिक कादंबरी | ||
| १९७६ | डेव्हिड स्टोरी | सॅव्हिल | कादंबरी | ||
| १९७७ | पॉल मार्क स्कॉट | स्टेइंग ऑन | कादंबरी | ||
| १९७८ | आयरिस मरडॉक | द सी, द सी | तत्त्वज्ञान कादंबरी | ||
| १९७९ | पेनेलोप फिट्झगेराल्ड | ऑफशोर | कादंबरी | ||
| १९८० | विल्यम गोल्डिंग | राइट्स ऑफ पॅसेज | कादंबरी | ||
| १९८१ | सलमान रश्दी | मिडनाइट्स चिल्ड्रन | अद्भूतकथा | ||
| १९८२ | थॉमस केनीली | शिंडलर्स आर्क | चरित्र कादंबरी | ||
| १९८३ | जे.एम. कोएत्झी | लाइफ अँड टाइम्स ऑफ मायकेल के | कादंबरी | ||
| १९८४ | अनिता ब्रुकनर | होटेल दु लॅक | कादंबरी | ||
| १९८५ | केरी हुल्मे | द बोन पीपल | रहस्यकथा | ||
| १९८६ | किंग्सले एमिस | द ओल्ड डेव्हिल्स | विनोदी कादंबरी | ||
| १९८७ | पेनेलोपी लाइव्हली | मून टायगर | कादंबरी | ||
| १९८८ | पीटर केरी | ऑस्कर अँड लुसिंडा | कादंबरी | ||
| १९८९ | काझुओ इशिगुरो | द रिमेन्स ऑफ द डे | ऐतिहासिक कादंबरी | ||
| १९९० | ए.एस. बायट | पझेशन | ऐतिहासिक कादंबरी | ||
| १९९१ | बेन ओक्री | द फॅमिश्ड रोड | अद्भूतकथा | ||
| १९९२ [b] |
मायकेल ओंडाची | द इंग्लिश पेशंट | ऐतिहासिक वर्णनात्मक कथा | ||
| बॅरी अन्सवर्थ | सेक्रेड हंगर | ऐतिहासिक कादंबरी | |||
| १९९३ | रॉडी डॉयल | पॅडी क्लार्क हा हा हा | कादंबरी | ||
| १९९४ | जेम्स केल्मन | हाऊ लेट इट वॉज, हाऊ लेट | वर्णनात्मक | ||
| १९९५ | पॅट बार्कर | द घोस्ट रोड | युद्ध कादंबरी | ||
| १९९६ | ग्रॅहाम स्विफ्ट | लास्ट ऑर्डर्स | कादंबरी | ||
| १९९७ | अरुंधती रॉय | द गॉड ऑफ स्मॉल थिंग्ज | कादंबरी | ||
| १९९८ | इयान मॅकईवान | ॲम्स्टरडॅम | कादंबरी | ||
| १९९९ | जे.एम. कोएत्झी | डिसग्रेस | कादंबरी | ||
| २००० | मार्गारेट अॅटवुड | द ब्लाइंड असॅसिन | ऐतिहासिक कादंबरी | ||
| २००१ | पीटर केरी | ट्रू हिस्ट्री ऑफ द केली गँग | ऐतिहासिक कादंबरी | ||
| २००२ | यान मार्टेल | लाइफ ऑफ पाय | साहसकथा | ||
| २००३ | डीबीसी पिएर | व्हरनॉन गॉड लिटल | मार्मिक विनोद | ||
| २००४ | ॲलन हॉलिंगहर्स्ट | द लाइन ऑफ ब्युटी | ऐतिहासिक कादंबरी | ||
| २००५ | जॉन बॅनव्हिल | द सी | कादंबरी | ||
| २००६ | किरण देसाई | द इनहेरिटन्स ऑफ लॉस | कादंबरी | ||
| २००७ | ॲन एनराइट | द गॅदरिंग | कादंबरी | ||
| २००८ | अरविंद अडिगा | द व्हाइट टायगर | कादंबरी | ||
| २००९ | हिलरी मॅन्टेल | वुल्फ हॉल | ऐतिहासिक कादंबरी | ||
| २०१० | हॉवर्ड जेकबसन | द फिंकलर क्वेश्चन | विनोदी कादंबरी | ||
| २०११ | ज्युलियन बार्न्स | द सेन्स ऑफ ॲन एंडिंग | कादंबरी | ||
| २०१२ | हिलरी मॅन्टेल | ब्रिंग अप द बॉडीज | ऐतिहासिक कादंबरी | ||
