वैद्यकशास्त्रातील नोबेल पारितोषिक
वैद्यकशास्त्रातील नोबेल पारितोषिक (स्वीडिश:नोबेलप्राइसेट इ फिसियोतदजि एलर मेडिसिन) हे स्वीडनमधील कारोलिन्स्का इन्स्टिट्यूटकडून दरवर्षी प्रदान करण्यात येणारे पारितोषिक आहे. आल्फ्रेड नोबेलने आपल्या मृत्युपत्रात लिहिल्याप्रमाणे हे पारितोषिक १९०१ पासून दरवर्षी दिले जाते. या शाखेतील पहिले पारितोषिक एमिल ऍडॉल्फ फोन बेह्रिंगला त्याच्या "रक्तपेशींद्वारे (प्लाझ्मा) उपचारपद्धतीसाठी, विशेषतः त्याच्या डिप्थेरियाविरुद्ध होणाऱ्या उपयोगासाठी, ज्याद्वारे वैद्यकशास्त्रातील एक नवे दालन खुले केले गेले व वैद्य व चिकित्सकांच्या हातात आजार आणि मृत्यूविरुद्ध लढण्यासाठी प्रभावी आयुध दिले गेले", देण्यात आले.
वैद्यकशास्त्रातील हे पारितोषिक रसायनशास्त्र, भौतिकशास्त्र, साहित्य, शांतता या इतर चार शाखांमधील पारितोषिकांबरोबर देण्यात येते. नोबेल फाउंडेशनद्वारे नियमन केली जाणारी ही पारितोषिके सहसा जगातील सर्वोच्च सन्मान समजली जातात. आल्फ्रेड नोबेल यांच्या मृत्युदिनी (डिसेंबर १०) हे पारितोषिक स्वीडनच्या राजाच्या हस्ते प्रदान केले जाते. त्यावेळी स्वीकारणाऱ्यास एक पदक, प्रमाणपत्र व बक्षिसरकमेची हमी दिली जाते.[१]
२००८ चे वैद्यकशास्त्रातील पारितोषिक हराल्ड झुअर हाउजनला सर्व्हिकल कॅन्सरला कारणीभूत असलेल्या मानवी पॅपिलोमा विषाणूच्या शोधाबद्दल आणि फ्रांस्वा बार-सिनूसी व लुक माँतानिये यांना एड्सला कारणीभूत मानवी प्रतिकारशक्ती-अभाव (इम्युनोडेफिशियन्सी) विषाणूच्या (एच.आय.व्ही.) शोधांबद्दल देण्यात आले. १ कोटी स्वीडिश क्रोनाचे (अंदाजे १० लाख युरो; १४ लाख अमेरिकन डॉलर) बक्षिस तिघांत वाटून देण्यात येईल.
नोबेल पदकाच्या समोरच्या बाजूस कारोलिन्स्का इन्स्टिट्यूट येथील नोबेल सभेचे पदक असा मजकूर व आल्फ्रेड नोबेलचे चित्र असते तर मागच्या बाजूस ग्रीक इतिहासातील जिनियस आपल्या मांडीत उघडे पुस्तक ठेवून खडकातील वाहणारे पाणी घेउन एका आजारी मुलीची तहान भागवत आहे असे निरुपण असते.[२]
विजेत्यांची यादी
[संपादन]१९०१ ते २०२५ पर्यंतचे २३० नोबेल विजेते.[३]
| वर्ष | नाव | देश | कारण |
|---|---|---|---|
| १९०१ | एमिल अ‍ॅडॉल्फ फोन बेह्रिंग | जर्मनी | रक्तद्रव (सिरम) उपचारांवरील कामाबद्दल, विशेषतः घटसर्पाविरुद्ध त्याचा वापर करून वैद्यकशास्त्रात नवीन मार्ग खुला केल्याबद्दल |
| १९०२ | रोनाल्ड रॉस | युनायटेड किंग्डम | मलेरियावरील संशोधनासाठी, ज्याद्वारे हा आजार शरीरात कसा प्रवेश करतो हे दाखवून रोगाविरुद्ध लढण्याचा पाया रचला |
| १९०३ | नील्स रायबर्ग फिन्सेन | डेन्मार्क | केंद्रीकृत प्रकाश विकिरणांचा वापर करून आजारांवर (विशेषतः लुपस व्हल्गारिस) उपचार शोधल्याबद्दल |
| १९०४ | इव्हान पेट्रोविच पावलोव | रशिया | पाचनसंस्थेच्या शारीरक्रियाशास्त्रावरील (फिजियोलॉजी) कार्याबद्दल |
| १९०५ | रॉबर्ट कॉख | जर्मनी | क्षय रोगाबद्दलच्या महत्त्वपूर्ण संशोधनाबद्दल |
