श्रीपाल सबनीस

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search

श्रीपाल सबनीस यांचा जन्म हाडोळी (ता. निलंगा) येथे झाला. ते एम.ए. पीएच. डी. आहेत. ते उत्तर महाराष्ट्र विद्यापीठ, जळगाव येथे तौलनिक भाषा विभागात प्राध्यापक आणि विभागप्रमुख होते. विद्यापीठाच्या कला विद्याशाखेचे ते अधिष्ठाता होते. सबनीस मराठी लेखक, अभ्यासक व समीक्षक आहेत. कुलगुरू पदासाठीच्या निवड पॅनलवर त्यांची दोन वेळा निवड झाली आहे. जळगावच्या उत्तर महाराष्ट्र विद्यापीठातून तौलनिक भाषा विभागप्रमुख आणि प्रोफेसर म्हणून निवृत्ती घेतल्यावर व कला विद्याशाखेचे डीन म्हणून काम केल्यावर ते प्राचार्य पदावरून रिटायर झाले.

सबनीस यांचे ४६हून अधिक ग्रंथ प्रकाशित झाले आहेत. तसेच महाराष्ट्रातील लेखक व कवींच्या कवितासंग्रह, कांदबरी, नाटक, लेखसंग्रह, स्तंभलेखनसंग्रह इत्यादी तब्बल १८६हून अधिक वाड्‌मयीन पुस्तकांना त्यांच्या प्रस्तावना आहेत. महाराष्ट्रातील नामवंत नियतकालिकांत विविध विषयांवर त्यांचे अनेक लेख प्रकाशित झाले आहेत.८९व्या अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाचे अध्यक्ष (२०१६-२०१९) झाल्यानंतर त्यांचे संपूर्ण महाराष्ट्रात हजाराहून अधिक व्याख्याने झाली आहेत.

त्यांच्या २०१५-२०१९मधील सर्व कार्यक्रमांचे तपशील 'साहित्य संमेलनाध्यक्षाची आत्मकथा' या ग्रंथात आले आहेत.

कौटुंबिक माहिती[संपादन]

श्रीपाल मोहन सबनीस यांचे वडील मोहनराव पाटील (सबनीस) हे क्रांतिकारक होते. पूर्वीच्या हैद्राबाद स्टेटमधील निजामाच्या रझाकार सेनेशी तीनशे बंदुकांच्या हत्यारबंद टोळीसह लढणारे ते स्वातंत्र्यसैनिक होते. त्यांच्या निलंगा तालुक्यातील हाडोळी येथील गढीवजा घरास रझाकारांनी वेढा दिला होता, तेव्हा त्यांनी हा लढा दिला.

श्रीपाल सबनीस यांनी लिहिलेली पुस्तके[संपादन]

