कृष्णा नदी

कृष्णा नदी हा लेख अपूर्ण आहे आणि पूर्ण करण्यास आपण हातभार लावू शकता. हा लेख संपादित करण्यासाठी येथे टिचकी द्या. 'विकिपीडिया' मध्ये अपूर्ण लेख संपादित करण्यासाठी मदतीचा लेख येथे उपलब्ध आहे.

कृष्णा
श्री शैल्यम, आंध्र प्रदेश येथील कृष्णा नदीने तासलेल्या घळईतून नदीपात्राचे दृश्य
उगम	सह्याद्रीमध्ये महाबळेश्वरजवळ ११३६ मी.
मुख	हमसलादेवी (बंगालचा उपसागर)
लांबी	१४०० कि.मी.
देश	महाराष्ट्र, कर्नाटक, आंध्र प्रदेश
उपनद्या	वेण्णा, कोयना, वारणा, पंचगंगा, तुंगभद्रा, घटप्रभा,
पाणलोट क्षेत्र	२.९५ लाख किमी²
धरण	धोम, अल्लमट्टी, श्रीशैलम, नागर्जुनसागर

कृष्णा नदी (मराठी: कृष्णा; कन्नड: ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ ; तेलुगू: కృష్ణా నది ;) ही दक्षिणी भारतातून वाहणारी एक प्रमुख नदी आहे. ही नदी महाराष्ट्रातील महाबळेश्वरजवळ उगम पावून सुमारे १,३०० कि.मी. अंतर पार करत बंगालच्या उपसागराला आंध्र प्रदेशातील हंसलदिवी येथे मिळते. वाटेमध्ये ती कराड, औदुंबर, सांगली, नरसोबाच्या वाडीवरून कर्नाटक राज्यात प्रवेश करते. महाराष्ट्र राज्यातील कृष्णा नदीचा प्रवास ३०० कि मी. आहे. महाराष्ट्रातून कर्नाटकात गेलेली कृष्णा नदी पुढे पूर्वेकडे आंध्र प्रदेशात जाते. कर्नाटकात कृष्णेला दक्षिणेकडून येणारी घटप्रभा नदी मिळते. आंध्र प्रदेश व कर्नाटकच्या सीमेवर महाराष्ट्रातून येणारी भीमा नदी व कृष्णा यांचा संगम होतो. कृष्णा आंध्र प्रदेशात मच्छलीपट्टणमच्या दक्षिणेस बंगालच्या उपसागराला मिळते. मुखाजवळ तिचा प्रवाह ३ शाखांत विभागला जातो व त्रिभुजप्रदेश निर्माण होतो. कृष्णा नदीच्या खोर्‍याचा आंध्र प्रदेशांतील भाग अधिक विस्तृत व सुपीक आहे. तिच्या उगमाकडील भागात पावसाचा पाणीपुरवठा कमी असल्याने उगमाकडे उन्हाळ्यात पाणी खूप कमी असते. आंध्र प्रदेशातील नागार्जुन सागर हे कृष्णा नदीवरील मोठे धरण आहे. तुंगभद्रे नदीवरील तुंगभद्रा धरण व कोयना धरण ही तिच्या उपनद्यांवरील मुख्य धरणे आहेत. कृष्णा व गोदावरी यांचे त्रिभुजप्रदेश कालव्यांनी जोडले आहेत.

कृष्णा मदीचे पात्र

ऐतिहासिक, धार्मिक, आख्यायिका

स्कन्दपुराणामध्ये कृष्णानदीचे माहात्म्य ६० अध्यायांत वर्णन केलेले आहे. त्यामध्ये वाई (वैराजक्षेत्र), लिंब-गोवे, माहुली, कराड, नरसोबाची वाडी (अमरेश्वर), औदुंबर (भुवनेश्वरी) इत्यादी तीर्थक्षेत्रांचे महत्त्व वर्णन केले आहे.

दक्षिणी भारतातील इतर काही ठिकाणांप्रमाणेच कृष्णेच्या खोऱ्यातही अश्मयुगीन अवशेष आढळून आले आहेत.

नदीकाठची शहरे, मानवी वस्ती, संस्कृती

शहरे

सांगली, वाई, कराड

गावे

मेणवली, माहुली, बहे, धनगांव, नृसिंहवाडी ( नरसोबावाडी), कुरुंदवाड, चिक्कोडी, रायबाग , अथणी,पसरनी,धोम

साहित्य

समर्थ रामदासांनी कृष्णा नदीची एक आरती लिहिली आहे.

उपनद्या

• वेण्णा नदी कृष्णा नदीस संगम माहुली येथे मिळते.
• उरमोडी नदी कृष्णा नदीस काशीळ् येथे मिळते.
• तारळी नदी कृष्णा नदीस उंब्रज येथे मिळते.
• कोयणा नदी कृष्णा नदीस कराड येथे मिळते.
• वारणा नदी कृष्णा नदीस हरिपूर(सांगली जिल्हा) येथे मिळते.
• पंचगंगा नदी कृष्णा नदीस नरसोबाची वाडी(सांगली जिल्हा) येथे मिळते.
• तुंगभद्रा नदी कृष्णा नदीस संगमेश्वर येथे मिळते.
• भीमा नदी कृष्णा नदीस कर्नाटकात मिळते.

पहा

महाराष्ट्रातील जिल्हावार नद्या

बाह्य दुवे

विकिमीडिया कॉमन्सवर

कृष्णा नदी

संबंधित संचिका आहेत

• रेन वॉटर हार्वेस्टिंग.कॉम - कृष्णा नदीची माहिती (इंग्लिश मजकूर)

• [कृष्णेचा प्रागैतिहासिक कालखंड इंग्लिश] (मराठी मजकूर)

• [कृष्णेची कालरेषा इंग्लिश] (मराठी मजकूर)