| १९०६ | कामियो गोल्गी सांतियागो रमोन इ कहाल | इटली स्पेन | मज्जासंस्थेच्या (नर्व्हस सिस्टम) रचनेवरील संशोधनासाठी |
| १९०७ | चार्ल्स लुई आल्फोन्से लव्हेरान | फ्रांस | रोगांना कारणीभूत ठरणाऱ्या प्रोटोझोआच्या भूमिकेवरील संशोधनासाठी |
| १९०८ | इल्या इलिच मेक्निकोव्ह पॉल एह्लरिक | रशिया जर्मनी | रोगप्रतिकारशक्तीवरील (इम्युनिटी) कार्यासाठी |
| १९०९ | एमिल थियोडोर कोकर | स्वित्झर्लंड | थायरॉईड ग्रंथीच्या कार्यशास्त्र आणि शस्त्रक्रियेवरील कार्याबद्दल |
| १९१० | आल्ब्रेख्त कॉसेल | जर्मनी | प्रथिनांवरील व न्यूक्लिक पदार्थांवरील अभ्यासातून पेशी रसायनशास्त्रातील योगदानाबद्दल |
| १९११ | अल्व्हार गुल्लस्ट्रँड | स्वीडन | डोळ्यांच्या प्रकाश-अपवर्तन (डायाप्ट्रिक्स) शास्त्रावरील कार्यासाठी |
| १९१२ | ॲलेक्सिस कॅरेल | फ्रांस | रक्तवाहिन्या शिवणे व रक्तवाहिन्या आणि अवयव प्रत्यारोपणावरील कार्यासाठी |
| १९१३ | चार्ल्स रिचे | फ्रांस | अ‍ॅनाफिलाक्सिस (तीव्र अ‍ॅलर्जी प्रतिक्रिया) वरील संशोधनासाठी |
| १९१४ | रॉबर्ट बारानी | ऑस्ट्रिया | कान आणि संतुलनाशी संबंधित वेस्टिब्युलर उपकरणाच्या कार्यशास्त्रावरील संशोधनासाठी |
| १९१५–१९१८ | प्रथम जागतिक युद्धामुळे पुरस्कार दिला गेला नाही | ||
| १९१९ | ज्युल्स बोर्दे | बेल्जियम | रोगप्रतिकारशक्तीशी संबंधित शोधांसाठी |
| १९२० | ऑगस्ट क्रॉग | डेन्मार्क | केशवाहिन्यांच्या (कॅपिलरीज) नियंत्रण यंत्रणेच्या शोधाबद्दल |
| १९२१ | पुरस्कार दिला गेला नाही | ||
| १९२२ | आर्चिबाल्ड हिल | युनायटेड किंग्डम | स्नायूंमध्ये उष्णता निर्माण होण्यासंबंधीच्या शोधाबद्दल |
| ऑट्टो फ्रिट्झ मायरहोफ | जर्मनी | स्नायूंमधील ऑक्सिजनचा वापर आणि लॅक्टिक अ‍ॅसिड चयापचय यांतील संबंधाच्या शोधाबद्दल | |
| १९२३ | फ्रेडरिक बँटिंग जॉन मॅकलिओड | कॅनडा युनायटेड किंग्डम | इन्सुलिनच्या शोधाबद्दल |
| १९२४ | विलेम इन्थॉव्हेन | नेदरलँड्स | इलेक्ट्रोकार्डियोग्राम (इसीजी) च्या यंत्रणेच्या शोधाबद्दल |
| १९२५ | पुरस्कार दिला गेला नाही | ||
| १९२६ | जोहान्स फिबिगर | डेन्मार्क | स्पायरोप्टेरा कार्सिनोमा (कर्करोग निर्माण करणारे परजीवी) च्या शोधाबद्दल |
| १९२७ | ज्युलियस वॅग्नर-जाउरेग | ऑस्ट्रिया | अर्धांगवायू आणि वेडेपणावरील उपचारात मलेरियाच्या लसीकरणाचे महत्त्व शोधल्याबद्दल |
| १९२८ | चार्ल्स निकोल | फ्रांस | टायफस रोगांवरील कामासाठी |
| १९२९ | क्रिस्तियान आइज्कमान | नेदरलँड्स | मज्जातंतू-विरोधी व्हिटॅमिन (व्हिटॅमिन बी१) च्या शोधाबद्दल |
| फ्रेडरिक गोवलँड हॉपकिन्स | युनायटेड किंग्डम | वाढीला प्रोत्साहन देणाऱ्या जीवनसत्त्वांच्या शोधाबद्दल | |
| १९३० | कार्ल लँडस्टायनर | ऑस्ट्रिया | मानवी रक्तगटांच्या शोधाबद्दल |
| १९३१ | ऑट्टो हाइनरिच वॉरबर्ग | जर्मनी | श्वसन प्रक्रियेतील विकराचे निसर्ग आणि कार्यपद्धती शोधल्याबद्दल |