| २०१३ | एलीनोर कॅटन | द ल्युमिनरीझ | ऐतिहासिक कादंबरी | ||
| २०१४ | रिचर्ड फ्लानागन | द नॅरो रोड टू द डीप नॉर्थ | ऐतिहासिक कादंबरी | ||
| २०१५ | मार्लन जेम्स | ए ब्रीफ हिस्ट्री ऑफ सेव्हन किलिंग्स | ऐतिहासिक/प्रायोगिक कादंबरी | ||
| २०१६ | पॉल बिट्टी | द सेलआउट | उपहासात्मक कादंबरी | ||
| २०१७ | जॉर्ज सॉंडर्स | लिंकन इन द बार्डो | ऐतिहासिक/प्रायोगिक कादंबरी | ||
| २०१८ | ॲना बर्न्स | मिल्कमन | कादंबरी | ||
| २०१९ [b] | मार्गारेट अॅटवुड | द टेस्टामेंट्स | कादंबरी | ||
| बर्नार्डिन एव्हारिस्टो | गर्ल, वुमन, अदर | प्रायोगिक कादंबरी | |||
| २०२० | डग्लस स्टुअर्ट | शुग्गी बेन | कादंबरी | ||
| २०२१ | डॅमन गालगुट | द प्रॉमिस | कादंबरी | ||
| २०२२ | शेहान करुणातिलक | द सेव्हन मूनस ऑफ माली आल्मेडा | कादंबरी | ||
| २०२३ | पॉल लिंच | प्रॉफेट साँग | डिस्टोपियन कादंबरी | [६] | |
| २०२४ | समांथा हार्वे | ऑर्बिटल | कादंबरी | [७] | |
| २०२५ | डेव्हिड सोलॉय | फ्लेश | कादंबरी | [८] | |
- ↑ नंतर जाहीर केला गेला.
१९७१ मध्ये, या बक्षिसाचे नियम बदलण्यात आले व त्याच वर्षी प्रकाशित झालेल्या कादंबऱ्यांना बक्षिस देण्याचे ठरले, मागच्या वर्षीच्या कादंबऱ्यांना नाही. परिणामी, १९७० मध्ये प्रकाशित झालेली कोणतीही कादंबरी बुकर पुरस्कार जिंकू शकत नव्हती. हा २०१० मध्ये "लॉस्ट मॅन बुकर पुरस्कार" जे.जी. फॅरेल यांच्या ट्रबल्स कादंबरीला देऊन दुरुस्ती केली गेली. - 1 2 3 विभागून देण्यात आला.
संदर्भ
[संपादन]- ↑ "'A surprise and a risk': Reaction to Booker Prize upheaval". BBC News. 18 September 2013. 19 September 2013 रोजी पाहिले.
- ↑ Sutherland, John (9 October 2008). "The Booker's Big Bang". New Statesman. 27 February 2012 रोजी मूळ पान पासून संग्रहित. 12 March 2024 रोजी पाहिले.
- ↑ "The Booker Prize | The Booker Prizes". thebookerprizes.com (इंग्रजी भाषेत). 2022-09-24 रोजी पाहिले.
- ↑ "The Booker Prizes". Booker Prize Foundation.
- ↑ Saunders, Emma (24 October 2025). "Booker Prize launches new award for children's fiction including young judges". BBC News.
- ↑ Allardice, Lisa (2023-11-27). "'This is a wake-up call': Booker winner Paul Lynch on his novel about a fascist Ireland". The Guardian (इंग्रजी भाषेत). ISSN 0261-3077. 2024-02-06 रोजी पाहिले.
Lynch, now 46,...
- ↑ Creamer, Ella (12 November 2024). "Samantha Harvey's 'beautiful and ambitious' Orbital wins Booker prize". The Guardian. 12 November 2024 रोजी पाहिले.
- ↑ "David Szalay: अंतर्मुखतेचा भाष्यकार". 6 जानेवारी 2026 रोजी पाहिले.