  1. अण्णा भाऊ साठेलिखित 'फकीरा'ची समीक्षा
  2. आदिवासी प्रतिभावंतांचे मराठी साहित्य
  3. आदिवासी, मुस्लीम, ख्रिश्चन साहित्य मीमांसा
  4. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांची समाजक्रांती
  5. आंबेडकरी प्रतिभावंतांचे प्रज्ञाविलास
  6. आंबेडकरवाडी कवितेचा नवा गंध
  7. आम्ही भारतीय : २० वे राष्ट्रीय बंधुता संमेलन : अध्यक्षीय भाषण (संपादित ग्रंथ)
  8. इहवादी संस्कृती शोध
  9. उगवतीचा क्रांतिसूर्य
  10. उपेक्षितांची पहाट (ललित लेखन)
  11. ८९ वे अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन : अध्यक्षीय भाषण (संपादित ग्रंथ)
  12. ८९ वे अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन : अध्यक्षीय भाषणाचे इंग्रजीत भाषांतर (संपादित ग्रंथ)
  13. कलासंचित
  14. कॉलेज कॉर्नर (एकांकिका)
  15. क्रांती (एकांकिका, राज्यस्तरीय लेखन व प्रथम पुरस्कार)
  16. ख्रिस्तापर्णमस्तु (संपादित;अशोक आंग्रे गौरव ग्रंथ)
  17. गंधवेडी समीक्षा
  18. जीव रंगला रंगला (आत्मकथेचे रंग) (ललित लेखन)
  19. तौलनिक साहित्य आणि भाषांतर मीमांसा
  20. संत नामदेव तुकारामांचे सांस्कृतिक संचित
  21. नामदेवांचे संतत्व आणि कवित्व
  22. नारायण सूर्व्यांच्या कवितेची इहवादी समीक्षा
  23. परिवर्तनवादी प्रवाहाची तौलनिक समीक्षा
  24. प्रतिभावंत मराठी लेखिका
  25. प्रबोधनाचे कैवारी
  26. प्रबोधनपर्व (प्रा. विलास वाघ गौरवग्रंथ-संपादित)
  27. फ.म. शहाजिंदे यांची निवडक कविता (संपादित ग्रंथ)
  28. २० वे राष्ट्रीय बंधुता संमेलन : अध्यक्षीय भाषण (संपादित ग्रंथ)
  29. बृहन्महाराष्ट्राचे वाड्‌मयीन संचित
  30. ब्राह्मणी सत्यशोधक
  31. ब्राह्मणी सत्यशोधकाचे अब्राह्मणी सौंदर्यशास्त्र
  32. भारतरत्न आणि बहिष्कृत भारत
  33. भारतीय प्रबोधन आणि नव-आंबेडकरवाद
  34. महाराष्ट्राच्या इतिहासातील स्त्रियांचे योगदान (संपादित ग्रंथ)
  35. मुक्तक (ललित लेखन)
  36. मुंबईला घेउन चला (वगनाट्य)
  37. ११ वे अखिल भारतीय मुस्लिम मराठी साहित्य संमेलन : उद्घाटकीय भाषण (पनवेल) (संपादित ग्रंथ)
  38. यथार्थ : डाॅ. श्रीपाद भालचंद्र जोशी गौरवग्रंथ (संपादित)
  39. शिक्षण महर्षी बापुजी साळुंखे विचारवेध संमेलन : अध्यक्षीय भाषण (लोणी-काळभोर); (संपादित ग्रंथ)
  40. विद्रोही अनुबंध
  41. छत्रपती शिवाजी राजे आणि ब्राम्हण–ब्राम्हणेतर वाद : विवेकवादी भूमिका
  42. शुक्राची चांदणी (वगनाट्य)
  43. डॉ. श्रीपाल सबनीस यांची विद्रोही काव्यसमीक्षा
  44. संस्कृती स्पंदनाचा मराठी आलेख (संपादन)
  45. संचिताची चांदणवेल
  46. संत साहित्यातील सेक्युलॅरिझम
  47. सत्यकथा-८२ (सुवर्णपदक विजेती एकांकिका)
  48. संस्कृती समीक्षेची तिसरी भूमिका
  49. साने गुरुजी विचार जागर
  50. साहित्य सौंदर्य : शोध आणि समीक्षा
  51. साहित्य संमेलनाध्यक्षाची आत्मकथा
  52. सेक्युलर वाङ्मयीन अनुबंध
  53. सेक्युलॅरिझम : प्रबोधनाचा मानदंड
  54. हिंदुत्व, मोदी आणि इस्लाम
  55. ज्ञानेश्वर ते आंबेडकर

श्रीपाल सबनीस यांच्यावरील व त्यांच्या साहित्यावरील ग्रंथ[संपादन]

  1. मानदंडात्मक संमेलनाध्यक्ष : डॉ. श्रीपाल सबनीस (संपादक - सचिन इटकर, महेश थोरवे, उद्धव कानडे)
  2. डॉ. श्रीपाल सबनीस यांच्या संमेलनाध्यक्षीय भाषणाचा इंग्रजी अनुवाद (डॉ. अ.नी. माळी आणि आशुतोष भूपटकर)
  3. डॉ. श्रीपाल सबनीस यांच्या अध्यक्षीय भाषणाची मीमांसा (विवेक कांबळे)
  4. डॉ. श्रीपाल सबनीस प्रणीत प्रतिभा संगम : (संपादित, संपादक - संजय वाघ)
  5. डॉ. श्रीपाल सबनीस यांची विद्रोही समीक्षा {संपादक -डॉ. जितेंद्र गिरासे)

डाॅ. श्रीपाल सबनीस यांना मिळालेले पुरस्कार आणि सन्मान[संपादन]