| १९३२ | चार्ल्स स्कॉट शेरींग्टन एडगर डग्लस एड्रियन | युनायटेड किंग्डम युनायटेड किंग्डम | चेतापेशींच्या (न्यूरॉन्स) कार्यासंबंधी शोधांसाठी |
| १९३३ | थॉमस हंट मोगन | अमेरिका | अनुवंशिकतेमध्ये गुणसूत्रांच्या भूमिकेच्या शोधाबद्दल |
| १९३४ | जॉर्ज व्हिपल जॉर्ज मायनोट विल्यम मर्फी | अमेरिका अमेरिका अमेरिका | अ‍ॅनिमियाच्या उपचारात यकृताच्या (लिव्हर) थेरपीच्या शोधाबद्दल |
| १९३५ | हान्स स्पेमन | जर्मनी | भ्रूण विकासातील संघटक प्रभावाच्या (ऑर्गनायझर इफेक्ट) शोधाबद्दल |
| १९३६ | हेन्री डालेले ऑट्टो लोएवी | युनायटेड किंग्डम ऑस्ट्रिया | मज्जासंस्थेतील रासायनिक आवेगांच्या प्रक्षेपणासंबंधीच्या शोधांसाठी |
| १९३७ | अल्बर्ट सेंट-जॉर्गी | हंगेरी | जैविक ज्वलन प्रक्रिया आणि व्हिटॅमिन सी च्या शोधाबद्दल |
| १९३८ | कॉर्नेल हायमन्स | बेल्जियम | श्वसन नियंत्रणात सायनस आणि महाधमनीच्या भूमिकेच्या शोधाबद्दल |
| १९३९ | गेरहार्ड डोमॅग्क | जर्मनी | प्रॉन्टोसिल औषधाच्या बॅक्टेरियाविरोधी प्रभावाच्या शोधाबद्दल |
| १९४०–१९४२ | द्वितीय जागतिक युद्धामुळे पुरस्कार दिला गेला नाही | ||
| १९४३ | हेन्रिक डॅम | डेन्मार्क | व्हिटॅमिन के च्या शोधाबद्दल |
| एडवर्ड अ‍ॅडेलबर्ट डोईझी | अमेरिका | व्हिटॅमिन के च्या रासायनिक स्वरूपाच्या शोधाबद्दल | |
| १९४४ | जोसेफ एरलांगर हर्बर्ट स्पेंसर गॅसर | अमेरिका अमेरिका | एकल मज्जातंतू तंतूंच्या विविध कार्यांच्या शोधाबद्दल |
| १९४५ | अलेक्झांडर फ्लेमिंग अर्न्स्ट बोरिस चेन हॉवर्ड फ्लोरी | युनायटेड किंग्डम युनायटेड किंग्डम ऑस्ट्रेलिया | पेनिसिलिनचा शोध आणि त्याचा विविध संसर्गजन्य रोगांवरील उपचारांतील वापरासाठी |
| १९४६ | हर्मन जोसेफ म्युलर | अमेरिका | क्ष-करणांच्या (X-rays) विकिरणाने उत्परिवर्तन (म्युटेशन) घडवून आणण्याच्या शोधाबद्दल |
| १९४७ | कार्ल फर्डिनांड कॉरी गर्टी कॉरी | अमेरिका अमेरिका | ग्लायकोजेनच्या उत्प्रेरक परिवर्तनाचा मार्ग शोधल्याबद्दल |
| बर्नार्डो हुसे | अर्जेंटिना | शर्करा चयापचयात पियुषिका ग्रंथीच्या (पिट्युटरी) संप्रेरकांच्या भूमिकेच्या शोधाबद्दल | |
| १९४८ | पॉल हर्मन म्युलर | स्वित्झर्लंड | डी.डी.टी. कीटकनाशकाच्या उच्च कार्यक्षमतेच्या शोधाबद्दल |
| १९४९ | वॉल्टर रुडॉल्फ हेस | स्वित्झर्लंड | आंतरिक अवयवांच्या कार्यांचे समन्वय करणाऱ्या मध्यमेंदूच्या संघटित कार्याचा शोध |
| अँतोनियो एगास मोनिज | पोर्तुगाल | काही मानसिक आजारांवर ल्युकोटोमी शस्त्रक्रियेचे महत्त्व शोधल्याबद्दल | |
| १९५० | एडवर्ड कॅल्विन केंडल ताडेउश राइखस्टाइन फिलिप शोवाल्टर हेंच | अमेरिका स्वित्झर्लंड अमेरिका | अधिवृक्क ग्रंथीच्या (ॲड्रिनल कॉर्टेक्स) संप्रेरकांची रचना आणि जैविक प्रभावांच्या शोधाबद्दल |
| १९५१ | मॅक्स थाइलर | दक्षिण आफ्रिका | पीतज्वर (यलो फिव्हर) आणि त्यावरील उपचारासंबंधीच्या शोधांसाठी |
| १९५२ | सेल्मन वाक्समन | अमेरिका | क्षयरोगावर प्रभावी ठरलेल्या 'स्ट्रिप्टोमायसिन' या पहिल्या प्रतिजैविकाच्या शोधाबद्दल |
| १९५३ | हान्स ॲडॉल्फ क्रेब्स | युनायटेड किंग्डम | साइट्रिक अ‍ॅसिड चक्राच्या (क्रेब्स सायकल) शोधाबद्दल |
| फ्रिट्झ अ‍ॅल्बर्ट लिपमन | अमेरिका | सह-विकर अ (को-एंझाइम A) च्या शोधाबद्दल | |
| १९५४ | जॉन फ्रँकलिन एंडर्स थॉमस हकल वेलर फ्रेडरिक चॅपमन रॉबिन्स | अमेरिका अमेरिका अमेरिका | पोलियो विषाणूंची उती संवर्धन (टिश्यू कल्चर) मध्ये वाढ करण्याची क्षमता शोधल्याबद्दल |
| १९५५ | ह्युगो थियोरेल | स्वीडन | ऑक्सिडेशन विकरांचे स्वरूप आणि कार्यपद्धतीच्या शोधाबद्दल |
| १९५६ | आंद्रे फ्रँड्रिक कूर्नांड वेर्नर फॉर्स्टमॅन डिकिन्सन डब्लू. रिचर्ड्स | अमेरिका जर्मनी अमेरिका | हृदय कॅथेटरायझेशन आणि अभिसरण संस्थेतील बदलांच्या शोधाबद्दल |
| १९५७ | डॅनिएल बोव्हेत | इटली | रक्तवाहिन्या आणि स्नायूंवर परिणाम करणाऱ्या कृत्रिम अँटीहिस्टॅमाइन संयुगांच्या शोधाबद्दल |
| १९५८ | जॉर्ज बेडल एडवर्ड टाटम | अमेरिका अमेरिका | जनुके विशिष्ट रासायनिक प्रक्रियांचे नियंत्रण करतात या शोधाबद्दल |
| जोशुआ लेडरबर्ग | अमेरिका | जिवाणू मधील जनुकीय पुनर्रचना आणि अनुवांशिक रचनेच्या शोधाबद्दल | |
| १९५९ | सेवेरो ओचोआ आर्थर कोर्नबर्ग | स्पेन अमेरिका | आरएनए (RNA) आणि डीएनए (DNA) च्या जैविक संश्लेषणाच्या यंत्रणेच्या शोधाबद्दल |
| १९६० | फ्रँक मॅकफार्लेन बर्नेट पीटर मेडवार | ऑस्ट्रेलिया युनायटेड किंग्डम | अंगीकृत रोगप्रतिकारक सहनशीलतेच्या (इम्युनोलॉजिकल टॉलरन्स) शोधाबद्दल |
| १९६१ | जॉर्ज फोन बेकेसी | अमेरिका | कानाच्या अंतःकरणातील (कोच्लिया) भौतिक उत्तेजना यंत्रणेच्या शोधाबद्दल |
| १९६२ | फ्रान्सिस क्रिक जेम्स वाटसन मॉरिस विल्किन्स | युनायटेड किंग्डम अमेरिका न्यू झीलंड / युनायटेड किंग्डम | न्यूक्लिक अ‍ॅसिडची (डीएनए) रेण्वीय रचना आणि माहिती प्रक्षेपणातील त्याचे महत्त्व शोधल्याबद्दल |
| १९६३ | जॉन केरू एकल्स ॲलन लॉयड हॉजकिन अँड्र्यू हक्सले | ऑस्ट्रेलिया युनायटेड किंग्डम युनायटेड किंग्डम | चेतापेशींच्या पटलातील उत्तेजन आणि अडथळ्याच्या आयनिक यंत्रणेच्या शोधाबद्दल |
| १९६४ | कोनराड ब्लॉक फियोदोर लायनेन | अमेरिका जर्मनी | कोलेस्टेरॉल आणि फॅटी अ‍ॅसिडच्या चयापचयाची यंत्रणा आणि नियंत्रणाच्या शोधाबद्दल |
| १९६५ | फ्रांस्वा जेकब आंद्रे ल्वॉफ जॅक मोनॉड | फ्रांस फ्रांस फ्रांस | विकर आणि विषाणू संश्लेषणाच्या जनुकीय नियंत्रणाच्या शोधाबद्दल |
| १९६६ | पेटॉन रूझ | अमेरिका | ट्यूमर (कर्करोग) निर्माण करणाऱ्या विषाणूंच्या शोधाबद्दल |
| चार्ल्स हगिन्स | अमेरिका | प्रोस्टेट कर्करोगाच्या संप्रेरक (हार्मोनल) उपचारांच्या शोधाबद्दल | |
| १९६७ | रागनर ग्रानिट हॅल्डन केफर हार्टलाइन जॉर्ज वॉल्ड | स्वीडन अमेरिका अमेरिका | डोळ्यातील प्राथमिक शारीरिक आणि रासायनिक दृष्टी प्रक्रियांच्या शोधाबद्दल |