  1. पुण्यात भरलेल्या अंकुर साहित्य संमेलनाचे अध्यक्षपद
  2. अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन, पुणे, सासवड, आळंदी, परभणी, औरंगाबादमध्यप्रदेश साहित्य संमेलन भोपाळबऱ्हाणपूर- व अस्मितादर्श साहित्य संमेलन - इंदूर, देगलूर, धुळे, जळगाव, कळंब यांत सहभाग
  3. पिंपरी-चिंचवड येथे भररेल्या ८९व्या अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाचे अध्यक्षपद (इ.स. २०१५)
  4. अहिल्यादेवी पुरस्कार
  5. पहिले आदिवासी उलगुलान साहित्य संमेलन, चंद्रपूर (उद्‌घाटक)
  6. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर पुरस्कार
  • काजरगा - कोल्हटकर ग्रामीण साहित्य संमेलनाचे ....? (२९ नोव्हेंबर २०१५)
  1. ग्रामीण साहित्य संमेलन, नामपूर, जि. नाशिक (उद्‌घाटक)
  2. स्वातंत्र्यसेनानी चारठाणकर पुरस्कार
  3. श्यामा प्रतिष्ठानचा राज्यस्तरीय जाणीव पुरस्कार
  4. डी. डी. कोसंबी पुरस्कार
  5. पुणे मराठी ग्रंथालयाचा न.चिं. केळकर पुरस्कार
  6. न.वि. गाडगीळ पुरस्कार
  7. नारायण सुर्वेव पुरस्कार
  8. निर्मलकुमार फडकुले पुरस्कार
  9. पॅथर रत्न पुरस्कार
  10. प्रबुद्ध रंगभूमी पुरस्कार
  11. प्रबोधनकार ठाकरे पुरस्कार
  12. प्रियदर्शनी इंदिरा पुरस्कार
  13. बडोद्याच्या साहित्य परिषदेने भरवलेल्या साहित्य संमेलनाचे अध्यक्षपद
  14. भास्कर भूषण पुरस्कार
  15. मॅक्झीम गॉर्की पुरस्कार
  16. महानुभावपंथीय महदंबा साहित्य संस्थेचा 'मनोहर स्मृती' पुरस्कार
  17. महाराष्ट्र शासनाचा राज्यस्तरीय 'आदर्श शिक्षक' पुरस्कार
  18. महात्मा फुले पुरस्कार
  • पुणे विद्यापीठातर्फे सत्कार (३० नोव्हेंबर २०१५)
  1. पुण्यात भरलेल्या युवा साहित्य संमेलनाच्या उद्‌घाटनाचा मान
  2. युनिव्हर्सिटी ग्रॅन्ट्स कमिशनचे अडीच लाख रुपयांचे 'रिसर्च अवॉर्ड'
  3. युसास साहित्य व समाज प्रबोधन संमेलन नाशिक (उद्‌घाटक)
  4. रयत शिक्षण संस्थेचा मुकादम पुरस्कार
  5. राष्ट्रीय एकात्मता संमेलन, एदलाबाद (अध्यक्ष)
  6. राष्ट्रीय संमेलन, भुसावळ (उद्‌घाटक)
  7. दुसरे विदर्भ साहित्य संस्कृती संमेलन, नागपूर (अध्यक्ष)
  • एमआयटी (पुणे) यांनी भरवलेल्या संत साहित्य संमेलनाचा समारोप (३० नोव्हेंबर २०१५)
  1. सम्राट पुरस्कार
  2. संविधान रत्न पुरस्कार
  3. साताऱ्यातील ग्रंथ महोत्सवाच्या उद्‌घाटकपदाचा मान
  4. साहित्य व संस्कृती संमेलन, जळगाव (उद्‌घाटक)
  5. साहित्य भूषण पुरस्कार
  6. साहित्य रत्न पुरस्कार
  7. 'चला कवितेच्या बनात' संस्थेचा 'साहित्य साधना' पुरस्कार
  8. पुणे विद्यापीठ-संत नामदेव अध्यासनाचा 'स्वामी स्वरूपानंद सरस्वती' पुरस्कार

आणखी सन्मान[संपादन]