| १९६८ | रॉबर्ट डब्ल्यू. हॉली हरगोविंद खुराणा मार्शल डब्लू. निरेनबर्ग | अमेरिका भारत / अमेरिका अमेरिका | जनुकीय संकेत (अनुवांशिक कोड) आणि प्रथिनांच्या संश्लेषणातील त्याच्या भूमिकेच्या शोधाबद्दल |
| १९६९ | मॅक्स डेलब्रुक अल्फ्रेड हर्शी साल्वाडोर लुरिया | अमेरिका अमेरिका अमेरिका | विषाणूंची पुनरुत्पादन यंत्रणा आणि अनुवांशिक रचनेच्या शोधाबद्दल |
| १९७० | बर्नार्ड काट्झ उल्फ फोन युलर जुलियस एक्सेलरोड | युनायटेड किंग्डम स्वीडन अमेरिका | चेताग्रहांमधील ह्युमोरल न्यूरोट्रांसमीटर्स आणि त्यांच्या साठवणुकीच्या शोधाबद्दल |
| १९७१ | अर्ल डब्लू. सदरलँड ज्युनिअर | अमेरिका | संप्रेरकांच्या (हॉर्मोन्स) कार्यप्रणालीच्या यंत्रणेच्या शोधाबद्दल |
| १९७२ | जेराल्ड एडेलमन रॉडनी पॉर्टर | अमेरिका युनायटेड किंग्डम | अँटीबॉडीजच्या रासायनिक रचनेच्या शोधाबद्दल |
| १९७३ | कार्ल फोन फ्रिश कॉनराड लोरेन्झ निकोलस टिनबर्गेन | ऑस्ट्रिया ऑस्ट्रिया नेदरलँड्स | वैयक्तिक आणि सामाजिक वर्तणुकीच्या नमुन्यांच्या संघटित शोधाबद्दल |
| १९७४ | अल्बर्ट क्लॉड क्रिश्चियन डी दुवे जॉर्ज ई. पॅलाडे | बेल्जियम बेल्जियम अमेरिका | पेशींची संरचनात्मक आणि कार्यात्मक संस्थात्मक रचनेच्या शोधाबद्दल |
| १९७५ | डेव्हिड बाल्टीमोर रेनाटो डुलबेको हॉवर्ड मार्टिन टेमिन | अमेरिका अमेरिका अमेरिका | ट्यूमर विषाणू आणि पेशीच्या अनुवांशिक साहित्यातील परस्परसंवादाच्या शोधाबद्दल |
| १९७६ | बारुच एस. ब्लमबर्ग डॅनिएल कार्लटन गॅज्डुसेक | अमेरिका अमेरिका | संसर्गजन्य रोगांचा उगम आणि प्रसाराच्या नवीन यंत्रणांच्या शोधाबद्दल |
| १९७७ | रॉजर गिलेमिन अँड्र्यू शॅली | अमेरिका अमेरिका | मेंदूतील पेप्टाइड संप्रेरक उत्पादनाच्या शोधाबद्दल |
| रोझालिन यालो | अमेरिका | पेप्टाइड संप्रेरकांच्या रेडिओइम्यूनोॲसे (RIA) तंत्राच्या विकासासाठी | |
| १९७८ | वेर्नर आर्बर डॅनिएल नेथन्स हॅमिल्टन ओ. स्मिथ | स्वित्झर्लंड अमेरिका अमेरिका | प्रतिबंधक विकरांचा (रेस्ट्रिक्शन एंझाइम्स) शोध आणि रेण्वीय जनुकशास्त्रातील त्यांचा वापर |
| १९७९ | ॲलन कॉर्मॅक गॉडफ्रे हॉउन्सफील्ड | अमेरिका युनायटेड किंग्डम | संगणकीकृत टोमोग्राफी (सीटी स्कॅन) च्या विकासासाठी |
| १९८० | बारुज बेनासेराफ जॉँ दूसे जॉर्ज डी. स्नेल | अमेरिका फ्रांस अमेरिका | रोगप्रतिकारक प्रतिक्रियांचे नियंत्रण करणाऱ्या पेशींच्या पृष्ठभागावरील रचनेच्या (MHC) शोधाबद्दल |
| १९८१ | रॉजर स्पेरी | अमेरिका | मेंदूच्या डाव्या आणि उजव्या गोलार्धांच्या कार्यात्मक विशेषीकरणाच्या शोधाबद्दल |
| डेव्हिड ह्युबेल टोर्स्टन वीझेल | अमेरिका स्वीडन | दृष्टी संस्थेतील माहिती प्रक्रियेच्या शोधाबद्दल | |
| १९८२ | सुने बर्गस्ट्रॉम बेंग्त सॅम्युएलसन जॉन व्हेन | स्वीडन स्वीडन युनायटेड किंग्डम | प्रोस्टाग्लँडिन्स आणि संबंधित जैविक घटकांच्या शोधाबद्दल |
| १९८३ | बारबारा मॅक्क्लिंटॉक | अमेरिका | गुणसूत्रांवरील स्थान बदलणाऱ्या जनुकांच्या (ट्रान्सपोजॉन्स/जंपिंग जीन्स) शोधाबद्दल |
| १९८४ | नील्स जेर्न जॉर्जेस कोह्लर सीझर मिलस्टाइन | डेन्मार्क जर्मनी अर्जेंटिना | रोगप्रतिकार यंत्रणेचे नियंत्रण आणि मोनोक्लोनल अँटीबॉडीजच्या उत्पादनाच्या तत्त्वाचा शोध |
| १९८५ | मायकेल एस. ब्राऊन जोसेफ एल. गोल्डस्टाईन | अमेरिका अमेरिका | कोलेस्टेरॉल चयापचयाच्या नियंत्रणाच्या शोधाबद्दल |
| १९८६ | स्टॅन्ली कोहेन रीटा लेव्ही-मोंटालचिनी | अमेरिका इटली / अमेरिका | पेशींच्या वाढीच्या घटकांच्या (ग्रोथ फॅक्टर्स) शोधाबद्दल |
| १९८७ | सुसुमू टोनेगावा | जपान | अँटीबॉडीच्या विविधतेच्या निर्मितीसाठीच्या जनुकीय तत्त्वाच्या शोधाबद्दल |
| १९८८ | जेम्स डब्ल्यू. ब्लॅक गर्ट्रूड बी. एलियन जॉर्ज एच. हिचिंग्स | युनायटेड किंग्डम अमेरिका अमेरिका | औषध उपचारांच्या महत्त्वपूर्ण तत्त्वांच्या शोधाबद्दल |
| १९८९ | जे. मायकेल बिशप हॅरोल्ड ई. व्हार्मस | अमेरिका अमेरिका | रेट्रोव्हायरल ऑन्कोजीन्सच्या (कर्करोगजन्य जनुके) पेशीय उगमाच्या शोधाबद्दल |
| १९९० | जोसेफ ई. मरे ई. डोनल थॉमस | अमेरिका अमेरिका | मानवी रोगांच्या उपचारात अवयव आणि पेशी प्रत्यारोपणाच्या शोधाबद्दल |
| १९९१ | अर्विन नेहेर बर्ट सॅकमन | जर्मनी जर्मनी | पेशींमधील आयन वाहिन्यांच्या (आयन चॅनेल्स) कार्यासंबंधीच्या शोधाबद्दल |
| १९९२ | एडमंड एच. फिशर एडविन जी. क्रेब्स | स्वित्झर्लंड / अमेरिका अमेरिका | प्रथिनांच्या रिव्हर्सिबल फॉस्फरायलेशनच्या जैविक नियमन यंत्रणेच्या शोधाबद्दल |
| १९९३ | रिचर्ड जे. रॉबर्ट्स फिलिप ए. शार्प | युनायटेड किंग्डम अमेरिका | विभक्त जनुकांच्या (स्प्लिट जीन्स) शोधाबद्दल |
| १९९४ | अल्फ्रेड जी. गिलमन मार्टिन रॉडबेल | अमेरिका अमेरिका | जी-प्रथिने (G-proteins) आणि पेशींमधील सिग्नल वहनातील त्यांच्या भूमिकेच्या शोधाबद्दल |
| १९९५ | एडवर्ड बी. लुईस क्रिश्चियाने नुस्लेन-व्होलहार्ड एरिक एफ. विशॉस | अमेरिका जर्मनी अमेरिका | भ्रूणाच्या सुरुवातीच्या विकासावरील जनुकीय नियंत्रणाच्या शोधाबद्दल |
| १९९६ | पीटर सी. डोहर्टी रोल्फ एम. झिंकरनागेल | ऑस्ट्रेलिया स्वित्झर्लंड | पेशी-मध्यस्थ रोगप्रतिकारक संरक्षणाच्या विशिष्टतेच्या शोधाबद्दल |
| १९९७ | स्टॅन्ली बी. प्रुसिनर | अमेरिका | प्रियॉन्स (Prions) या संसर्गाच्या नवीन जैविक घटकाच्या शोधाबद्दल |
| १९९८ | रॉबर्ट एफ. फर्चगॉट लुईस जे. इग्नारो फेरिड मुराद | अमेरिका अमेरिका अमेरिका | रक्तवाहिन्यांच्या संस्थेत सिग्नल रेणू म्हणून नायट्रिक ऑक्साईडच्या भूमिकेच्या शोधाबद्दल |
| १९९९ | गुंटर ब्लोबेल | अमेरिका | प्रथिनांमध्ये पेशीअंतर्गत वाहतूक आणि स्थान निश्चित करणारे अंतर्गत सिग्नल असतात या शोधाबद्दल |