  • १. ८९ वे अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाचे अध्यश, पिंपरी, पुणे २. १ ले संविधान जागर संमेलन, पुणे (अध्यक्ष) ३. ग्रामीण साहित्य संमेलन, पलूस, सांगली (अध्यक्ष) ४. राष्टीय बंधुता संमेलन , पुणे (अध्यक्ष) ५. डॉ. आंबेडकर विचार संमेलन. सासवड (अध्यक्ष) ६. असंघटीत कामगार संमेलन , भोसरी, पुणे(अध्यक्ष) ७. रमाई महोत्सव, पुणे(अध्यक्ष) ८. सामाजिक संघर्ष परिषद, कागल, (अध्यक्ष) ९. पहिले व्हॉटस्अप साहित्य संमेलन, हडपसर,पुणे  (अध्यक्ष) १०. डोंगरी साहित्य संमेलन, शिराळा (अध्यक्ष) ११. ब्राम्हण -बहुजन साहित्य संमेलन , भुसावळ (अध्यक्ष) १२. आंबेडकर विचार एकता संमेलन , जळकोट (अध्यक्ष) १३. राष्ट्रीय एकात्मता संमेलन, पुणे(अध्यक्ष) १४. जळगाव जिल्हा साहित्य संमेलन , एरंडोल (अध्यक्ष) १५. साहित्य व संस्कृती संमेलन, जळगाव (उट्घाटक) १६. बालसाहित्य संमेलन, जागडगाव, पाथर्डी (उट्घाटक) १७. संविधान संमेलन, लंखादूर, जि. भंडारा (उट्घाटक) १८. बसवेश्वरसाहित्य संमेलन, पुणे (उट्घाटक)

अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाच्या अध्यक्षपदाची निवडणूक[संपादन]

पिंपरी-चिंचवड येथे होणाऱ्या ८९व्या अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाच्या अध्यक्षपदासाठी ऑक्टोबर-नोव्हेंबर २०१५ मध्ये निवडणूक झाली. सबनीस, वाघ यांच्याबरोबरच अरुण जाखडे, शरणकुमार लिंबाळे आणि श्रीनिवास वारुंजीकर हे निवडणुकीच्या रिंगणात उतरले होते. अध्यक्षपदी साहित्यिक डॉ. श्रीपाल सबनीस विजयी झाले. कवी विठ्ठल वाघ यांचा त्यांनी ११२ मतांनी पराभव केला. निवडणुकीत डॉ. श्रीपाल सबनीस यांना सर्वाधिक म्हणजे ४८५ मते मिळाली होती.

महाराष्ट्रातील आणि बृहन्‌ महाराष्ट्रातील एक हजार ७५ पैकी एक हजार ३३ मतदारांनी या निवडणुकीसाठी मतदान केले. यापैकी २० मतपत्रिका अवैध ठरल्या. वैध ठरलेल्या मतदानापैकी सबनीस यांना ४८५, वाघ यांना ३७३, जाखडे यांना २३०, लिंबाळे यांना २५ तर वारुंजीकर यांना २ मते मिळाली, असे निवडणूक निर्णय अधिकारी प्रमोद आडकर यांनी पत्रकार परिषदेत जाहीर केले. त्यांनी मतमोजणीच्या चार फेऱ्यांनंतर हा निकाल जाहीर केला[१]

वर्षभराची कारकीर्द पुस्तकरूपात[संपादन]

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्यावरील वक्तव्यामुळे प्रसिद्धीच्या झोतात आलेले डॉ. श्रीपाल सबनीस यांनी आपल्या सडेतोड भाषणाने व मुलाखतीने पिंपरी येथे झालेले ८९वे साहित्य संमेलन गाजवले. तसेच पुढे वर्षभर ते सतत चर्चेत राहिले. सबनीस यांच्या अध्यक्षीय कारकिर्दीच्या वर्षभरात, त्यांनी कार्यक्रम व गाठीं-भेटींच्या निमित्ताने अवघा महाराष्ट्र पालथा घातला. राज्याच्या दुर्गम भागातही जाऊन ते आपली भूमिका अधिक जोरकसपण मांडत राहिल्याने बऱ्याचदा वादही निर्माण झाले. त्यांचे वर्षभराचे हे ‘साहित्य संचित’ पुस्तकरूपाने एकत्रित करण्यात आले आहे. अध्यक्षीय भाषणाबरोबरच विविध ठिकाणे झालेली भाषणे व लेख या पुस्तकातून वाचायला मिळतात.

हेही वाचा[संपादन]

संदर्भ[संपादन]

अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनांचे अध्यक्ष

  1. ^ "साहित्य संमेलनाच्या अध्यक्षपदी डॉ. श्रीपाल सबनीस यांची निवड". Loksatta. 2015-11-07. 2018-08-29 रोजी पाहिले.