| २००० | आर्व्हिड कार्लसन पॉल ग्रीनगार्ड एरिक कँडेल | स्वीडन अमेरिका अमेरिका | मज्जासंस्थेतील सिग्नल ट्रान्सडक्शनच्या शोधाबद्दल |
| २००१ | लीलँड एच. हार्टवेल टिम हंट पॉल नर्स | अमेरिका युनायटेड किंग्डम युनायटेड किंग्डम | पेशी चक्राच्या (सेल सायकल) मुख्य नियंत्रकांच्या शोधाबद्दल |
| २००२ | सिडनी ब्रेनर एच. रॉबर्ट हॉर्व्हिट्झ जॉन ई. सल्स्टन | साउथ आफ्रिका अमेरिका युनायटेड किंग्डम | अवयवांच्या वाढीचे जनुकीय नियमन आणि नियोजित पेशी मृत्यूच्या (अपोप्टोसिस) शोधाबद्दल |
| २००३ | पॉल लॉटरबर पीटर मॅन्सफिल्ड | अमेरिका युनायटेड किंग्डम | एमआरआय (एम.आर.आय.) प्रतिमेच्या शोधाबद्दल |
| २००४ | रिचर्ड ॲक्सेल लिंडा बी. बक | अमेरिका अमेरिका | गंध ग्राहक (ओडोरंट रिसेप्टर्स) आणि वास घेण्याच्या संस्थेच्या (ऑलफॅक्टरी सिस्टम) रचनेच्या शोधाबद्दल |
| २००५ | बॅरी जे. मार्शल रॉबिन वॉरेन | ऑस्ट्रेलिया ऑस्ट्रेलिया | हेलिकोबॅक्टर पायलोरी जिवाणूचा शोध आणि जठरशोथ व अल्सरमधील त्याची भूमिका शोधल्याबद्दल |
| २००६ | अँड्र्यू फायर क्रेग मेलो | अमेरिका अमेरिका | आरएनए इंटरफेरन्स (RNAi) च्या शोधाबद्दल |
| २००७ | मारियो कॅपेची मार्टिन इव्हान्स ऑलिव्हर स्मिथीस | अमेरिका युनायटेड किंग्डम अमेरिका | भ्रूण स्टेम पेशी वापरून उंदरांमध्ये विशिष्ट जनुकीय बदल घडवून आणण्याच्या शोधाबद्दल |
| २००८ | हराल्ड झुअर हाउसन | जर्मनी | गर्भाशयाच्या मुखाच्या कर्करोगास कारणीभूत ठरणारा ह्युमन पॅपिलोमा विषाणू (HPV) शोधल्याबद्दल |
| फ्रांस्वाझ बॅरे-सिनोसी लुक माँतान्ये | फ्रांस फ्रांस | एड्स रोगास कारणीभूत ठरणाऱ्या एच.आय.व्ही. (HIV) विषाणूच्या शोधाबद्दल | |
| २००९ | एलिझाबेथ ब्लॅकबर्न कॅरॉल ग्राइडर जॅक शोस्टॅक | ऑस्ट्रेलिया / अमेरिका अमेरिका अमेरिका | टिलोमेअर्स आणि टिलोमरेज विकराद्वारे गुणसूत्रांचे रक्षण कसे होते या शोधाबद्दल |
| २०१० | रॉबर्ट एडवर्ड्स | युनायटेड किंग्डम | इन-व्हिट्रो फर्टिलायझेशन (आय.व्हि.एफ.) उपचाराच्या विकासासाठी |
| २०११ | ब्रुस बॉइटलर ज्युल्स हॉफमन | अमेरिका लुक्झेम्बर्ग / फ्रांस | जन्मजात रोगप्रतिकारक शक्तीच्या सजीव सक्रियतेच्या शोधाबद्दल |
| राल्फ स्टाइनमन | कॅनडा | डेंट्रिटिक पेशी आणि जुळवून घेणाऱ्या रोगप्रतिकारक शक्तीत त्यांच्या भूमिकेच्या शोधाबद्दल | |
| २०१२ | जॉन गर्डन शिन्या यामानाका | युनायटेड किंग्डम जपान | प्रौढ पेशींना पुन्हा स्टेम पेशींमध्ये रूपांतरित करता येते या शोधाबद्दल |
| २०१३ | जेम्स रॉथमन रँडी शेकमॅन थॉमस सुडहोफ | अमेरिका अमेरिका जर्मनी / अमेरिका | पेशींमधील व्हेसिकल ट्रॅफिकिंग यंत्रणेच्या शोधाबद्दल |
| २०१४ | जॉन ओ'कीफ माय-ब्रिट मोझर एडवर्ड मोझर | अमेरिका / युनायटेड किंग्डम नॉर्वे नॉर्वे | मेंदूतील स्थान निश्चित करणाऱ्या यंत्रणेच्या (जीपीएस) पेशींच्या शोधाबद्दल |
| २०१५ | विल्यम सी. कॅम्पबेल सातोशी ओमुरा | आयर्लंड जपान | गोलकृमी परजीवीमुळे होणाऱ्या संसर्गाविरुद्ध नवीन उपचारांच्या शोधाबद्दल |
| तू यूयू | चीन | मलेरियाविरुद्ध 'आर्टेमिसिनिन' औषधाच्या शोधाबद्दल | |
| २०१६ | योशिनोरी ओसुमी | जपान | ऑटोफॅजी (पेशी स्वतःच्या घटकांचे पचन करण्याची प्रक्रिया) च्या यंत्रणेच्या शोधाबद्दल |
| २०१७ | जेफ्री सी. हॉल मायकेल रोसबॅश मायकेल डब्ल्यू. यंग | अमेरिका अमेरिका अमेरिका | जैविक घड्याळ (सर्काडियन रिदम) नियंत्रित करणाऱ्या रेण्वीय यंत्रणेच्या शोधाबद्दल |
| २०१८ | जेम्स पी. ॲलॉप्सन तासुकू होंजो | अमेरिका जपान | नकारात्मक रोगप्रतिकारक नियंत्रणावर मात करून कर्करोगाच्या उपचाराच्या शोधाबद्दल |
| २०१९ | विल्यम केलिन ज्युनिअर पीटर रॅटक्लिफ ग्रीग सेमेन्झा | अमेरिका युनायटेड किंग्डम अमेरिका | पेशी ऑक्सिजनची उपलब्धता कशी ओळखतात आणि त्याच्याशी कसे जुळवून घेतात या शोधाबद्दल |
| २०२० | हार्व्ही जे. अल्टर मायकेल हॉटन चार्ल्स एम. राईस | अमेरिका युनायटेड किंग्डम अमेरिका | हेपॅटायटिस सी (Hepatitis C) विषाणूच्या शोधाबद्दल |
| २०२१ | डेव्हिड ज्युलियस अर्देम पट्टापूटियन | अमेरिका लेबेनॉन / अमेरिका | तापमान आणि स्पर्शाच्या संवेदना स्वीकारणाऱ्या रिसेप्टर्सच्या शोधाबद्दल |
| २०२२ | स्वांते पाबो | स्वीडन | विलुप्त मानवांचे जनुकशास्त्र आणि मानवी उत्क्रांतीशी संबंधित शोधांसाठी |
| २०२३ | कॅटालिन कारिको ड्र्यू वाइझमन | हंगेरी / अमेरिका अमेरिका | कोविड-१९ विरुद्ध प्रभावी एमआरएनए (mRNA) लस विकसित करण्यास मदत करणाऱ्या न्यूक्लियोसाइड बेस बदलांच्या शोधाबद्दल |
| २०२४ | व्हिक्टर अ‍ॅम्ब्रोस गॅरी रुव्हकुन | अमेरिका अमेरिका | मायक्रोआरएनए (microRNA) चा शोध आणि पोस्ट-ट्रांसक्रिप्शनल जनुक नियंत्रणातील त्याची भूमिका शोधल्याबद्दल |
| २०२५ | मेरी बकर ज्युली सोरेन्सन | अमेरिका डेन्मार्क | प्रतिकारशक्तीतील नवीन संदेशवहक प्रथिनांच्या शोधाबद्दल |
References
[संपादन]- ↑ "नोबेल पारितोषिक विजेत्याला काय मिळते". 2008-10-06 रोजी पाहिले.
- ↑ "वैद्यकशास्त्रातील नोबेल पदक". 2008-10-06 रोजी पाहिले.
- ↑ "All Nobel Prizes in Physiology or Medicine". Nobel Foundation. 2026-10-05 रोजी पाहिले.
बाह्य दुवे
[संपादन]
विकिमीडिया कॉमन्सवर संबंधित संचिका आहेत
- All Nobel Laureates in Medicine – Index webpage on the official site of the Nobel Foundation.
- The Nobel Prize Medals and the Medal for the Prize in Economics – By Birgitta Lemmel; an article on the history of the design of the medals featured on the official site.
- The Nobel Prize in Physiology or Medicine – Official site of the Nobel Foundation.
- What the Nobel Laureates Receive – Featured link in The Nobel Prize Award Ceremonies.
- Nobel Prize Internet Archive of Laureates in Physiology or Medicine Archived 2011-07-21 at the वेबॅक मशीन.
